Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §12.8.8-12.8.15

依頼人への厳密な問いただしと多角的な事件検証

353 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

弁論家が訴訟当事者を徹底的に疑って重ねて問いただし、証拠書類を精査するとともに、自ら敵対者や裁判官の役割に身を置いて多角的に事件を検証することの必要性を説く。

§12.8.8frequenter autem et vulnus et remedium in iis orator inveniet, quae litigatori in neutram partem habere momentum videbantur.
しかし、弁論家は、訴訟当事者にとってはどちらの側にとっても重要性を持たないと思われるような事柄の中に、しばしば傷(弱点)と治療法(救済策)の双方を見出すものである。
nec tanta sit acturo memoriae fiducia, ut subscribere audita pigeat.
また、弁論を行おうとする者は、聞いたことを書き留めるのを嫌がるほどに、自らの記憶力を過信してはならない。
nec semel audisse sit satis;
また、一度聞いただけで十分であってはならない。
cogendus eadem iterum ac saepius dicere litigator, non solum quia effugere aliqua prima expositione potuerunt, praesertim hominem (quod saepe evenit) imperitum, sed etiam ut sciamus an eadem dicat.
訴訟当事者には、同じことを二度、またそれ以上に繰り返し語らせるべきである。 それは、最初の説明では、特に(しばしばあることだが)経験のない人間の場合、いくつかのことが抜け落ちてしまっている可能性があるからというだけでなく、彼が同じことを言っているかどうかを私たちが知るためでもある。
§12.8.9plurimi enim mentiuntur et, tanquam non doceant causam, sed agant, non ut cum patrono sed ut cum iudice loquuntur.
というのも、非常に多くの者が嘘をつき、まるで事件を説明しているのではなく、自ら弁護を行っているかのように、擁護者に対してではなく、裁判官に対してであるかのように語るからである。
quapropter nunquam satis credendum est, sed agitandus omnibus modis et turbandus et evocandus.
したがって、決して十分に信用してはならず、あらゆる方法で揺さぶり、困惑させ、真実を引き出さなければならない。
§12.8.10nam ut medicis non apparentia modo vitia curanda sunt sed etiam invenienda quae latent, saepe ipsis ea, qui sanandi sunt, occulentibus, ita advocatus plura quam ostenduntur aspiciat.
医師たちにとって、目に見える疾患を治療するだけでなく、隠れているものを見出すことも必要であり、治療されるべき患者自身がしばしばそれらを隠すことがあるように、擁護者もまた、提示されている以上のことを見極めるべきである。
nam cum satis in audiendo patientiae impenderit, in aliam rursus ei personam transeundum est, agendusque adversarius, proponendum quidquid omnino excogitari contra potest, quidquid recipit in eiusmodi disceptatione natura.
なぜなら、聞くことに十分な忍耐を費やした後は、彼は再び別の役割へと移行しなければならず、相手方を演じ、およそ反対の立場から考え出され得るすべてのこと、そのような議論の性質が許容するすべてのことを提示しなければならないからである。
interrogandus quam infestissime ac premendus.
できる限り敵対的に尋問し、追及しなければならない。
§12.8.11nam dum omnia quaerimus, aliquando ad verum, ubi minime exspectavimus, pervenimus.
なぜなら、私たちがすべてを問い質しているうちに、最も予期していなかったところで、時には真実に到達することがあるからである。
in summa optimus est in discendo patronus incredulus.
要するに、事件を理解する段階において、最も優れた擁護者は、疑い深い者である。
promittit enim litigator omnia, testem populum, paratissimas consignationes, ipsum denique adversarium quaedam non negaturum.
訴訟当事者はすべてのこと、すなわち民衆が証言してくれること、証拠書類が完全に揃っていること、さらには相手方自身がある種のことを否定しないであろうことなどを請け合うからである。
§12.8.12ideoque opus est intueri omne litis instrumentum;
それゆえに、訴訟のすべての証拠書類に目を通すことが必要である。
quod videre non est satis, perlegendum erit.
それを見るだけでは十分ではなく、通読しなければならない。
nam frequentissime aut non sunt omnino, quae promittebantur, aut minus continent aut cum alio aliquo nocituro permixta sunt aut nimia sunt et fidem hoc ipso detractura quod non habent modum.
なぜなら、非常に頻繁に、請け合われていたものが全く存在しないか、含んでいる内容がより少ないか、あるいは害を及ぼすような他の何かと混ざり合っているか、あるいは過剰であって、まさに制限を欠いているというそのこと自体によって信頼を損なうものであるからである。
§12.8.13denique linum ruptum aut turbatam ceram aut sine agnitore signa frequenter invenies;
さらに、糸が切れていたり、蝋が乱されていたり、確認者のない印章が押されていたりするのを、しばしば見出すことになるだろう。
quae, nisi domi excusseris, in foro inopinata decipient, plusque nocebunt destituta quam non promissa nocuissent.
これらは、もし家であらかじめ吟味しておかなければ、法廷において予期せぬ形であなたを欺くことになり、裏切られたときには、最初から約束されていなかった場合よりも多くの害を及ぼすことになる。
multa etiam, quae litigator nihil ad causam pertinere crediderit, patronus eruet, modo per omnes, quos tradidimus, argumentorum locos eat.
また、訴訟当事者が事件には全く関係がないと信じていた多くのことを、擁護者は、私たちが提示したすべての論拠の場所(トポス)をたどりさえすれば、掘り起こすことになる。
§12.8.14quos ut circumspectare in agendo et attentare singulos minime convenit, propter quas diximus causas, ita in discendo rimari necessarium est, quae personae, quae tempora et loca, instituta, instrumenta, cetera, ex quibus non tantum illud, quod est artificiale probationis genus, colligi possit, sed qui metuendi testes, quomodo sint refellendi.
これら(トポス)を、実際の弁論において見回したり、一つずつ試したりすることは、私たちが述べた理由から全く不適切であるのと同様に、事件を理解する段階においては、どのような人物、どのような時間や場所、制度、道具、その他、そこから技術的な論証の種類が導き出せるだけでなく、どのような証人を恐れるべきか、彼らをどのように論破すべきかを探り出すことが必要不可欠である。
nam plurimum refert, invidia reus an odio an contemptu laboret, quorum fere pars prima superiores, proxima pares, tertia humiliores premit.
というのも、被告が羨望に苦しんでいるのか、憎悪なのか、あるいは侮蔑なのかによって大きく異なるからであり、これらのうち最初のもの(羨望)は一般に上の立場の人々を、次のもの(憎悪)は同等の人々を、第三のもの(侮蔑)は下の立場の人々を不利益にするからである。
§12.8.15sic causam perscrutatus, propositis ante oculos omnibus quae prosint noceantve, tertiam deinceps personam induat iudicis, fingatque apud se agi causam, et, quod ipsum movisset de eadem re pronuntiaturum, id potentissimum, apud quemcunque agetur, existimet.
このように事件を徹底的に調査し、有利なことや不利なことのすべてを目の前に提示した上で、次に第三の役割である裁判官の役を引き受け、自らの前で事件が弁論されていると想像すべきである。 そして、同じ事柄について判決を下す立場にある自分自身を動かしたであろうものを、誰の前で弁論が行われようとも、最も強力なものであると見なすべきである。
sic eum raro fallet eventus, aut culpa iudicis erit.
そうすれば、結果が彼を裏切ることは滅多にないだろう。 さもなければ、それは裁判官の落ち度となるだろう。

語釈・文法注

  1. 12.8.8acturo — 動詞 ago(弁論を行う)の未来能動分詞 acturus の与格で、所有または判断の与格として機能している。「これから弁論を行おうとする者にとって」という意味になり、文の主語のような働きを伴う。
  2. 12.8.13modo ... eat — modo + 接続法現在(eo の3人称単数 eat)による制限条件の構文。「ただ〜しさえすれば(provided that)」を意味する。
  3. 12.8.15quod ipsum movisset de eadem re pronuntiaturum — quod は関係代名詞で先行詞は後続の id。ipsum は movisset(接続法過去完了、反実仮想「動かしたであろう」)の目的語(対格)であり、弁論家自身を指す。pronuntiaturum は ipsum に一致する未来能動分詞で、条件節「もし彼が判決を下すとしたら」を代行している。「同じ事柄について判決を下すであろう自分自身を動かしたであろうもの」という複雑な構造を持つ。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §12.8.8-12.8.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:12.8.8-12.8.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。