§9.2.1ergo cui latius complecti conformationes verborum ac sententiarum placuerit, habet quod sequatur nec adfirmare ausim quicquam esse melius;
したがって、言葉と思念の配置をより広く包括することを好む者は、従うべき手本を持っており、私としてもそれより優れたものがあると断言する勇気はない。
sed haec ad propositi mei rationem legat.
しかし、読者はこれらのことを私の計画の基本方針に則って読んでほしい。
nam mihi de his sententiarum figuris dicere in animo est, quae ab illo simplici modo indicandi recedunt; quod item multis doctissimis viris video placuisse.
なぜなら、私には、あの単純な叙述方法から逸脱するこれらの思念の図形について語る意図があるからであり、同様のことが多くの非常に学識のある人々にも好まれてきたと私は見ているからである。
§9.2.2omnia tamen illa, etiam quae sunt alterius modi lumina, adeo sunt virtutes orationis ut sine iis nulla intelligi fere possit oratio.
しかしながら、これらすべてのもの、すなわちもう一つの方法の輝きであるものさえも、それらなしにはほとんどいかなる弁論も理解されえないほどに、弁論の徳なのである。
nam quomodo iudex doceri potest, si desit illustris explanatio, propositio, promissio, finitio, seiunctio, expositio sententiae suae, rationis apta conclusio, praemunitio, similitudo, exemplum, digestio, distributio, interpellatio, interpellantis coercitio, contentio, purgatio, laesio?
なぜなら、もし、明瞭な説明、命題の提示、約束、定義、区別、自身の考えの開陳、論拠の適切な結び、事前の防御、類似、例証、整理、分配、異議、異議申し立てる者の制止、対比、弁明、攻撃が欠けているならば、どうして裁判官を教え導くことができようか。
§9.2.3quid vero agit omnino eloquentia detractis amplificandi minuendique rationibus? quarum prior desiderat illam plus quam dixeris significationem, id est ἔμφασιν, et supralationem veritatis et traiectionem; haec altera extenuationem deprecationemque.
実際、誇張と縮小の方法を取り除いたなら、雄弁術はいったい全体何をなしうるというのか。 それらのうち、前者は、語ったこと以上のあの含意、すなわち ἔμφασιν と、真実の超越と、誇張を必要とし、後者は過小評価と懇願を必要とする。
qui adfectus erunt vel concitati detracta voce libera et effrenatiore, iracundia, obiurgatione, optatione, exsecratione? vel illi mitiores, nisi adiuvantur commendatione, conciliatione, ad hilaritatem impulsione?
自由で、かつより奔放な語り口、怒り、譴責、祈願、呪詛が取り除かれたなら、激しい情念がどうしてありえようか。 あるいは、推薦、和解、陽気さへの促しによって助けられないならば、あのより穏やかな情念がどうしてありえようか。
§9.2.4quae delectatio aut quod mediocriter saltem docti hominis indicium, nisi alia repetitione, alia commoratione infigere, digredi a re et redire ad propositum suum scierit, removere a se, in alium traiicere, quae relinquenda, quae contemnenda sint iudicare? motus est in his orationis atque actus, quibus detractis iacet et velut agitante corpus spiritu caret.
もし、あることは反復によって、別のことは留まることによって印象づけること、本題から脱線して自らの意図へと戻ること、自分から遠ざけて他者に転嫁すること、何を残し、何を軽視すべきかを判断することを弁論家が知らなければ、どのような楽しみ、あるいは少なくとも並みの教養ある人間の証拠がありえようか。 弁論の運動と活動はこれらのうちにあり、これらが取り除かれると、弁論は横たわり、身体を動かす呼吸を欠いたかのようになる。
§9.2.5quae cum adesse debent, tum disponenda atque varianda sunt, ut auditorem, quod in fidibus fieri videmus, omni sono mulceant.
これらは存在しなければならないだけでなく、弦楽器においてなされるのをわれわれが見るように、あらゆる響きによって聴き手を和ませるように、配置され変化を与えられなければならない。
verum ea plerumque recta sunt nec se fingunt, sed confitentur.
しかし、これらはたいてい率直なものであり、自らを偽装せず、ありのままを示す。
admittunt autem, ut dixi, figuras, quod vel ex proxima doceri potest.
だが、私が言ったように、これらは図形を受け入れるものであり、そのことは、最も身近な例からでも教えられうる。
§9.2.6quid enim tam commune quam interrogare vel percontari? nam utroque utimur indifferenter, quanquam alterum noscendi, alterum arguendi gratia videtur adhiberi.
なぜなら、問いかけることや尋ねることほど一般的なものが他にあろうか。 というのも、一方は知るため、他方は論証するために用いられるように思われるものの、われわれは両者を区別なく使うからである。
at ea res, utrocunque dicitur modo, etiam multiplex habet schema.
しかし、その行為は、どちらの方法で語られようとも、多様な図形を持つ。
incipiamus enim ab iis, quibus acrior ac vehementior fit probatio, quod primo loco posuimus.
では、われわれが最初の場所に置いた、それによって立証がより鋭く、より激しくなるようなものから始めよう。
§9.2.7simplex est sic rogare,
"
sed vos qui tandem? quibus aut venistis ab oris?
"
Figuratum autem, quotiens non sciscitandi gratia adsumitur, sed instandi, quid enim tuus ille, Tubero, destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? et, quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? et, patere tua consilia non sentis? et totus denique hic locus.
単純な問いかけとは、次のように尋ねる場合である。 「ところで、いったいあなた方は何者なのか。 また、いかなる岸辺から来られたのか。 」一方、図形化された問いかけとは、情報を得るためではなく、追及するために用いられる場合である。 例えば、「トゥベロよ、ファルサロスの戦列において抜かれたお前のあの剣は、いったい何をしていたのか。 」また、「カティリーナよ、いったいお前はいつまでわれわれの忍耐を乱用するつもりなのか。 」また、「お前の企みが露見していることを感じないのか。 」そして最後に、この箇所全体がそうである。
§9.2.8quanto enim magis ardet quam si diceretur, diu abuteris patientia nostra, et patent tua consilia.
なぜなら、「お前は長くわれわれの忍耐を乱用しており、お前の企みは露見している」と言われる場合よりも、いかに激しく燃え上がることか。
interrogamus etiam quod negari non possit, dixitne tandem causam C. Fidiculanius Falcula? aut ubi respondendi difficilis est ratio, ut vulgo uti solemus, quo modo?
われわれはまた、否定できないことをも問いかける。 「いったいガイウス・フィディクラニウス・ファルクラは弁明を行ったのか。 」あるいは、答える方法が困難である場合、われわれが日常よく用いるように、「どのようにしてか」「どうしてそんなことがありえようか」と。
§9.2.9qui fieri potest? aut invidiae gratia, ut Medea apud Senecam, quas peti terras iubes? aut miserationis, ut Sinon apud Vergilium,
"
heu quae me tellus, inquit, quae me aequora possunt
accipere?
"
aut instandi et auferendae dissimulationis, ut Asinius, audisne? furiosum, inquam, non inofficiosum testamentum reprehendimus.
あるいは憎悪を誘うために、セネカの劇におけるメディアのように。 「いかなる地を私に目指せと命じるのか。 」あるいは哀れみを誘うために、ウェルギリウスの詩におけるシノンのように。 「ああ、いかなる大地が、いかなる海が、私を受け入れることができようか」と彼は言う。 あるいは、追及し、ごまかしを取り除くために、アシニウスのように。 「聞こえているか。 私は、義務を怠った遺言ではなく、狂気の遺言を非難しているのだと言っているのだ。
§9.2.10totum hoc plenum est varietatis;
」この全体が多様性に満ちている。
nam et indignationi convenit:
"
et quisquam numen Iunonis adoret?
"
et admirationi:
"
quid non mortalia pectora cogis,
auri sacra fames?
"
というのも、憤慨にも適しているからである。 「アンド、誰がユーノーの神性を崇めようか。 」また、驚嘆にも適している。 「黄金への呪わしい飢えよ、お前は人間の心を何へと駆り立てずにいられようか。
§9.2.11est interim acrius imperandi genus:
"
non arma expedient totaque ex urbe sequentur?
"
et ipsi nosmet rogamus, quale est illud Terentianum quid igitur faciam?
」時には、より激しい命令の仕方もある。 「彼らは武器を整え、街中から追撃しないのか。 」また、われわれ自身に問いかけることもある。 テレンティウスのあの有名な「では、私はどうすればよいのか」というようなものである。