Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §4.2.1-4.2.12

叙述の定義と分類への批判および省略の可否

106 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

導入部の後に続くべき「叙述(ナラティオ)」についてその定義を提示し、不要な細分化を批判するとともに、これを省略できる状況や、単純な否認であっても周辺事情の叙述が有効であることを説明する。

§4.2.1maxime naturale est et fieri frequentissime debet, ut praeparato per haec, quae supra dicta sunt, iudice res, de qua pronuntiaturus est, indicetur.
最も自然であり、また極めて頻繁に行われるべきことは、先ほど述べた事柄によって裁判官が準備された上で、彼が判決を下すべき事柄が示されることである。
haec est narratio.
これが叙述である。
§4.2.2in qua sciens transcurram subtiles nimium divisiones quorundam plura eius genera facientium.
この叙述において、私は、そのより多くの種類を仕立て上げている一部の人々の、あまりにも細分化された区分を、意図的に素早く通り過ぎることにする。
non enim solam volunt esse illam negotii, de quo apud iudices quaeritur, expositionem, sed personae, ut M. Lollius Palicanus, humili loco Picens, loquax magis quam facundus; loci, ut oppidum est in Hellesponto Lampsacum, indices; temporis ut " vere nouo, gelidus canis cum montibus humo? liquitur; " causarum, quibus historici frequentissime utuntur, cum exponunt, unde bellum, seditio, pestilentia.
なぜなら彼らは、裁判官の前で審理される事象の提示だけが叙述であると望んでいるのではなく、人物の提示(例えば、ピケヌム地方の卑しい階層の出身で、弁才があるというよりはお喋りなマルクス・ロリウス・パリカヌス)、場所の提示(例えば、「裁判官の皆様、ランプサコスはヘレスポントスにある町です」)、時間の提示(例えば、「春の新しきとき、冷たき雪が山々から地へと溶け流れるとき…」)、そして歴史家が戦争、反乱、疫病がどこから生じたかを説明するときに極めて頻繁に使用する、原因の提示もそれであるとしているからである。
§4.2.3praeter haec alias perfectas, alias imperfectas vocant;
これらに加えて、彼らはあるものを完全、他を不完全と呼ぶが、そのようなことを誰が知らないだろうか。
quod quis ignorat? adiiciunt expositionem et praeteritorum esse temporum, quae est frequentissima, et praesentium, qualis est Ciceronis de discursu amicorum Chrysogoni, postquam est nominatus, et futurorum, quae solis dari uaticinantibus potest;
彼らはまた、提示には、過去の時間のもの(これが最も一般的である)、現在の時間のもの(例えばキケロが、クリュソゴノスの名が挙げられた後の、彼の友人たちの駆け回りについて描写したようなもの)、そして未来の時間のもの(これは予言する者たちだけに与えられうるものである。
nam ὑποτύπωσις non est habenda narratio.
なぜなら活写は叙述とみなされるべきではないからである)がある、と付け加えている。
§4.2.4sed nos potioribus vacemus.
しかし、私たちはより重要な事柄に専念することにしよう。
plerique semper narrandum putaverunt, quod falsum esse pluribus coarguitur.
多くの人々は、常に叙述が行われるべきだと考えてきたが、それが誤りであることは、多くの点から論証される。
sunt enim ante omnia quaedam tam breves causae, ut propositionem potius habeant quam narrationem.
なぜなら、何よりもまず、叙述というよりはむしろ単なる命題提示を持つにすぎないほど、極めて短い事件が存在するからである。
§4.2.5id accidit aliquando utrique parti, cum vel nulla expositio est, vel de re constat, de iure quaeritur, ut apud centumviros, filius an frater debeat esse intestatae heres, pubertas annis an corporis habitu aestimetur: aut cum est quidem in re narrationi locus, sed aut ante iudici nota sunt omnia aut priore loco recte exposita.
このことは時として双方の当事者に起こる。 それは、提示が全くないか、あるいは事実については合意があり、法的な問題が問われるときである。 例えば百人裁判において、遺言なしに死んだ女性の相続人は息子であるべきか兄弟であるべきか、あるいは思春期に達したかは年齢によって判断されるべきか身体の状態によって判断されるべきか、が争われる場合である。 あるいは、事件において叙述の余地は確かにあるものの、すべての事柄がすでに裁判官に知られているか、あるいは先の順序において正しく提示されているときである。
accidit aliquando alteri et saepius ab actore, §4.2.6vel quia satis est proponere vel quia sic magis expedit.
また、時として一方の当事者に、そして原告側により頻繁に起こるが、それは、提示するだけで十分だからであるか、あるいはそうする方がより得策だからである。
satis est dixisse, certam creditam pecuniam peto ex stipulatione; Legatum peto ex testamento.
例えば、「約定に基づき、貸し付けた一定の金銭を請求する」、「遺言に基づき、遺言による遺贈財産を請求する」と言うだけで十分である。
diverse partis expositio est, cur ea non debeantur.
なぜそれらが支払われるべきでないかという理由は、相手方の提示することになる。
§4.2.7et satis est actori et magis expedit sic indicare: dico ab Horatio sororem suam interfectam.
また、原告にとって、このように示すことが十分であり、かつより得策でもある。 「私は、ホラティウスによって彼の姉妹が殺害されたと主張する。
namque et propositione iudex crimen omne cognoscit, et ordo et causa facti pro adversario magis est.
」なぜなら、この命題提示によっても裁判官は罪状のすべてを知るし、事件の経緯や動機はむしろ相手方に都合がよいからである。
§4.2.8reus contra tunc narrationem subtrahet, cum id, quod obiicitur, neque negari neque excusari poterit, sed in sola iuris quaestione consistet;
これに対して被告は、非難されている事柄が否定も弁明もできず、ただ法的な問題だけが争点となるときに、叙述を省くであろう。
ut in eo, qui, cum pecuniam privatam ex aede sacra surripuerit, sacrilegii reus est, confessio verecundior quam expositio: non negamus de templo pecuniam esse sublatam, calumniatur tamen accusator actione sacrilegii, cum privata fuerit non sacra;
例えば、神殿から私人の金銭を盗み出したために、神殿冒涜罪の被告となった者の場合、叙述をするよりも事実を告白する方が賢明である。 「私たちは、神殿から金銭が持ち出されたことを否定しない。 しかし、告発者は、それが神聖なものではなく私物であったのに、神殿冒涜罪の訴追によって言いがかりをつけている。
vos autem de hoc cognoscetis, an sacrilegium sit admissum.
したがって、諸君は、神殿冒涜罪が犯されたと言えるかどうか、この点について審理することになる。
§4.2.9sed ut has aliquando non narrandi causas puto, sic ab illis dissentio, qui non existimant esse narrationem, cum reus quod obiicitur tantum negat;
」しかし、私はこれらを時として叙述を行わない理由とみなす一方で、被告が非難されている事柄を単に否定するだけであるときには叙述が存在しない、と考える人々には同意しない。
in qua est opinione Cornelius Celsus, qui condicionis huius esse arbitratur plerasque caedis causas et omnes ambitus ac repetundarum.
コルネリウス・ケルススはこの意見を抱いており、彼は殺人事件の大部分、そして選挙運動汚職や地方財産不当搾取のすべての事件がこの状況にあると考えている。
§4.2.10non enim putat esse narrationem, nisi quae summam criminis de quo iudicium est contineat, deinde fatetur ipse pro Rabirio Postumo narrasse Ciceronem;
なぜなら、彼は、裁判の対象となっている罪状の要点を伝えるもの以外は、叙述とはみなさないからである。 だが、その後彼自身、キケロがラビリウス・ポストゥムスのために叙述を行ったことを認めている。
atque ille et negavit pervenisse ad Rabirium pecuniam, qua de re erat quaestio constituta, et in hac narratione nihil de crimine exposuit.
しかも、キケロは、審判が設定されていた問題の焦点である金銭がラビリウスのもとに届いたことを否定し、かつこの叙述において、罪状については何も提示しなかったのである。
§4.2.11ego autem magnos alioqui secutus auctores, duas esse in iudiciis narrationum species existimo, alteram ipsius causae, alteram rerum ad causam pertinentium expositionem.
他方、私は、他の点でも偉大な権威たちに従って、裁判における叙述には二つの種類があると考える。 一つは事件そのものの提示であり、もう一つは事件に関連する諸事柄の提示である。
§4.2.12non occidi hominem, nulla narratio est;
「私はその男を殺さなかった。 」これは叙述ではない。
convenit;
その通りである。
sed erit aliqua et interim etiam longa contra argumenta eius criminis de anteacta vita, de causis, propter quas innocens in periculum deducatur, aliis, quibus incredibile id quod obiicitur fiat.
しかし、その罪状の論証に対抗する、時として長い叙述が、これまでの人生について、無実の者が危機に陥れられた理由について、あるいは非難されている事柄を信じがたくするその他の事柄について、何らかの形で存在するであろう。

語釈・文法注

  1. 4.2.1praeparato per haec, quae supra dicta sunt, iudice — 奪格絶対構文。完了受動分詞 `praeparato` が名詞 `iudice` に一致し、その主語的な役割を果たす。`per haec...` は `praeparato` にかかる副詞句である。
  2. 4.2.2quorundam plura eius genera facientium — 属格支配の関係。現在能動分詞 `facientium` は `quorundam`(ある人々)に一致する。`plura eius genera` はこの分詞の直接目的語(対格)として機能している。
  3. 4.2.5intestatae — 形容詞 `intestatus, -a, -um`(遺言を遺さない)の女性単数属格形の実名詞化用法。ここでは法的な文脈における女性被相続人(`mulieris` または `defunctae`)の省略を伴っている。
  4. 4.2.10non enim putat esse narrationem, nisi quae ... contineat — 除外を表す `nisi` の関係節。`nisi [ea narratio] quae...` と先行詞が省略されており、関係節内の動詞 `contineat` は限定的・特性的な接続法(現在)をとる。
  5. 4.2.12quibus incredibile id quod obiicitur fiat — 関係代名詞 `quibus`(手段の奪格)の先行詞は `aliis` である。関係節内の動詞 `fiat` は、特性や結果の含み(~するような)を持たせるための接続法である。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §4.2.1-4.2.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:4.2.1-4.2.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。