Humanitext Reader

小セネカ · オクタウィア §778-871

民衆の暴動とネロによるオクタウィア処刑の命令

9 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

オクタウィアを支持する群衆が宮殿を襲撃してポッパエアの像を破壊し、使者から報告を受けたネロは激怒する。ネロは暴動を鎮圧しつつ、不穏の根源としてオクタウィアを処刑することを近衛隊長に命じる。

§778Sed quis gressu ruit attonito §779aut quid portat pectore anhelo?
しかし、誰がこれほど狼狽した歩みで駆け込んでくるのか、あるいは息を切らした胸に何を抱えているのか?
§780Quicumque tectis excubat miles ducis, §781defendat aulam cui furor populi imminet,
君主の館を見張り警備する兵士は誰であれ、民衆の狂気が迫る宮殿を護れ!
§782trepidi cohortes ecce praefecti trahunt §783praesidia ad urbis, victa nec cedit metu
見よ、うろたえた隊長たちがコホルスを引き連れ、都市の防衛へと急いでいる。
§784concepta rabies temere, sed vires capit.
一度沸き起こった怒狂は、恐怖に屈して容易には退かず、むしろ力を増している。
§785Quis iste mentes agitat attonitus furor?
人々の心をかき乱す、その驚愕すべき狂気とは何ですか?
§786Octaviae favore percussa agmina §787et efferata per nefas ingens ruunt.
オクタウィアへの支持に突き動かされた群衆が、猛り狂い、巨大な大罪を犯そうと突進しています。
§788Quid ausa facere quove consilio doce.
彼らは何を企て、いかなる計画を抱いているのか、教えてください。
§789Reddere penates Claudiae divi parant §790torosque fratris, debitam partem imperi.
神君クラウディウスの娘に、その家神と彼女の兄弟の婚礼の床、すなわち帝国の当然の分け前を返還しようとしています。
§791Quos iam tenet Poppaea concordi fide?
それらを、今はポッパエアが睦まじき信頼のもとに所有しているというのに?
§792Hic urit animos pertinax nimium favor §793et in furorem temere praecipites agit:
このあまりにも執拗な支持が彼らの心を燃え立たせ、無分別な狂気へと真っ逆さまに駆り立てているのです。
§794quaecumque claro marmore effigies stetit §795aut aere fulgens, ora Poppaeae gerens, §796afflicta vulgi manibus et saevo iacet §797eversa ferro;
輝く大理石で立てられたものであれ、あるいは青銅で燦然と輝くものであれ、ポッパエアの容貌を写した像は、ことごとく民衆の手によって打ち砕かれ、冷酷な鉄によって覆されて横たわっています。
membra per partes trahunt §798deducta laqueis, obruunt turpi diu
彼らは縄で引きずり下ろした四肢をばらばらに引き裂き、汚い泥にまみれさせては、長い間踏みつけています。
§799calcata caeno, verba conveniunt feris §800immixta factis quae timor reticet meus.
野獣にふさわしい言葉がその行為に混じっていますが、私の恐れがそれを語ることを差し控えます。
§801sepire flammis principis sedem parant, §802populi nisi irae coniugem reddat novam, §803reddat penates Claudiae victus suos.
彼らは君主の居所を炎で取り囲もうとしています、もし君主が民衆の怒りに新しい妻を引き渡さず、屈服してクラウディウスの娘に彼女の家神を返還しないならば。
§804ut noscat ipse civium motus, mea §805voce haud morabor iussa praefecti exequi.
君主ご自身が市民の動向を知ることができるよう、私は自分の言葉をもって隊長の命令を果たすのを遅らせはしません。
§806Quid fera frustra bella movetis?
なぜあなた方は虚しく残虐な戦いを起こすのか?
§807invicta gerit tela Cupido:
クピドは無敵の武器を携えている。
§808flammis vestros obruet ignes §809quis extinxit fulmina saepe §810captumque Iovem caelo traxit.
彼はあなた方の火を自らの炎で圧倒するだろう、彼こそはしばしば雷を消し去り、捕らえたユーピテルを天から引きずり下ろした者。
§811laeso tristes dabitis poenas §812sanguine vestro.
彼を傷つければ、あなた方は自らの血をもって凄惨な罰を受けるだろう。
§813non est patiens fervidus irae §813bfacilisque regi:
熱き神は怒りを耐え忍ぶことも、容易に支配されることもない。
§814ille ferocem iussit Achillem §815pulsare lyram, §816fregit Danaos, fregit Atridem, §817regna evertit Priami, claras §817bdiruit urbes:
彼は猛々しいアキレウスに竪琴を弾かせ、ダナオス人を打ち砕き、アトレウスの子を打ち砕き、プリアモスの王国を滅ぼし、名高き都市を破壊した。
§818et nunc animus quid ferat horret §819vis immitis violenta dei.
そして今、無慈悲で暴力的な神の力が何をもたらすかを思うと、心は慄く。
§820O lenta nimium militis nostri manus §821et ira patiens post nefas tantum mea, §822quod non cruor civilis accensas faces §823extinguit in nos, caede nec populi madet §824funerea Roma quae viros tales tulit.
おお、わが兵士たちの手はあまりに緩慢であり、これほどの大罪の後でもわが怒りは耐え忍びすぎている、市民の血が、我々に向けられた燃え盛る松明を消し去ることもなく、このような男たちを生み出した忌まわしいローマが民衆の虐殺で濡れることもないとは。
§827at illa. cui me civium subicit furor, §828suspecta coniunx et soror semper mihi, §829tandem dolori spiritum reddat meo §830iramque nostram sanguine extinguat suo.
だが、市民の狂気が私を屈従させようとしているあの女、私にとって常に不審な妻であり、妹であったあの女は、ついに私の苦痛にその命を差し出し、自らの血をもって我が怒りを消し去るがよい。
§825admissa sed iam morte puniri parum est:
しかし、すでに犯された罪が単なる死によって罰せられるだけでは不十分だ。
§826graviora meruit impium plebis scelus:
平民どもの不敬な犯罪は、より重い罰に値する。
§831mox tecta flammis" concitant urbis meis,
まもなく彼らは、わが放つ炎によって都市の建物を駆り立てることになる(都市を火の海にしてやろう)。
§832ignes ruinae noxium populum premant
火災と崩壊、そして有害な民衆を押し潰すのだ。
§833turpisque egestas, saeva cum luctu fames.
恥ずべき貧困、悲嘆を伴う凄惨な飢えが。
§834exultat ingens saeculi nostri bonis §835corrupta turba nec capit clementiam §836ingrata nostram ferre nec pacem potest,
我々の時代の恩恵によって堕落した巨大な群衆は、勝ち誇り、寛大さを受け入れることもできず、恩知らずにも我々の平和を享受することができない。
§837sed inquieta rapitur hinc audacia, §838hinc temeritate fertur in praeceps sua:
彼らは一方では絶え間ない大胆さに駆り立てられ、他方では自らの無分別さによって破滅へと運ばれる。
§839malis domanda est et gravi semper iugo
彼らは災厄によって飼い慣らされ、常に重い軛によって押し潰されねばならない。
§840premenda, ne quid simile temptare audeat §841contraque sanctos coniugis vultus meae
二度とこのようなことを企てたり、わが妻の神聖な顔に対して目を上げる(睨みつける)ことなどあえてせぬように。
§842attollere oculos: fracta per poenas metu §843parere discet principis nutu sui.
罰による恐怖に打ち砕かれて、彼らは自らの君主の指図に従うことを学ぶだろう。
§844sed adesse cerno rara quem pietas virum §845fidesque castris nota praeposuit meis.
だが、稀なる敬虔さと、わが陣営に知れ渡った忠誠とが、私の軍の長に据えたあの男が近づいてくるのが見える。
§846Populi furorem caede paucorum, diu §847qui restiterunt temere, compressum affero.
民衆の狂気は、無謀にも長く抵抗した少数の者たちの殺害によって鎮圧されたことを、ご報告いたします。
§848Et hoc sat est? sic miles audisti ducem?
それだけで十分だと? 兵士よ、お前はそのようにして指揮官に従ったのか?
§849compressit! haec vindicta debetur mihi?
鎮圧したと! これが私に帰せられるべき復讐なのか?
§850Cecidere motus impio ferro duces.
不敬な反乱の首謀者たちは、剣によって斃れました。
§851Quid illa turba, petere quae flammis meos §852ausa est penates, principi legem dare, §853abstrahere nostris coniugem caram toris, §854violare quantum licuit incesta manu
では、わが家神を炎で襲おうと企て、君主に法を課し、わが婚礼の床から愛する妻を連れ去り、不浄な手と不吉な声をもって、できうる限り汚そうとしたあの群衆はどうなのだ?
§855et voce dira? debita poena vacat?
当然受けるべき罰を免れるというのか?
§856Poenam dolor constituet in cives tuos?
あなたの苦痛は、ご自身の市民に対して刑罰を科すおつもりですか?
§857Constituet, aetas nulla quam famae eximat.
科すとも。 いかなる時代もその噂を消し去ることのできないほどの刑罰を。
§858Tua temperet nos ira, non noster timor.
あなたの怒りが私たちを制するべきであり、私たちの恐怖が制するべきではありません。
§859Iram expiabit prima quae meruit meam.
わが怒りは、最初にそれに値した女を罰することで静まるだろう。
§860Quam poscat ede, nostra ne parcat manus.
あなたが誰を求めているのかお示しください、わが手が容赦せぬように。
§861Caedem sororis poscit et dirum caput.
妹の死と、その忌まわしい首を求める。
§862Horrore vinctum trepidus astrinxit rigor.
恐ろしさに縛られ、おののく硬直が私の体を締め付けます。
§863Parere dubitas?
従うのをためらうのか?
§864Quod parcis hosti.
[それは]お前が敵を容赦しているからだ。
§865Si scelera cepit.
もし彼女が悪事に手を染めたのなら。
§866Populi furor.
[それは]民衆の狂気です。
§867Qui concitare potuit.
それを扇動することができた者なのだ。
§868Mulier, dedit natura cui pronum malo §869animum, ad nocendum pectus instruxit dolis.
女というものは、自然がその心に悪への傾向を与え、害をなすためにその胸に策略を備えさせたものだ。
§870Sed vim negavit,
しかし、自然は女に力を与えませんでした。
§871esset, sed aegras frangeret vires timor
[力があったとしても]その貧弱な力を恐怖が打ち砕くだろう。

語釈・文法注

  1. §780-781Quicumque tectis excubat miles ducis, defendat aulam — 関係代名詞に導かれる節(quicumque... miles)の先行詞が関係節内に取り込まれ、主節の動詞(defendat)の主語としても機能する先取り構文(prolepsis)。
  2. §820-824O lenta nimium militis nostri manus ... quod non cruor civilis accensas faces extinguit — 感嘆文「O lenta...」に対して、その具体的な理由や内容を説明する接続詞 quod(〜であるということに、〜ゆえに)が導く従属節。ネロが兵士たちの緩慢さを嘆く根拠を示している。
  3. §831mox tecta flammis concitant urbis meis — 所有形容詞 meis が離隔(hyperbaton)によって flammis に修飾関係を持ち、「わが放つ炎によって」を構成する。主語は3人称複数の暴徒たち(concitant)だが、ネロが「彼らは私の炎によって(自らの)家々を揺り動かす(燃え上がらせる)ことになる」と皮肉的に述べている。
  4. §858Tua temperet nos ira, non noster timor. — 接続法現在 temperet の主語は tua ira(あなたの怒り)であり、目的語は nos(私たち)。「あなたの怒りが私たちを制する(導く)べきであり、私たちの恐怖(が制する)ではない」という対比構造。
  5. §870-871esset, sed aegras frangeret vires timor — 接続法過去 esset および frangeret を用いた現在の事実に反する反実仮想。省略された条件節(si vis esset「もし力があったとしても」)を想定した帰結節。

この箇所を引用する

小セネカ, オクタウィア §778-871. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi010.humanitext-lat2:778-871

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。