§7.7.1proximum est de legibus contrariis dicere, quia inter omnes artium scriptores constitit, in antinomia duos esse scripti et voluntatis status; neque immerito;
次は、矛盾対立する法律について語るべきである。 なぜなら、技術(弁論術)のすべての著述家の間で、法の矛盾対立(アンティノミア)においては二つの「文言と意図の地位」が存在するということで合意しているからであり、それはもっともなことだからである。
quia, cum lex legi obstat, et utrinque contra scriptum dicitur et quaestio est de voluntate; in utraque id ambigitur, an utique illa lege sit utendum.
というのも、法律が法律に障害となるとき、双方において文言に対抗して主張がなされ、意図についての問いが生じるからであり、どちらの法律においても、はたしてどうしてもその法律が用いられるべきなのかという点が疑わしくなるからである。
§7.7.2omnibus autem manifestum est nunquam esse legem legi contrariam iure ipso, quia, si diversum ius esset, alterum altero abrogaretur, sed eas casu collidi et eventu.
しかし、法律そのものにおいて法律が法律と矛盾することは決してないということは、すべての人に明白である。 なぜなら、もし異なる法が存在するならば、一方が他方によって廃止されるはずだからであり、むしろそれらは偶然の事態と結果によって衝突するのである。
§7.7.3colliduntur autem aut pares inter se, ut si optio tyrannicidae et viri fortis comparentur, utrique data quod velit petendi potestate;
衝突するのは、互いに同等なもの同士である。 例えば、僭主殺害者と勇者の選択権が比較される場合であり、両者には自分が望むものを請求する権能が与えられている。
hic meritorum, temporis, praemii collatio est;
ここでは、功績、時期、報酬の比較がなされる。
aut secum ipsae, ut duorum fortium, duorum tyrannicidarum, duarum raptarum, in quibus non potest esse alia quaestio, quam temporis, utra prior sit, aut qualitatis, utra iustior sit petitio.
あるいは、同一の法律自体の中で衝突することもある。 例えば、二人の勇者、二人の僭主殺害者、二人の強姦された女性の場合であり、これらにおいては、どちらが先であるかという時期の問い、あるいは、どちらの請求がより正当であるかという性質の問い以外に、他の問いはあり得ない。
§7.7.4diversae quoque leges confligunt aut similes aut impares.
また、異なる法律も、類似したもの同士あるいは同等でないもの同士で衝突する。
diversae, quibus etiam citra adversam legem contradici possit, ut in hac controversia: magistratus ab arce ne discedat;
異なる法律とは、対立する法律がなくいとも反論され得るものである。 例えば次の論争におけるように。 「政務官は砦から離れてはならない。
vir fortis optet quod volet: impunitatem magistratus petit.
」「勇者は望むものを選択せよ。 」勇者が政務官の免責を請求する。
vel alia nulla obstante quaeri potest, vir fortis an, quidquid optarit, accipere debeat.
あるいは、他のいかなる法律も妨げとなっていない場合でも、勇者が選択したものは何であれ受け取るべきかどうかが問われ得る。
et in legem magistratus multa dicentur, quibus scriptum expugnatur;
また、政務官の法律に対しても多くのことが語られ、それによって文言が打破されるであろう。
si incendium in arce fuerit, si in hostes decurrendum.
「もし砦で火災が発生したならば」、「もし敵に対して出撃しなければならなかったならば」などである。
§7.7.5similes, contra quas nihil opponi potest nisi lex altera: tyrannicidae imago in gymnasio ponatur;
類似したものとは、もう一方の法律以外には何も対抗して提出され得ないものである。 「僭主殺害者の肖像画を体育場に置くべきである。
contra, mulieris imago in gymnasio ne ponatur.
」これに対し、「女性の肖像画を体育場に置いてはならない。
mulier tyrannum occidit.
」ある女性が僭主を殺害した。
nam neque mulieris imago ullo alio casu poni potest nec tyrannicidae ullo alio casu summoveri.
というのも、他のいかなる場合にも女性の肖像画が置かれることはあり得ず、また他のいかなる場合にも僭主殺害者の肖像画が排除されることはあり得ないからである。
§7.7.6impares sunt, cum alteri multa opponi possunt, alteri nihil nisi quod in lite est: ut cum vir fortis impunitatem desertoris petit.
同等でないものとは、一方の法律に対しては多くのことを対抗して提出できるが、他方の法律に対しては、現在訴訟になっている事柄以外には何も提出できない場合である。 例えば、勇者が脱走兵の免責を請求する場合である。
nam contra legem viri fortis, ut supra ostendi, multa dicuntur; adversus desertores scripta non potest nisi optione subverti.
なぜなら、勇者の法律に対しては、私が上で示したように、多くのことが語られるが、脱走兵に対する文言は、選択権による以外には覆され得ないからである。
§7.7.7item aut confessum ex utraque parte ius est aut dubium.
同様に、双方の側から法が認められているか、あるいは疑わしいかのいずれかである。
si confessum est, haec fere quaeruntur, utra lex potentior;
もし認められているならば、一般に次のようなことが問われる。 どちらの法律がより強力であるか。
ad deos pertineat an ad homines, rem publicam an privatos, de honore an de poena, de magnis rebus an de parvis; permittat an vetet an imperet.
神々に関するものか人間に関するものか、国家に関するものか個人に関するものか、名誉に関するものか刑罰に関するものか、重大な事柄に関するものか些細な事柄に関するものか、許容しているのか、禁止しているのか、それとも命令しているのか。
§7.7.8solet tractari et, utra sit antiquior, sed velut potentissimum, utra minus perdat;
どちらの法律がより古いものであるかも議論されるのが常であるが、最も強力な論点としては、どちらがより損失を少なくするかということである。
ut in desertore et viro forti, quod illo non occiso lex tota tollatur, occiso, sit reliqua viro forti alia optio.
例えば、脱走兵と勇者の場合において、脱走兵が殺されなければ(脱走兵を処罰する)法律全体が失われてしまうが、彼が殺されたとしても、勇者には他に変えられる選択肢が残されている、ということである。
plurimum tamen est in hoc, utrum fieri sit melius atque aequius;
しかし、このことにおいて最も重要なのは、どちらを行うことがより良く、かつより公平であるかということである。
de quo nihil praecipi nisi proposita materia potest.
これについては、提示された具体的な事例がなければ、何の規則も与えることはできない。
§7.7.9si dubium, aut alteri aut invicem utrique de iure fit controversia, ut in re tali: patri in filium, patrono in libertum manus iniectio sit;
もし疑わしいならば、一方について、あるいは互いに双方について法的な論争が生じる。 例えば次のような事案においてである。 「父親は息子に対して、保護者は解放奴隷に対して、身体拘束権を持つものとする。
liberti heredem sequantur.
」「解放奴隷は(元主人の)相続人に従うものとする。
liberti filium quidam fecit heredem: invicem petitur manus iniectio;
」ある人が解放奴隷の息子を相続人にした。 互いに身体拘束権が請求される。
et pater dicit sibi ius in filium esse, et patronus negat ius patris illi fuisse, quia ipse in manu patroni fuerit.
父親は自分には息子に対する権利があると言い、保護者は、父親自身が保護者の支配下(手の中)にあったのだから、その父親には息子に対する権利はなかったと主張する。
§7.7.10duplices leges sicut duae colliduntur: ut nothus ante legitimum natus, legitimus sit; post legitimum, tantum civis.
二重の法律(矛盾する二つの規定を内包する法律)も、二つの法律が衝突するのと同様に衝突する。 例えば、「庶子は嫡出子の前に生まれた場合は嫡出子とするが、嫡出子の後に生まれた場合は単なる市民とする」というように。
quod de legibus, idem de senatus consultis dictum;
法律について言われたことは、元老院決議についても同様に言われる。
quae si aut inter se pugnent aut obstent legibus, non tamen aliud sit eius status nomen.
元老院決議が互いに矛盾し合ったり法律に障害となったりする場合でも、その地位の名前が変わるわけではない。