§10Tunc divus Augustus surrexit sententiae suae loco dicendae, et summa facundia disseruit:
"Ego"
inquit "p. c.
そこで、神君アウグストゥスが自分の意見を述べる番になって立ち上がり、きわめて雄弁に論じた。 「元老院議員諸君、私が神にされて以来、一言も発しなかったことの証人にあなた方を選びます。
vos testes habeo, ex quo deus factus sum, nullum me verbum fecisse: semper meum negotium ago.
私は常に自分の仕事に専念してきました。
Sed non possum amplius dissimulare, et dolorem, quem graviorem pudor facit, continere.
しかし、もはやこれ以上隠し通すことはできず、恥ずかしさによっていっそう激しくなった苦痛を抑えることもできません。
In hoc terra marique pacem peperi? Ideo civilia bella compescui? Ideo legibus urbem fundavi, operibus ornavi, ut—quid dicam p. c.
このためにこそ、私は陸と海に平和をもたらしたのでしょうか? そのために内乱を鎮圧したのでしょうか? そのために、法律によって都を基礎づけ、建造物によって飾ったのでしょうか? それが――元老院議員諸君、何と言えばよいか分かりません。
non invenio: omnia infra indignationem verba sunt.
すべての言葉が私の憤りに及びません。
Confugiendum est itaque ad Messalae Corvini, disertissimi viri, illam sententiam
"pudet imperii.
それゆえ、最も雄弁な男メッサラ・コルウィヌスのあの言葉に逃れるほかありません。 『この帝国が恥ずかしい』と。
"
Hic, p. c. , qui vobis non posse videtur muscam excitare, tam facile homines occidebat, quam canis adsidit.
元老院議員諸君、あなた方にはハエ一匹も追い払えないように見えるこの男は、犬が座り込むのと同じくらい容易に人々を殺していたのです。
Sed quid ego de tot ac talibus viris dicam? Non vacat deflere publicas clades intuenti domestica mala.
しかし、これほど多くの、そしてこのような人々について、なぜ私が語る必要があるでしょうか。 家庭の不幸を目にしている者には、国家の惨劇を嘆いている暇はありません。
Itaque illa omittam, haec referam;
したがって、それらは省略し、こちらのことを報告しましょう。
nam etiam si soror mea Graece nescit, ego scio:ἔγγιον γόνυ κνήμης.
私の姉はギリシア語を知らないとしても、私は知っているのです。 『脛よりも膝が近い』と。
Iste quem videtis, per tot annos sub meo nomine latens, hanc mihi gratiam rettulit, ut duas Iulias proneptes meas occideret, alteram ferro, alteram fame; unum abnepotem L. Silanum.
あなた方が見ているこの男は、これほど多くの年の間、私の名のもとに隠れながら、私の二人の曾孫娘であるユリアたちを、一人は刃によって、もう一人は飢えによって殺し、一人の玄孫であるルキウス・シラヌスを殺すという形で、私にこの恩を返したのです。
videris luppiter an in causa mala, certe in tua, si aequus futurus es.
ユピテルよ、それが悪しき事件においてであったかどうかはともかく、もしあなた自身が公正であるつもりなら、確かにそれはあなた自身の事件なのです。
Dic mihi, dive Claudi, quare quemquam ex his, quos quasque occidisti, antequam de causa cognosceres, antequam audires, damnasti? Hoc ubi fieri solet? In caelo non fit.
神君クラウディウスよ、教えてくれ、なぜお前が殺した人々を、起訴理由を調べる前、彼らの弁明を聴く前に、有罪としたのか? このようなことがどこで行われるのか? 天上では行われない。
Ecce Iuppiter, qui tot annos regnat, uni Volcano crus fregit, quem
"
ῤῖψε ποδὸς τεταγὼν ἀπὸ βηλοῦ θεσπεσίοιο
"
et iratus fuit uxori et suspendit illam: numquid occidit? Tu Messalinam, cuius aeque avunculus maior eram quam tuus, occidisti.
見よ、これほど多くの年を支配しているユピテルでさえ、ただ一人のウェルカヌスの脚を折っただけであり、彼を『足をつかんで、神聖な敷居から投げ落とした』のであり、また妻に怒って彼女を吊るし上げた。 だが、殺しただろうか? お前は、私が彼にとってもお前にとっても同様に大叔父であるメッサリナを殺した。
"Nescio"
inquis.
『知らなかった』とお前は言う。
Di tibi male faciant: adeo istuc turpius est, quod nescisti, quam quod occidisti.
神々がお前に災いを与えんことを。 知らなかったということは、殺したということよりも、それほどまでに恥ずべきことなのだ。
C. Caesarem non desiit mortuum persequi.
彼は死んだガイウス・カエサルを執拗に追いかけるのをやめなかった。
Occiderat ille socerum: hic et generum.
ガイウスは義父を殺したが、この男は義父のみならず義理の息子をも殺した。
Gaius Crassi filium vetuit Magnum vocari: hic nomen illi reddidit, caput tulit.
ガイウスはクラッススの息子が『マグヌス』と呼ばれるのを禁じたが、この男はその名前を彼に返しつつ、彼の首をはねた。
Occidit in una domo Crassum, Magnum, Scriboniam, Tristionias, Assarionem, nobiles tamen, Crassum vero tam fatuum, ut etiam regnare posset.
彼は一つの家の中で、クラッスス、マグヌス、スクリボニア、トリスティオニアたち、アッサリオを殺した。 彼らは高貴な人々であったが、特にクラッススにいたっては、王として君臨することさえできるほど愚かであった。
Hunc nunc deum facere vultis? Videte corpus eius dis iratis natum.
あなた方は今、この男を神にしたいというのか? 神々の怒りの中に生まれた彼の体を見よ。
Ad summam, tria verba cito dicat, et servum me ducat.
要するに、彼に早く三言しゃべらせてみよ、そうすれば彼は私を奴隷として連れて行くがよい。
Hunc deum quis colet? Quis credet? Dum tales deos facitis, nemo vos deos esse credet.
この神を誰が崇拝するのか? 誰が信じるのか? あなた方がこのような神々を作っている間は、誰もあなた方が神であることを信じないだろう。
Summa rei, p. c. , si honeste me inter vos gessi, si nulli clarius respondi, vindicate iniurias meas.
元老院議員諸君、要するに、もし私があなた方の間で名誉ある行動をとってきたなら、もし私が誰に対しても率直に答えなかったことがないなら、私の受けた侮辱を晴らしてほしい。
Ego pro sententia mea hoc censeo:" atque ita ex tabella recitavit:
"quando quidem divus Claudius occidit socerum suum Appium Silanum, generos duos Magnum Pompeium et L. Silanum, socerum filiae suae Crassum Frugi, hominem tam similem sibi quam ovo ovum, Scriboniam socrum filiae suae, uxorem suam Messalinam et ceteros quorum numerus iniri non potuit, placet mihi in eum severe animadverti, nec illi rerum iudicandarum vacationem dari, eumque quam primum exportari, et caelo intra triginta dies excedere, Olympo intra diem tertium.
私は自分の意見として、次のように提案する。 」そして、書板から次のように朗読した。 「神君クラウディウスが、その義父アッピウス・シラヌス、二人の婿マグヌス・ポンペイウスとルキウス・シラヌス、彼の娘の義父で彼自身と卵と卵ほどによく似ていたクラッスス・フルギ、彼の娘の義母スクリボニア、その妻メッサリナ、および数え切れないほど多くのその他の人々を殺害したからには、私は彼に対して厳格な処罰が下されるべきであり、彼には裁判を行う免除が与えられてはならず、彼はできるだけ速やかに追放され、三十日以内に天から立ち退き、三日以内にお山から立ち退くべきであると提案する。
"
Pedibus in hanc sententiam itum est.
」この提案に賛成するために歩を運んで議決された。
Nec mora, Cyllenius illum collo obtorto trahit ad inferos, a caelo
"
"illuc unde negant redire quemquam. "
"
遅れることなく、キレニウスは彼の首をねじ曲げて冥界へと引きずり去った、天から『そこからは誰も戻れないと言われる場所へ』。
§12Dum descendunt per viam sacram, interrogat Mercurius, quid sibi velit ille concursus hominum, num Claudii funus esset.
彼らが聖なる道を下る間、メルクリウスは、あの人々の群れは何を意味しているのか、クラウディウスの葬儀なのか、と尋ねた。
Et erat omnium formosissimum et impensa cura, plane ut scires deum efferri: tubicinum, cornicinum, omnis generis aenatorum tanta turba, tantus concentus, ut etiam Claudius audire posset.
そしてそれはすべての葬儀の中で最も美しく、多大な費用がかけられており、明らかに神が葬られるのだと分かるほどであった。 ラッパ手、角笛手、あらゆる種類の真鍮楽器の演奏者のあまりに大きな群れと合奏のために、クラウディウスでさえそれを聞くことができた。
Omnes laeti, hilares: populus Romanus ambulabat tanquam liber.
誰もが喜び、上機嫌であった。 ローマの民はまるで自由になったかのように歩いていた。
Agatho et pauci causidici plorabant, sed plane ex animo.
アガトと数人の弁護士だけが泣いていたが、それは明らかに心からであった。
Iurisconsulti e tenebris procedebant, pallidi, graciles, vix animam habentes, tanquam qui tum maxime reviviscerent.
法律家たちは暗闇から進み出て、青白く、痩せ細り、かろうじて息をしているだけで、まるでその時に最も生き返ったかのようであった。
Ex his unus cum vidisset capita conferentes et fortunas suas deplorantes causidicos, accedit et ait:
"dicebam vobis: non semper Saturnalia erunt.
彼らのうちの一人が、弁護士たちが頭を突き合わせて自分たちの運命を嘆いているのを見て、近づいて言った。 「私はあなた方に言っていたではないか。 サトゥルナーリア祭はいつでも続くわけではない、と。
"
Claudius ut vidit funus suum, intellexit se mortuum esse.
」クラウディウスは自分の葬儀を目にすると、自分が死んだことを理解した。
Ingenti eum μεγάλῳ χορικῷ nenia cantabatur anapaestis:
"
"Fundite fletus, edite planctus,
resonet tristi clamore forum:
cecidit pulchre cordatus homo,
quo non alius fuit in toto
fortior orbe.
彼のために、巨大な合唱によって、アナパイストス律の哀悼歌が歌われていた。 『涙を注げ、嘆きをあげよ、悲しい叫びで広場を響かせよ。 美しくも知恵ある男が倒れた、全世界で彼より強い者は他にいなかった。
Ille citato vincere cursu
poterat celeres, ille rebelles
fundere Parthos levibusque sequi
Persida telis, certaque manu
tendere nervum, qui praecipites
vulnere parvo figeret hostes,
pictaque Medi terga fugacis.
彼は素早い走りで敏捷な者たちに勝つことができ、反乱を起こすパルティア人を敗走させ、軽い矢でペルシア人を追い、確かな手で弓の弦を引き、小さな傷で敵を、また逃げるメディア人の彩られた背中を、真っ逆さまに射抜いた。
Ille Britannos ultra noti
litora ponti
et caeruleos scuta Brigantas
dare Romuleis colla catenis
iussit et ipsum nova Romanae
iura securis tremere Oceanum.
彼は、知られた海の海岸を越えてブリタニア人たちを、そして青い盾のブリガンテス族をロムルスの鎖に首を差し出させ、海そのものに、ローマのまさかりの新たな法を恐れるよう命じた。
Deflete virum, quo non alius
potuit citius discere causas,
una tantum parte audita,
saepe ne utra.
この男を泣き崩れよ、彼より早く訴訟を審理できた者は他になかった、ただ片方の側だけを聞いて、しばしばどちらも聞かずに。
Quis nunc iudex
toto lites audiet anno?
Tibi iam cedet sede relicta,
qui dat populo iura silenti,
Cretaea tenens oppida centum.
今や誰が裁判官として一年中、訴訟を聞いてくれるだろうか? Creteの百の町を治め、静かな民に法を与える者が、今やその座を譲って君に屈するだろう。
Caedite maestis pectora palmis,
o causidici, venale genus.
悲しみに満ちた手のひらで胸を叩け、おお弁護士たちよ、買収されやすい者たちよ。
Vosque poetae lugete novi,
vosque in primis qui concusso
magna parastis lucra fritillo. "
"
そして新しい詩人たちよ、悲しめ、そしてとりわけ、揺すぶられたサイコロ筒によって巨万の富を得た者たちよ。 』