Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §7.5.1-7.5.6

訴訟手続き上の争点と文書解釈の四地位

208 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

著者は、訴訟手続き(請求と抗弁)に関する争点について説明し、法律やその他の書面を解釈する際に発生する四つの地位(スタトゥス)の分析を開始する。

§7.5.1qui neque fecisse se negabit neque aliud esse quod fecerit dicet neque factum defendet, necesse est in suo iure consistat, in quo plerumque actionis est quaestio.
自分がそれを行ったことを否定もせず、自分の行ったことが異なるものであるとも言わず、その行為を正当化もしない者は、自らの法的権利に足場を置くことが不可避であり、そこではたいてい、訴訟手続きに関する問いが生じる。
§7.5.2ea non semper, ut quidam putaverunt, iudicium antecedit, qualia sunt praetorum curiosa consilia, cum de iure accusatoris ambigitur; sed in ipsis iudiciis frequentissime versatur.
この問いは、一部の人々が考えたように、常に裁判に先立つわけではない。 告発人の権利について疑義が生じたときの法務官たちの入念な諮問会議のようなものがそれに当たるが、実際には裁判そのものにおいてきわめて頻繁に扱われる。
est autem duplex eius disceptationis condicio, quod aut intentio aut praescriptio habet controversiam.
そして、その議論の状況は二通りあり、請求か抗弁のいずれかが論争の的となる。
ac fuerunt, qui praescriptionis statum facerent, tanquam ea non iisdem omnibus quibus ceterae leges quaestionibus contineretur.
また、抗弁の地位を独立して立てる者たちもいたが、それはあたかも、抗弁が他のすべての法律と同じ問いによって構成されていないかのように考えてのことであった。
§7.5.3cum ex praescriptione lis pendet, de ipsa re quaeri non est necesse.
訴訟が抗弁にかかっているとき、事案そのものについて審理する必要はない。
ignominioso filius praescribit: de eo solo iudicatio est, an liceat.
例えば、息子が不名誉な父親に対して抗弁を申し立てる場合、それが許されるかどうかということだけが判定の対象となる。
quotiens tamen poterimus, efficiendum est, ut de re quoque iudex bene sentiat;
しかしながら、我々にできるときにはいつでも、裁判官が本案についても良い印象を持つように仕向けるべきである。
sic enim iuri nostro libentius indulgebit, ut in sponsionibus, quae ex interdictis fiunt, etiam si non proprietatis est quaestio sed tantum possessionis, tamen non solum possedisse nos, sed etiam nostrum possedisse docere oportebit.
そうすれば、裁判官は我々の権利をより快く受け入れてくれるからである。 それは、公示命令に基づいて行われる保証契約において、たとえ所有権ではなく占有だけが問われている場合であっても、我々が占有していたことだけでなく、自らのものとして占有していたことを示す必要があるのと同様である。
sed frequentius etiam quaeritur de intentione.
しかし、請求についてもさらに頻繁に問われる。
§7.5.4vir fortis optet, quod volet.
「勇者は望むものを選べ。
nego illi dandum, quidquid optaverit: non habeo praescriptionem, sed tamen voluntate contra verba praescriptionis nodo utor.
」という規定に対し、私は、彼が望むものが何であれ与えられるべきではないと主張する。 この場合、私には抗弁の権利はないが、しかし文言に対抗する意思によって、抗弁の緊縛を用いているのである。
in utroque autem genere status iidem sunt.
しかし、これらどちらの種類においても、地位は同一である。
§7.5.5porro lex omnis aut tribuit aut adimit aut punit aut iubet aut vetat aut permittit.
さらに、すべての法律は、授与するか、剥奪するか、処罰するか、命令するか、禁止するか、許容するかのいずれかである。
litem habet aut propter se ipsam aut propter alteram, quaestionem aut in scripto aut in voluntate.
法律は、それ自体によって、あるいは他の法律との関係によって訴訟を引き起こし、その問いは文言にあるか、あるいは意思にあるかのいずれかである。
§7.5.6scriptum aut apertum est aut obscurum aut ambiguum.
文言は、明白であるか、不明瞭であるか、あるいは曖昧である。
quod de legibus dico, idem accipi volo de testamentis, pactis, stipulationibus, omni denique scripto, idem de voce.
私が法律について言うことは、遺言書、契約、約定、要するにすべての文書について、さらには口頭の発話についても同様に当てはまると理解してほしい。
et quoniam quattuor eius generis quaestiones vel status facimus, singulos percurram.
そして、私たちはこの種の問い、あるいは地位を四つ設定するので、それぞれを順に見ていくことにする。

語釈・文法注

  1. §7.5.1necesse est in suo iure consistat — 非人称表現 `necesse est` に、接続詞 `ut` が省略された接続法現在 `consistat` が直接続く構文。文頭の `qui` 節が全体の実質的な主語として機能し、主節の `consistat` の意味上の主語を規定している。
  2. §7.5.3ut in sponsionibus... docere oportebit — 非人称動詞の未来形 `oportebit` が主動詞であり、対格不定詞構文(`non solum possedisse nos, sed etiam nostrum possedisse docere`)を従える。`ut`(〜のように)に導かれる比喩の節が `oportebit` まで続いている。`nostrum` は所有代名詞の中性単数対格で「自分自身のもの」を意味し、不定詞 `possedisse` の直接目的語である。
  3. §7.5.4praescriptionis nodo utor — 属格 `praescriptionis` は `nodo`(奪格、`utor` の目的語)に対する定義の属格(同格的属格)であり、「抗弁という結び目(制限)」を意味する。厳密な手続き上の抗弁権を持たない者が、法の「文言」に反対する「意思」を主張することで、実質的に抗弁と同様の法的な拘束(nodo)をかける弁論戦略を指す。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §7.5.1-7.5.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:7.5.1-7.5.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。