§7.pr.1de inventione, ut arbitror, satis dictum est.
発想については、私が思うに、十分に語られた。
neque enim ea demum, quae ad docendum pertinent, exsecuti sumus, verum etiam motus animorum tractavimus.
というのも、私たちは教示に関わる事柄だけを論じたのではなく、心の感動をも扱ったからである。
sed ut opera exstruentibus satis non est saxa atque materiam et cetera aedificanti utilia congerere, nisi disponendis eis collocandisque artificium manus adhibeatur, sic in dicendo quamlibet abundans rerum copia cumulum tantum habeat atque congestum, nisi illas eadem dispositio in ordinem digestas atque inter se commissas devinxerit.
しかし、建造物を築く者たちにとって、それらを配置し配列するために技術的な手が加えられない限り、石材や木材、その他建築に有用なものを積み上げるだけでは十分でないように、弁論においても、同じ「配置」が、秩序正しく整理され互いに結合された事柄を束ね合わせない限り、どれほど豊かな素材の豊富さがあっても、単なる堆積と集積をもたらすにすぎないであろう。
§7.pr.2nec immerito secunda quinque partium posita est, cum sine ea prior nihil valeat.
そして、5つの部門のうち第二にこれが置かれているのはいささかも不当ではない。 これなしには、第一のものは何の価値も持たないからである。
neque enim quanquam fusis omnibus membris statua sit, nisi collocetur, et si quam in corporibus nostris aliorumve animalium partem permutes et transferas, licet habeat eadem omnia, prodigium sit tamen.
なぜなら、すべての手足が鋳造されていたとしても、それらが適切に組み立てられない限り、彫像にはならないからであり、また、もし私たちの身体や他の動物の身体のどこかの部分を入れ替えたり移したりするならば、たとえまったく同じ部分をすべて備えているとしても、やはり怪物となってしまうであろう。
et artus etiam leviter loco moti perdunt quo viguerunt usum, et turbati exercitus sibi ipsi sunt impedimento.
さらに、関節がわずかでも位置からずれると、それらが機能していた有用性を失ってしまい、混乱した軍隊はそれ自身にとって障害となるのである。
§7.pr.3nec mihi videntur errare qui ipsam rerum naturam stare ordine putant, quo confuso peritura sint omnia.
自然そのものが秩序によって成り立っており、それが混乱すれば万物が滅びるであろうと考える人々は、誤っているとは私には思われない。
sic oratio carens hac virtute tumultuetur necesse est et sine rectore fluitet nec cohaereat sibi, multa repetat, multa transeat, velut nocte in ignotis locis errans, nec initio nec fine proposito casum potius quam consilium sequatur.
同様に、この美徳を欠く弁論は混乱せざるを得ず、導き手なしに漂流し、一貫性を失い、多くのことを繰り返し、多くのことを見過ごし、あたかも夜中に未知の地を彷徨うように、始まりも終わりも定められないまま、計画よりもむしろ偶然に従うことになる。
quapropter totus hic liber serviat dispositioni,
それゆえ、この巻全体を「配置」に捧げることとする。
§7.pr.4quae quidem, si certa aliqua via tradi in omnes materias ullo modo posset, non tam paucis contigisset.
この「配置」は、もし確実な何らかの方法であらゆる題材に対して伝授することがいささかでも可能であったなら、これほど少数の人々にしか備わらなかったということはなかったであろう。
sed cum infinitae litium formae fuerint futuraeque sint et tot saeculis nulla reperta sit causa, quae esset tota alteri similis, sapiat oportet actor et vigilet et inveniat et iudicet et consilium a se ipso petat.
しかし、訴訟の形式は無限に存在し、これからも存在し続けるものであり、これほど多くの世紀を通じて、他と完全に同じであるような訴訟は一つも発見されていないのであるから、弁論者は賢明であり、油断せず、自ら発見し、判断し、自ら思慮を求めなければならない。
neque infitias eo quaedam esse quae demonstrari possint, eaque non omittam.
規則として示され得る事柄がいくつか存在することを、私は否定するものではなく、それらを省略するつもりもない。