§8.pr.1his fere, quae in proximos quinque libros collata sunt, ratio inveniendi atque inventa disponendi continetur, quam ut per omnes numeros penitus cognoscere ad summam scientiae necessarium est, ita incipientibus brevius ac simplicius tradi magis convenit.
ここまでに、すなわち前の五つの巻に集められた事柄の中に、発見の技術および発見された事柄を配列する技術がほぼ含まれている。 この技術を、あらゆる細部に至るまで徹底的に知ることが最高の学識には必要であるのと同様に、初心者に対しては、より簡潔かつ単純に伝授される方がよりふさわしい。
§8.pr.2aut enim difficultate institutionis tam numerosae atque perplexae deterreri solent, aut eo tempore, quo praecipue alenda ingenia atque indulgentia quadam enutrienda sunt, asperiorum tractatu rerum atteruntur, aut, si haec sola didicerunt, satis se ad eloquentiam instructos arbitrantur, aut quasi ad certas quasdam dicendi leges adligati conatum omnem reformidant.
なぜなら、彼らは非常に多くて複雑な教授法の難しさに気力をくじかれるのが常であるか、あるいは才能が特に育まれるべきで、ある種の寛大さによって養われるべき時期に、より過酷な事柄の扱いに磨り減らされてしまうか、あるいは、もしこれらだけを学んだならば、自分が雄弁術のために十分に準備されたと考え込んでしまうか、あるいは、あたかも何らかの特定の話し方の法則に縛られているかのようにして、あらゆる自発的な試みを恐れてしまうからである。
§8.pr.3unde existimant accidisse ut, qui diligentissimi artium scriptores exstiterint, ab eloquentia longissime fuerint.
このことから、技術の最も入念な著者であった人々が、雄弁さからは最も遠く離れていたという結果が生じたのだ、と人々は考えている。
via tamen opus est incipientibus, sed ea plana et cum ad ingrediendum tum ad demonstrandum expedita.
しかしながら、初心者には道が必要であるが、それは平坦で、歩むのにも示すのにも容易な道でなければならない。
eligat itaque peritus ille praeceptor ex omnibus optima et tradat ea demum in praesentia quae placet, remota refutandi cetera mora.
それゆえ、あの熟練した教師は、すべての中から最善のものを選択し、他の諸説を論破するという時間の浪費を排除して、差し当たり自分が気に入ったものだけを伝授すべきである。
sequentur enim discipuli, quo duxeris.
なぜなら、弟子たちはあなたが導くところへと従うであろうから。
§8.pr.4mox cum robore dicendi crescet etiam eruditio.
やがて、話す力の強まりとともに、学識もまた増大するであろう。
iidem primo solum iter credant esse in quod inducentur, mox illud cognituri etiam optimum.
彼ら自身、最初は自分たちが導かれる道だけが唯一の道であると信じるべきであり、やがてそれが最善の道でもあると知ることになる。
sunt autem neque obscura neque ad percipiendum difficilia quae scriptores diversis opinionibus pertinaciter tuendis involverunt.
しかし、著者たちが、様々な意見を頑なに擁護することによって複雑にしてしまった事柄は、決して不明瞭でも、理解しにくいものでもない。
§8.pr.5itaque in toto artis huiusce tractatu difficilius est iudicare quid doceas quam, cum iudicaris, docere, praecipueque in duabus his partibus perquam sunt pauca, circa quae si is qui instituitur non repugnaverit, pronum ad cetera habiturus est cursum.
それゆえ、この技術全体の扱いにおいて、何を教えるべきかを判断することの方が、一度判断した後にそれを教えることよりも困難であり、特にこれら二つの部分においては、極めてわずかな事柄しかなく、指導される者がそれらに対して反抗しなければ、その他の事柄への道のりは平坦なものとなるであろう。
§8.pr.6nempe enim plurimum in hoc laboris exhausimus, ut ostenderemus rhetoricen bene dicendi scientiam et utilem et artem et virtutem esse;
実際、私たちは、修辞学が「良く語ることの学術」であり、有用であり、技術であり、かつ徳であることを示すために、この点に最大の労力を費やした。
materiam eius res omnes de quibus dicendum esset; eas in tribus fere generibus, demonstrativo, deliberative, iudicialique reperiri; orationem porro omnem constare rebus et verbis; in rebus intuendam inventionem, in verbis elocutionem, in utroque collocationem, quae memoria conplecteretur, actio commendaret.
その素材は語られるべきすべての事柄であり、これらはほぼ三つのジャンル、すなわち演説的、勧告的、および司法的なものに見出されること、さらに、すべての弁論は事柄と言葉から成り立っていること、事柄においては「発見」を、言葉においては「表現」を、その両方においては「配置」を重視すべきであり、それを記憶が包含し、発表が引き立てること、を示した。
oratoris officium docendi, §8.pr.7movendi, delectandi partibus contineri, ex quibus ad docendum expositio et argumentatio, ad movendum adfectus pertinerent, quos per omnem quidem causam sed maxime tamen in ingressu ac fine dominari.
また、弁論家の任務は、教えること、心を動かすこと、楽しませることの諸部分に含まれており、そのうち教えることには陳述と論証が、心を動かすことには感情が属し、感情は訴訟全体を通じて支配的であるが、特に導入部と結語において支配的であることを示した。
nam delectationem, quamvis in utroque sit eorum, magis tamen proprias in elocutione partes habere.
なぜなら、楽しませることは、それらの双方(教えることと動かすこと)に存在するとはいえ、より独自の役割を表現の中に持っているからである。
§8.pr.8quaestiones alias infinitas, alias finitas quae personis, temporibus, locis continerentur.
問いには、あるものは無限であり、あるものは人、時、場所によって規定される有限のものであること。
in omni porro materia tria esse quaerenda, an sit, quid sit, quale sit.
さらに、すべての主題において、三つの点、すなわち、存在するか、何であるか、どのようなものであるかが探求されるべきであることを示した。
his adiiciebamus demonstrativam laude ac vituperatione constare.
これらに私たちは、演説的ジャンルは称賛と非難から成り立つということを付け加えた。
in ea quae ab ipso de quo diceremus, quae post eum acta essent, intuendum.
その中で、語る対象となる本人によってなされたこと、および彼の死後になされたことを重視すべきであること。
hoc opus tractatu honestorum utiliumque constare.
この役割は、高貴な事柄と有用な事柄の扱いから成り立っている。
§8.pr.9suasoriis accedere tertiam partem ex coniectura, possetne fieri et an esset futurum de quo deliberaretur.
勧告的な演説においては、推測による第三の部分、すなわち、熟議されている事柄が実行可能か、そして実現するであろうかという点が加わること。
hic praecipue diximus spectandum, quis, apud quem, quid diceret.
ここにおいて、私たちは特に、誰が、誰の前で、何を語るべきかを考慮すべきであると述べた。
iudicialium causarum alias in singulis, alias in pluribus controversiis consistere, et in quibusdam intentionem modo stature facere, modo depulsionem; depulsionem porro omnem infitiatione duplici, factumne et an hoc factum esset, praeterea defensione ac translatione constare.
司法的な訴訟は、あるものは単一の、あるものは複数の論争から成り立っており、またある訴訟においては告発のみがなされ、ある訴訟においては反論のみがなされること、さらに、反論のすべては、二重の否定、すなわち「なされたのか」および「これがなされたのか」ということ、ならびに防衛と管轄違いの申し立てから成り立っていることを示した。
§8.pr.10quaestionem aut ex scripto esse aut ex facto;
論点は、文書に基づくか、あるいは事実に基づくかのいずれかであること。
facto, de rerum fide, proprietate, qualitate; scripto, de verborum vi aut voluntate, in quibus vis tum causarum tum actionum inspici soleat, quae aut scripti et voluntatis aut ratiocinativa aut ambiguitatis aut legum contrariarum specie continentur.
事実に基づくものは、事柄の真偽、定義、性質についてであり、文書に基づくものは、言葉の効力あるいは意図についてであり、それらにおいて訴訟と告訴の双方の効力が吟味されるのが常であり、それは「文書と意図」、「類推」、「曖昧さ」、「法の矛盾」の形態において含まれている。
§8.pr.11in omni porro causa iudiciali quinque esse partes, quarum exordio conciliari audientem, narratione doceri, probatione proposita confirmari, refutatione contra dicta dissolvi, peroratione aut memoriam refici aut animos moveri.
さらに、すべての司法的訴訟において五つの部分があり、そのうち「前置き」によって聞き手を味方につけ、「陳述」によって理解させ、「証明」によって提示された主張を確固たるものにし、「反論」によって敵対者の発言を打ち消し、「結語」によって記憶をよみがえらせるか、あるいは感情を動かすことを示した。