Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §7.4.33-7.4.44

諸訴訟における性質の論点と賞罰の分量

207 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

後見、使節不履行、国家傷害、恩知らずなどの様々な訴訟において、行為の「性質」や、刑罰・報酬を定める「分量」の概念がどのように論じられ、地位の判定に影響を与えるかを説明する。

§7.4.33de accusatore constituendo, quae iudicia divinationes vocantur;
告発人の選定について(これらの裁判は『ディウィナティオ(予言)』と呼ばれる)。
in quo genere Cicero quidem, qui mandantibus sociis Verrem deferebat, hac usus est divisione, spectandum a quo maxime agi velint ii quorum de ultione quaeritur, a quo minime velit is qui accusatur.
このジャンルにおいて、同盟諸国の委託を受けてウェッレスを告発しようとしていたキケロは、次のような分割を用いた。 すなわち、復讐を求めている人々が、誰によって最も(訴訟を)進めてほしいと望んでいるか、また告発される被告が、誰によることを最も望まないか、を考慮すべきである。
frequentissimae tamen hae sunt quaestiones, §7.4.34uter maiores causas habeat, uter plus industriae aut virium sit adlaturus ad accusandum, uter id fide meliore facturus.
しかしながら、最も頻繁に現れる論点は、どちらがより重大な動機を持っているか、どちらが告発のためにより多くの勤勉さや能力をもたらすか、どちらがより優れた誠実さをもってそれを行うか、である。
§7.4.35tutelae praeterea;
さらに、後見の裁判がある。
in quo iudicio solet quaeri, an alia de re quam de calculis cognosci oporteat, an fidem praestare debeat tantum, non etiam consilium et eventum.
この裁判においては、計算以外の事柄について審理されるべきか、(後見人が)不誠実でないことだけを保証すべきなのか、それとも判断や結果までをも保証すべきなのか、が問われるのが常である。
cui simile est male gestae procurationis, quae in foro negotiorum gestorum;
これに類似しているのが、事務管理の法廷における「不当な代理業務」の訴訟である。
nam et mandati actio est.
なぜなら、委任の訴訟もあるからである。
§7.4.36praeter haec finguntur in scholis et inscripti maleficii, in quibus aut hoc quaeritur, an inscriptum sit aut hoc, an maleficium sit, raro utrumque.
これらに加えて、学校では「法に明記されていない悪行」の訴訟も想定される。 そこでは、それが法に明記されていないか、あるいはそれが悪行であるか、のいずれかが問われ、両方が問われることは稀である。
male gestae legationis apud Graecos et veris causis frequens, ubi iuris loco quaeri solet, an omnino aliter agere quam mandatum sit liceat, et quo usque sit legatus, quoniam aliae in nuntiando, aliae in renuntiando sunt, ut in Heio, qui testimonium in Verrem dixerat post perlatam legationem.
ギリシア人においては実際の訴訟でも頻繁に見られる「不当な使節業務」の訴訟では、法の問題として、委任されたことと全く異なる行動をとることが許されるか、また、どこまでが使節であるか、が問われるのが常である。 というのも、使節の任務には、(命令を)伝える際のものと、復命(報告)する際のものとで、異なる状況があるからである。 例えば、使節の任務を終えた後にウェッレスに対して証言を行ったヘイウスの場合のように。
§7.4.37plurimum tamen est in eo, quale sit factum.
しかしながら、大部分は、その行為がどのような性質のものであるか(という点)にある。
rei publicae laesae: hinc moventur quidem illae iuris cavillationes, quid sit rem publicam laedere, et, laeserit an non profuerit, et, ab ipso an propter ipsum laesa sit: in facto tamen plurimum est.
「国家傷害罪」の訴訟においては、ここから、国家を害するとは何か、また(被告が国家を)害したのかそれとも利益をもたらさなかっただけなのか、また国家が彼自身によって害されたのかそれとも彼のために害されたのか、という法律上の屁理屈が引き起こされる。 しかし、大部分は行為の事実にかかっている。
ingrati quoque, in quo genere quaeritur, an is cum quo agitur acceperit beneficium.
「恩知らず」の訴訟もあり、この種類においては、告訴された被告が恩恵を受け取ったかどうかが問われる。
quod raro negandum est;
これは否定されることが稀である。
ingratus est enim qui negat.
なぜなら、否定する者こそが恩知らずだからである。
§7.4.38quantum acceperit, an reddiderit, an protinus qui non reddidit ingratus sit, an potuerit reddere, an id, quod exigebatur, debuerit, quo animo sit.
どれほど受け取ったか、それを返したか、返さなかった者は直ちに恩知らずとなるのか、返すことができたのか、要求されていたものを返す義務があったのか、どのような意図であったのか(が問われる)。
simpliciores illae iniusti repudii, sub qua lege controversiae illud proprium habent, quod a parte accusantis defensio est, a defendentis accusatio.
「不当な離婚」の訴訟はより単純であり、その法律のもとでの論争は、告発する側には弁護があり、被告には告発があるという、特有の性質を持っている。
§7.4.39praeterea, cum quis rationem mortis in senatu reddit, ubi una quaestio est iuris, an is demum prohibendus sit, qui mori vult ut se legum actionibus subtrahat; cetera qualitatis.
さらに、誰かが元老院で自死の理由を弁明する場合がある。 そこでは唯一の法の問いとして、裁判の手続きから逃れるために死のうとする者だけが禁止されるべきか、という点があり、その他は「性質」に属する。
finguntur et testamenta, in quibus de sola qualitate quaeratur, ut in controversia, quam supra exposui, in qua de parte patrimonii quarta, quam pater dignissimo ex filiis reliquerat, contendunt philosophus, medicus, orator.
遺言書も(学校で)想定され、そこでは性質のみが問われる。 例えば、私が上で説明した論争のように。 そこでは、父親が息子たちのうち最もふさわしい者に残した遺産の4分の1をめぐって、哲学者、医師、弁論家が争っている。
quod idem accidit, si orbae nuptias indicant pares gradu, et si inter propinquos de idoneo quaeratur.
同じことが、同等の身分の者たちが孤女に結婚を要求する場合や、親族の間でふさわしい者が誰であるかが問われる場合にも起こる。
§7.4.40sed mihi nec omnes persequi materias in animo est, fingi enim adhuc possunt;
しかし、私はすべての題材を網羅するつもりはない。 なぜなら、それらはいまだに創作されうるからである。
nec omnes earum quaestiones, quia positionibus mutantur.
また、それらのすべての問いを網羅するつもりもない。 なぜなら、それらは具体的な設定によって変化するからである。
hoc tantum admiror Flavum, cuius apud me summa est auctoritas, cum artem scholae tantum componeret, tam anguste materiam qualitatis terminasse.
私がただ驚くのは、私にとって最高の権威であるフラウスが、学校のための教科書だけを執筆していたにもかかわらず、「性質」の題材をこれほど狭く限定してしまったことである。
§7.4.41quantitas quoque, ut dixi, etiamsi non semper, plerumque tamen eidem subiacet, seu modi est seu numeri.
「分量」もまた、私が言ったように、常にではないにせよ、たいていは同じもの(性質の地位)に属しており、それは程度の分量であれ、数の分量であれ同様である。
sed modus aliquando constat aestimatione facti, quanta sit culpa, quantumve beneficium, aliquando iure, cum id in controversiam venit, qua quis lege puniendus vel honorandus sit:
しかし、程度は、過失がどれほど大きいか、あるいは恩恵がどれほど大きいかという、行為の評価によって決まることもあれば、法によって決まることもあり、それは、誰がどの法律によって罰せられるべきか、あるいは称えられるべきかが論争になる場合である。
§7.4.42stuprator decem milia dare debeat, quae poena huic crimini constitute est, an, quia se stupratus suspendit, capite puniri tanquam causa mortis.
すなわち、強姦者は、この罪に対して定められている刑罰である1万セステルティウスを支払うべきなのか、それとも、強姦された者が首を吊ったため、死の原因となった者として死刑に処されるべきなのか。
quo in genere falluntur, qui ita dicunt, tanquam inter duas leges quaeratur: nam de decem milibus nulla controversia est, quae non petuntur.
このジャンルにおいて、あたかも二つの法律の間で争われているかのように言う人々は誤っている。 なぜなら、請求されていない1万セステルティウスについては何の論争もないからである。
§7.4.43iudicium redditur, an reus causa sit mortis.
下される判決は、被告が死の原因であるか否か、ということである。
in coniecturam quoque eadem species cadit, cum, perpetuo an quinquennali sit exilio multandus, in controversiam venerit;
同じ種類は、永久追放か5年間の追放のどちらで処されるべきかが論争になる場合には、推測(の地位)にも当てはまる。
nam an prudens caedem commiserit quaeritur.
なぜなら、故意に殺人を犯したのかが問われるからである。
§7.4.44illa quoque, quae ex numero ducitur, pendet ex iure, an Thrasybulo triginta praemia debeantur, et, cum duo fures pecuniam abstulerint, separatim quadruplum quisque an duplum debeat.
数から導かれる分量もまた、法に依存する。 例えば、トラシュブロスに30の報奨が与えられるべきか、また、二人の泥棒がお金を盗んだ場合、それぞれが個別に4倍を支払うべきなのか、それとも2倍を支払うべきなのか、ということである。
sed hic quoque factum aestimatur et, tamen ius ipsum pendet ex qualitate.
しかし、ここでも行為が評価され、それにもかかわらず法そのものが性質に依存しているのである。

語釈・文法注

  1. §7.4.33divinationes — 古代ローマの法制度において、複数の告発希望者が現れた際、誰が最も主告発人としてふさわしいかをあらかじめ決定するための特別予備審判を divinatio と呼ぶ。既存の証拠調ではなく、将来の被告に対する告発能力を推測・予言することに由来する。
  2. §7.4.36inscripti maleficii — 「法に明記されていない悪行」を意味するギリシア的な修辞学の架空訴訟(学問的題材)を指す。成文法に定義されていないが、社会的・道徳的に悪行とされるものに対する告発であり、弁論学校の仮想演習で頻繁に用いられた。
  3. §7.4.36post perlatam legationem — 前置詞 post の後ろに完了受動分詞 perlatam を伴うことで、「使節の任務が全うされた後」という、主名詞が受動分詞によって制限され出来事そのものを表すラテン語に特徴的な名詞的構成(ab urbe condita 構文と同種)をとっている。
  4. §7.4.42stuprator decem milia dare debeat ... an ... capite puniri — 間接疑問節の構造をとるが、法律の対立をめぐる議論において、一方の法律(1万セステルティウスの罰金)と、もう一方の状況(死の原因としての死刑)のどちらが適用されるべきかを対比させる二重疑問(utrum... an)の形式をとっている。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §7.4.33-7.4.44. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:7.4.33-7.4.44

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。