Humanitext Reader

小セネカ · 神君クラウディウスのカボチャ化 §8-9

クラウディウスの神格化をめぐる天上の元老院の議論

4 / 6 箇所 · ラテン語

要旨

天上にて神々がクラウディウスを神格化すべきか議論する。ヤヌスは反対の決議案を出したが、ヘルクレスの働きかけを受けたディエスピテルは賛成を主張し、議論は紛糾する。

§8"Non mirum quod in curiam impetum fecisti: nihil tibi clausi est.
「お前が議場に押し入ってきたのも不思議ではない。 お前に対して閉じられているものは何もないのだから。
Modo dic nobis, qualem deum istum fieri velis.
ただ我々に言ってくれ、あの男をどのような神にしたいのか。
Ἐπικούρειος θεὸς non potest esse: οὔτε αὐτὸς πρᾶγμα ἔχει τι οὔτε ἄλλοις παρέχει;
エピクロス派の神にはなれない。 『自らも何の苦労も持たず、他者にもそれを与えない』のだから。
Stoicus? Quomodo potest 'rotundus' esse, ut ait Varro, 'sine capite, sine praeputio'? Est aliquid in illo Stoici dei, iam video: nec cor nec caput habet.
ストア派か? ヴァロが言うように、どうして『頭もなく、包皮もない円形』であり得ようか? 彼の内にはストア派の神の要素がいくらかある、今や私にはわかる。 彼は心臓も頭も持っていないのだから。
Si mehercules a Saturno petisset hoc beneficium, cuius mensem toto anno celebravit, Saturnalicius princeps, non tulisset illud, nedum ab Iove, quem quantum quidem in illo fuit, damnavit incesti.
もし、誓って、彼がサトゥルヌスにこの恩恵を求めたとしても、――彼はその神の月を一年中祝ったのだ、サトゥルナーリアの支配者として――彼はそれを得られなかっただろう。 ましてやユピテルからはなおさらだ。 ユピテルのことに関しては、彼が及ぶ限りのところでは、彼はユピテルを近親相姦の罪で告発したのだから。
Silanum enim generum suum occidit propterea quod sororem suam, festivissimam omnium puellarum, quam omnes Venerem vocarent, maluit Iunonem vocare.
というのも、彼は婿のシラヌスを殺した。 それは、すべての娘たちの中で最も魅力的な自分の妹を、誰もがウェヌスと呼ぶところを、彼がユノと呼ぶことを好んだからだ。
'Quare' inquit 'quaero enim, sororem suam?' Stulte, stude: Athenis dimidium licet, Alexandriae totum.
『なぜか』と彼は言う、『私は尋ねているのだ、彼自身の妹を? 』おろか者め、勉強しなさい。 アテナイでは半分が許され、アレクサンドリアでは全部が許されるのだ。
'Quia Romae' inquis 'mures molas lingunt.
『ローマではネズミが臼を舐めているからだ』とお前は言う。
' Hic nobis curva corriget? quid in cubiculo suo faciat, nescit, et iam 'caeli scrutatur plagas'? Deus fieri vult: parum est quod templum in Britannia habet, quod hunc barbari colunt et ut deum orant μωροῦ εὐιλάτου τυχεῖν?"
この男が我々の曲がったものを正すというのか? 自分の寝室で何を行っているかも知らずに、早くも『天の領域を詮索する』というのか? 彼は神になりたがっている。 ブリタニアに神殿を持ち、蛮族が彼を崇拝し、神として『愚か者が慈悲深くあられますように』と祈っているだけでは不十分だというのか?
§9Tandem Iovi venit in mentem, privatis intra curiam morantibus senatoribus non licere sententiam dicere nec disputare.
」ついにユピテルは、私人が議場にとどまっている間は、元老院議員たちが意見を述べたり議論したりすることは許されないということに気づいた。
"Ego" inquit "p. c. interrogare vobis permiseram, vos mera mapalia fecistis.
「私は」と彼は言いた、「元老院議員諸君、あなた方に質問することを許していたのに、あなた方はまったくの乱痴気騒ぎにしてしまった。
Volo ut servetis disciplinam curiae.
元老院の規律を守ってほしい。
Hic qualiscunque est, quid de nobis existimabit?" Illo dimisso primus interrogatur sententiam Ianus pater.
この男がどのような者であれ、我々のことをどう思うだろうか。 」彼が退出させられると、最初に意見を求められたのはヤヌス神であった。
Is designatus erat in kal. Iulias postmeridianus consul, homo quantumvis vafer, qui semper videt ἅμα πρόσσω καὶ ὀπίσσω.
彼は7月1日の午後の執政官に指名されており、どれほど狡猾な男であっても、常に「前方と後方を同時に」見る男だった。
Is multa diserte, quod in foro vivebat, dixit, quae notarius persequi non potuit, et ideo non refero, ne aliis verbis ponam, quae ab illo dicta sunt.
彼は広場で生活していたため、多くのことを雄弁に語ったが、速記官がそれを追いきれなかった。 そのため、彼が語ったことを別の言葉でここに書かないために、私はそれを報告しない。
Multa dixit de magnitudine deorum: non debere hunc vulgo dari honorem.
彼は神々の偉大さについて多くを語り、この名誉を一般に与えるべきではないと述べた。
"Olim" inquit "magna res erat deum fieri: iam famam mimum fecistis.
「かつては」と彼は言った、「神になることは重大なことであった。 今やあなた方はその名声を茶番にしてしまった。
Itaque ne videar in personam, non in rem dicere sententiam, censeo ne quis post hunc diem deus fiat ex his, qui ἀρούρης καρπὸν ἔδουσιν, aut ex his, quos alit ζείδωρος ἄρουρα. .
したがって、私が人物に対してではなく、事柄に対して意見を述べているように見えるよう、私は提案する。 この日以降、大地の果実を食べる者からも、あるいは豊穣な大地が育む者からも、誰も神になってはならない。
Qui contra hoc senatus consultum deus factus, dictus pictusve erit, eum dedi Laruis et proximo munere inter novos auctoratos ferulis vapulare placet.
この元老院決議に反して神にされ、そう呼ばれ、あるいは描かれた者は、ラールウァたちに引き渡され、次の剣闘士興行において、新入りの雇われ剣闘士たちの間で、鞭で叩かれることとする。
" Proximus interrogatur sententiam Diespiter Vicae Potae filius, et ipse designatus consul, nummulariolus: hoc quaestu se sustinebat, vendere civitatulas solebat.
」次に意見を求められたのは、ウィカ・ポタの息子ディエスピテルであり、彼自身も執政官候補者で、小規模な両替商であった。 彼はこの稼ぎで暮らしを立てており、小都市の市民権を切り売りするのが常だった。
Ad hunc belle accessit Hercules et auriculam illi tetigit.
彼のもとへヘルクレスが愛想よく近づき、彼の耳たぶに触れた。
Censet itaque in haec verba: "Cum divus Claudius et divum Augustum sanguine contingat nec minus divam Augustam aviam suam, quam ipse deam esse iussit, longeque omnes mortales sapientia antecellat, sitque e re publica esse aliquem qui cum Romulo possit 'ferventia rapa vorare,' censeo uti divus Claudius ex hac die deus sit, ita uti ante eum qui optimo iure factus sit, eamque rem ad metamorphosis Ovidi adiciendam.
そこで彼は、次のような言葉で決議案を出した。 「神君クラウディウスが神君アウグストゥスとも血統がつながっており、また彼自身が女神たることを命じた祖母である神妃アウグストゥスとも同様につながっており、知恵においてすべての凡人をはるかに凌駕しており、またロムルスとともに『煮え立つカブを貪り食う』ことができる者が存在することは国家の利益に適うのであるから、私は、神君クラウディウスが今日から神となることを提案する。 それは彼以前に、最も正当な権利によって神となった者と同様であり、またこの出来事はオウィディウスの『変身物語』に付け加えられるべきである。
" Variae erant sententiae, et vide batur Claudius sententiam vincere.
」意見は様々であり、クラウディウスが勝利するよう見えた。
Hercules enim, qui videret ferrum suum in igne esse, modo huc modo illuc cursabat et aiebat: "Noli mihi invidere, mea res agitur;
なぜならヘルクレスは、自分の事案が佳境にあるのを見て、あちらこちらへと走り回り、こう言っていたからである。 「私を妬まないでくれ、これは私の事なのだ。
deinde tu si quid volueris, in vicem faciam;
その後、君が何かを望むなら、私はお返しをしよう。
manus manum lavat. "
手は手を洗うものだ。 」

語釈・文法注

  1. p.388incesti — 動詞 `damnavit`(有罪と宣告した)に伴う罪状・罪名を表す属格。クラウディウスが婿のシラヌスを近親相姦の罪で告発した史実を指す。
  2. p.390interrogatur sententiam — 能動態における二重対格(`interrogare aliquem sententiam`:人に意見を求める)が受動態になり、事物を表す対格(`sententiam`)が受動態の動詞の後にそのまま留まった形。
  3. p.392censeo uti — 提案・決議を表す動詞 `censeo` の目的語となる名詞節。`uti` は接続詞 `ut` の古風な形であり、後続の接続法 `sit`(および接続法表現の形容動詞 `adiciendam [esse]`)を導く。

この箇所を引用する

小セネカ, 神君クラウディウスのカボチャ化 §8-9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi011.humanitext-lat2:8-9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。