Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §7.1.1-7.1.11

配置の定義と主要な論点の決定法

188 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

「区分」「細分」「秩序」「配置」の定義を提示し、法廷弁論における「配置」の柔軟性と、原告・被告それぞれの側から最も効果的な論点の順序を特定する実践的方法を解説する。

§7.1.1sit igitur, ut supra significavi, divisio rerum plurium ex singulas, partitio singularum ex partes discretio, ordo recta quaedam collocatio prioribus sequentia adnectens, dispositio utilis rerum ac partium ex locos distributio.
したがって、私が上で示したように、区分(divisio)とは複数の事柄を個々のものへと分けることであり、細分(partitio)とは個々のものを部分へと切り離すことであり、秩序(ordo)とは先行するものに後続するものを結びつける正しい配列であり、配置(dispositio)とは事柄や部分を実用的な場所へと割り振ることである。
§7.1.2sed meminerimus ipsam dispositionem plerumque utilitate mutari nec eandem semper primam quaestionem ex utraque parte tractandam.
しかし、配置そのものがしばしば実用性によって変更されること、また、同じ問いが双方の側から常に最初に扱われるべきではないということを覚えておこう。
cuius rei, ut cetera exempla praeteream, Demosthenes quoque atque Aeschines possunt esse documento ex iudicio Ctesiphontis diversum secuti ordinem, cum accusator a iure, quo videbatur potentior, coeperit, patronus omnia paene ante ius posuerit, quibus iudicem quaestioni legum praepararet.
このことについては、他の例を省略するとしても、デモステネスとアイスキネスもクテシポンの裁判において異なる順序に従ったことで、その証拠となり得る。 すなわち、告発者は自分がより有利であると思われた法律から始め、擁護者は法律の問いに対して裁判官の心を備えさせるような事柄を、ほとんどすべて法律の前に置いたのである。
§7.1.3aliud enim alii docere prius expedit, alioqui semper petitoris arbitrio diceretur;
なぜなら、ある人にはあることを、別の人には別のことを先に示すことが有益だからであり、そうでなければ、常に原告の意のままに弁論が行われることになるだろう。
denique ex accusatione mutua, cum se uterque defendat, priusquam adversarium arguat, omnium rerum necesse est ordinem esse diversum.
結局のところ、相互の告発において、両者が相手を非難する前に自分自身を擁護する場合、すべての事柄の順序が異なるものになることが不可欠である。
igitur, quid ipse sim secutus, quod partim praeceptis partim usurpatum ratione cognoveram, promam nec unquam dissimulavi.
したがって、私自身が従ってきたこと、すなわち、一部は教えによって、一部は実践と理性によって知るようになったことを公表しよう。 そして私はそれを一度も隠したことはない。
§7.1.4erat mihi curae ex controversiis forensibus nosse omnia, quae ex causa versarentur.
法廷の争訟において、私はその訴訟で扱われるすべての事柄を知ることに心を配っていた。
nam ex schola certa sunt et pauca et ante declamationem exponuntur, quae themata Graeci vocant, Cicero proposita.
というのも、学校では前提条件は確実でわずかであり、弁論実習の前に提示されるからであり、これらをギリシア人は「テーマ(themata)」、キケロは「命題(proposita)」と呼んでいる。
cum haec ex conspectu quodammodo collocaveram, non minus pro adversa parte quam pro mea cogitabam.
これらをいわば目の前に並べたとき、私は自分の側のためと同様に、相手側のためにも考えたのである。
§7.1.5et primum (quod non difficile dictu est sed tamen ante omnia intuendum) constituebam, quid utraque pars vellet efficere, tum per quid, hoc modo.
そしてまず(言うのは簡単だが、何よりも優先して注視すべきことであるが)、双方の当事者が何を達成したいと考えているのか、次いで何によって(それを達成するのか)を、次のようにして見極めた。
cogitabam, quid primum petitor diceret.
私は、原告がまず何を主張するかを考えた。
id aut confessum erat aut controversum.
それは同意されていることであるか、あるいは異議のあることのいずれかであった。
§7.1.6si confessum, non poterat ibi esse quaestio.
もし同意されているなら、そこに「問い」は存在し得ない。
transibam ergo ad responsum partis alterius, idem intuebar;
そこで私は相手方の返答へと進み、同じように注視した。
nonnunquam etiam quod inde obtinebatur confessum erat.
そこから得られるものも、時には同意されていることがあった。
ubi primum coeperat non convenire, quaestio oriebatur.
合意が成り立たなくなる最初の箇所で、「問い」が生じたのである。
id tale est: occidisti hominem; Occidi.
それは以下のようなものである。 「お前は人を殺した」「殺しました」。
§7.1.7convenit;
合意している。
transeo.
私は(次の段階へ)進む。
rationem reddere debet reus, quare occiderit.
被告はなぜ殺したのか、その理由を説明しなければならない。
adulterum, inquit, cum adultera occidere licet.
「姦通者を姦通女とともに殺すことは許されている」と彼は言う。
legem esse certum est.
法律が存在することは確実である。
tertium iam aliquid videndum est, ex quo pugna consistat.
今や、そこから争いが成り立つ第三の事柄を見極めなければならない。
non fuerunt adulteri; Fuerunt: quaestio;
「彼らは姦通者ではなかった」「彼らは姦通者であった」。 (ここに)「問い」が生じる。
de facto ambigitur, coniectura est.
事実について疑義があり、推測(coniectura)である。
§7.1.8interim et hoc tertium confessum est adulteros fuisse sed tibi, inquit accusator, illos non licuit occidere;
時には、この第三の事柄も同意されているが、告発者は言う、「しかし、あなたには彼らを殺すことは許されなかった。
exul enim eras, aut ignominiosus.
なぜなら、あなたは追放者であったか、あるいは不名誉を被った者だったからだ」。
de iure quaeritur.
法律について問われているのである。
at si protinus dicenti occidisti respondeatur non occidi, statim pugna est.
しかし、もし「お前は殺した」と言う者に対して、直ちに「殺していない」と答えるならば、すぐに争いが生じる。
si explorandum est, ubi controversia incipiat, et considerari debet, quid primam quaestionem faciat.
争議がどこで始まるかを探るべきであり、何が最初の「問い」を形成するのかを考察しなければならない。
Intentio simplex, occidit Saturninum Rabirius;
単純な告発:「ラビリウスはサトゥルニヌスを殺害した」。
§7.1.9coniuncta, lege de sicariis commisit L. Varenus.
複合された告発:「ルキウス・ウァレヌスは暗殺者に関する法に違反した。
nam C. Varenum occidendum et Cn. Varenum vulnerandum et Salarium item occidendum curavit.
なぜなら、彼はガイウス・ウァレヌスの殺害、グナエウス・ウァレヌスへの負傷、そして同様にサラリウスの殺害を手配したからである」。
Nam sic diuersae propositiones erunt;
このようにして、異なる命題が存在することになる。
quod idem de petitionibus dictum sit.
同じことが民事上の請求についても言える。
verum ex coniuncta propositione plures esse quaestiones ac status possunt, si aliud negat reus, aliud defendit, aliud a iure actionis excludit.
しかし、複合された命題からは、被告があることを否定し、別のことを擁護し、さらに別のことを訴訟の権利から排除する場合、複数の「問い」と地位(status)が生じ得る。
in quo genere agenti est dispiciendum, quid quoque loco diluat.
この種類において、弁論者はどの場所で何を解決すべきかを見極めなければならない。
§7.1.10quod pertinet ad actorem, non plane dissentio a Celso, qui sine dubio Ciceronem secutus instat tamen huic parti vehementius, ut putet primo firmum aliquid esse ponendum, summo firmissimum, imbecilliora medio, quia et initio movendus sit iudex et summo impellendus.
原告に関する限り、私はケルススと全く意見を異にするわけではない。 彼は疑いなくキケロに従いつつも、この部分をより強く主張し、最初に強力な論点を置き、最後に最も強力なものを、そしてより弱い論点は中央に置くべきだと考えている。 なぜなら、最初には裁判官の心を動かさねばならず、最後には決定的な衝撃を与えねばならないからである。
§7.1.11at pro reo plerumque gravissimum quidque primum movendum est, ne illud spectans iudex reliquorum defensioni sit aversior.
しかし、被告の側にとっては、通常、最も重大な非難をまず第一に揺るがさなければならない。 そうでなければ、裁判官がその重大な点を注視するあまり、残りのことへの弁護に対して否定的になってしまうからである。
interim tamen et hoc mutabitur, si leviora illa palam falsa erunt, gravissimi defensio difficilior, ut detracta prius accusatoribus fide aggrediamur ultimum, iam iudicibus omnia vana esse credentibus.
しかし、時にはこれも変更されるだろう。 もしそれら軽い罪状が明らかに虚偽であり、最も重大なものの弁護がより困難である場合には、まず告発者たちの信用を損なわせた上で、裁判官たちがすべてを根拠のないものと信じている状態で、最後の点に取り組むために。
opus erit tamen praefatione, qua et ratio reddatur dilati criminis et promittatur defensio, ne id quod non statim diluemus timere videamur.
ただし、すぐには解決しない点について私たちが恐れているように見えないよう、その罪状を後回しにする理由を説明し、後に弁護することを約束するような序文が必要となるであろう。

語釈・文法注

  1. 7.1.1sit igitur — 独立接続法現在(命令・当為、あるいは定義の設定)。「〜としよう」「〜と定義する」という意味を表す。
  2. 7.1.2documento — 目的の与格(dativus finis)。Demosthenes quoque atque Aeschines が主語で、esse(記述の複数は possunt esse)を伴い、「〜の証拠(証明)となる」という二重与格に準ずる構文を形成する。
  3. 7.1.11ne id quod non statim diluemus timere videamur — ne は否定目的節(〜しないように)を導き、接続法 videamur にかかる。id quod non statim diluemus は「私たちがすぐには解決しないこと」という関係代名詞節で、主節の不定詞 timere(恐れる)の直接目的語である。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §7.1.1-7.1.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:7.1.1-7.1.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。