Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §5.12.1-5.12.11

論拠の配列と強弱および感情による説得

151 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

これまでに得られた立証に関する知見を踏まえ、論拠の用い方、提示の強弱や組み合わせ、感情に訴える方法(人格による立証)について解説し、聴衆に合わせた説得の重要性を説く。

§5.12.1haec fere de probatione vel ab aliis tradita vel usu percepta in hoc tempus sciebam.
立証に関して、他の人々によって伝えられたか、あるいは経験によって理解された、この時までに私が知っていたことは大体これらのことである。
neque mihi fiducia est, ut ea sola esse contendam, quin immo hortor ad quaerendum et inveniri posse fateor;
また、私にはそれらだけが存在すると主張するほどの確信はなく、それどころかさらなる探求を勧め、また見出され得るということを認める。
quae tamen adiecta fuerint, non multum ab his abhorrebunt.
もっとも、付け加えられるであろう事柄も、これらから大きくかけ離れることはないだろう。
nunc breviter, quemadmodum sit utendum iis, subiungam.
今や、それらをどのように用いるべきかを、短く付け加えよう。
§5.12.2traditum fere est argumentum oportere esse confessum;
論拠は自明のものであるべきだ、ということは一般に伝えられている。
dubiis enim probari dubia qui possunt Quaedam tamen, quae in alterius rei probationem ducimus, ipsa probanda sunt.
なぜなら、不確かなものによって不確かなものがどうして証明され得ようか。 しかし、私たちが他の事柄を証明するために用いるある種の事柄は、それ自体が証明されなければならない。
occidisti virum, eras enim adultera.
「お前は夫を殺した、お前は姦通の女であったからだ。
prius de adulterio convincendum est ut, cum id coeperit esse pro certo, fiat incerti argumentum.
」まず姦通について有罪を立証しなければならない。 それは、そのことが確実なこととなり始めた時に、不確実なことの論拠となるためである。
spiculum tuum in corpore occisi inventum est;
「お前の槍が殺された者の体内で見つかった。
negat suum: ut probationi prosit, probandum est.
」彼はそれが自分のものであることを否定する。 立証に役立つためには、それが証明されなければならない。
§5.12.3illud hoc loco monere inter necessaria est, nulla esse firmiora quam quae ex dubiis facta sunt certa.
この箇所で以下のことを警告しておくことは、不可欠な事柄の一つである。 すなわち、不確かなものから確実にされたもの以上に強力なものはない、ということである。
caedes a te commissa est, cruentam enim vestem habuisti;
「殺人はお前によって犯された、なぜならお前は血に染まった服を持っていたからだ。
non est tam grave argumentum, si fatetur quam si convincitur.
」もし彼が(服のことを)認めるなら、有罪立証される場合ほど、重い論拠にはならない。
nam si fatetur, multis ex causis potuit cruenta esse vestis;
というのも、もし彼が認めるなら、多くの原因から服が血に染まっていたということがあり得るからである。
si negat, hic causae cardinem ponit, in quo si victus fuerit, etiam in sequentibus ruit.
もし否定するなら、彼はここに訴訟の要点を置くことになり、そこでもし敗れるなら、その後の点においても彼は崩れ去る。
non enim videtur in negando mentiturus fuisse, nisi desperasset id posse defendi, si confiteretur.
なぜなら、もし認めるならそれを弁護することは不可能だと絶望したのでなければ、否定することにおいて嘘をつくことはなかっただろうと思われるからである。
§5.12.4firmissimis argumentorum singulis instandum, infirmiora congreganda sunt, quia illa per se fortia non oportet circumstantibus obscurare, ut qualia sunt appareant, haec imbecilla natura mutuo auxilio sustinentur.
論拠のうち最も強力なものは、一つ一つ強調されるべきであり、より弱いものは集められるべきである。 なぜなら、それ自体で強力なものは、周囲にあるものによって覆い隠されるべきではなく、それらがどのようなものであるか明らかに見えるようにすべきであり、他方、これら弱いものはその本性上、相互の助け合いによって支えられるからである。
§5.12.5ita quae non possunt valere, quia magna sint, valebunt, quia multa sunt;
このようにして、大きいからという理由で効果を持ち得ないものは、数が多いからという理由で効果を持つだろう。
utique vero ad eiusdem rei probationem omnia spectant.
とにかく、それらはすべて同じ事柄の立証を目指しているのである。
ut, si quis hereditatis gratia hominem occidisse dicatur: hereditatem sperabas et magnam hereditatem, et pauper eras et tum maxime a creditoribus appellabaris;
たとえば、ある人が遺産のために人を殺したと言われる場合。 「お前は遺産を期待しており、しかも莫大な遺産であった。 そしてお前は貧しく、まさにその時債権者たちから強く催促されていた。
et offenderas eum, cuius eras heres, et mutaturum tabulas sciebas.
そしてお前は、自分が相続人であるその人を怒らせており、彼が遺言書を書き換えるつもりであることを知っていた。
singula levia sunt et communia, universa vero nocent etiamsi non ut fulmine, tamen ut grandine.
」個々の事柄は軽微であり、ありふれたものであるが、全体としては、たとえ落雷のようではなくとも、雹のようには害を与える。
§5.12.6quaedam argumenta ponere satis non est, adiuvanda sunt: cupiditas causa sceleris fuit, quae sit vis eius: ira, quantum efficiat in animis hominum talis adfectio;
ある種の論拠は提示するだけでは十分ではなく、助けられなければならない。 「欲望が犯罪の原因であった」と言うなら、その力がどのようなものであるか。 「怒り」であるなら、そのような感情が人間の心にどれほどの影響を及ぼすか。
ita et firmiora erunt ipsa et plus habebunt decoris, si non nudos et velut carne spoliatos artus ostenderint.
そうすれば、論拠それ自体もより強力になり、またもしむき出しで、いわば肉を剥ぎ取られた骨格を示さないならば、より多くの美しさを持つだろう。
§5.12.7multum etiam refert, si argumento nitemur odii, utrum hoc ex invidia sit an ex iniuria an ex ambitu, vetus an novum, adversus inferiorem, parem, superiorem, alienum, propinquum.
また、もし私たちが憎しみという論拠に頼るなら、これが嫉妬から生じたのか、不義からなのか、それとも野心からなのか、古いものなのか新しいものなのか、目下の者に対するものか、対等な者、目上の者、他人、親族に対するものなのか、ということも大いに関係してくる。
suos habent omnia ista tractatus et ad utilitatem partis eius quam tuemur referenda sunt.
これらすべてのことにはそれぞれ固有の扱い方があり、私たちが擁護する側の有益性に向けられなければならない。
§5.12.8nec tamen omnibus semper, quae invenerimus, argumentis onerandus est iudex, quia et taedium adferunt et fidem detrahunt.
しかし、私たちが発見したすべての論拠によって、常に裁判官に負担をかけるべきではない。 なぜなら、それらは退屈さをもたらし、かつ信頼性を損なうからである。
neque enim potest iudex credere satis esse ea potentia, quae non putamus ipsi sufficere qui diximus.
というのも、私たち自身が十分ではないと考えているような論拠が強力であると、裁判官は信じることができないからである。
in rebus vero apertis argumentari tam sit stultum quam in clarissimum solem mortale lumen inferre.
一方、明白な事柄において議論することは、極めて輝かしい太陽に人間の明かりを持ち込むのと同じくらい愚かなことだろう。
§5.12.9his quidam probationes adiiciunt, quas παθητικάς vocant, ductas ex adfectibus.
これらにある人々は、感情から引き出された、彼らが「パテーティカ」と呼ぶ立証を加える。
atque Aristoteles quidem potentissimum putat ex eo, qui dicit, si sit vir bonus;
そしてアリストテレスは、語る者がもし善い人であるなら、その人から生じるものが最も強力であると考えている。
quod ut optimum est, ita longe quidem, sed sequitur tamen, videri.
それは最善のことであるが、遠く及ばないにしても、それでもそのように思われることがそれに次ぐ。
§5.12.10inde enim ilia nobilis Scauri defensio: Q. Varius Sucronensis ait Aemilium Scaurum rem publicam populi Romani prodidisse;
そこから、あの有名なスカウルスの弁護が生じる。 「スクロのクイントゥス・ウァリウスは、アエミリウス・スカウルスがローマ人民の国家を裏切ったと言う。
Aemilius, Scaurus negat.
アエミリウス・スカウルスは否定する。
cui simile quiddam fecisse Iphicrates dicitur, qui cum Aristophontem, quo accusante similis criminis reus erat, interrogasset, an is accepta pecunia rem publicam proditurus esset; isque id negasset: quod igitur, inquit, tu non fecisses, ego feci?
」これに似たことをイピクラテースが行ったと言われている。 彼は、自分を告発して同じような罪で被告となっていたアリストポーンに対して、金を受け取って国家を裏切るつもりがあるかと問い、アリストポーンがそれを否定した時に、「それでは、お前がしなかったであろうことを、私がしたというのか」と言ったのである。
§5.12.11intuendum autem et qui sit apud quem dicimus, et id quod illi maxime probabile videatur requirendum;
しかし、私たちが誰の前で語っているのかをも見極めなければならず、またその人にとって何が最も尤もらしく思われるかを探求しなければならない。
qua de re locuti sumus in prohoemii et suasoriae praeceptis.
このことについては、緒言や勧告演説の教えにおいて述べた。

語釈・文法注

  1. §5.12.3mentiturus fuisse — 未来分詞と `fuisse` を用いた対格不定詞構文(ここでは `videtur` の主語として主格不定詞の形)で、間接話法における反実仮想の条件文の帰結節を表す。直接話法に直すと `mentitus esset`(あるいは `mentiturus fuit`)となる。「もし(姦通を)告白したならそれを弁護することは不可能だと絶望したのでなければ、否定することにおいて嘘をつくことはなかっただろうと思われる」という意味を成す。
  2. §5.12.9quod ut optimum est, ita longe quidem, sed sequitur tamen, videri — `ut ... ita` の対比構造。`quod` は直前の `si sit vir bonus`(語る者が善い人であること)という事実を指し、`videri`(そのように思われること)がそれに対比される。`longe quidem`(はるか及ばないとはいえ)という省略を含む挿入句を伴い、「前者が最善であるように、後者(そう思われること)はそれには遠く及ばないとはいえ、それでもそれに次いで従う(=次善の策となる)」という構造を示す。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §5.12.1-5.12.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:5.12.1-5.12.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。