Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §12.8.1-12.8.7

訴訟事実の入念な把握と依頼人への聴取

352 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

事件を事前に正確に把握することが弁論の土台であることを説き、忙しさや不誠実さからこの準備を怠る弁護士たちの悪弊や、概要書に頼る姿勢を批判して、依頼人からありのままを十分に聞き取ることの重要性を主張する。

§12.8.1proxima discendae causae ratio, quod est orationis fundamentum.
次は事件を理解する方法であり、これが弁論の基礎である。
neque enim quisquam ingenio tam tenui reperietur, qui, cum omnia quae sunt in causa diligenter cognoverit, ad docendum certe iudicem non sufficiat.
というのも、事件に関わるすべてのことを入念に理解したとき、少なくとも裁判官を説得するのに十分でないほどに、それほど貧弱な才能の持ち主は見出されないだろうからである。
§12.8.2sed eius rei paucissimis cura est.
しかし、このことに関心を持つ人はごくわずかである。
nam ut taceam de negligentibus, quorum nihil refert, ubi litium cardo vertatur, dum sint quae vel extra causam ex personis aut communi tractatu locorum occasionem clamandi largiantur, aliquos et ambitio pervertit, qui partim tanquam occupati semperque aliud habentes, quod ante agendum sit, pridie ad se venire litigatorem aut eodem matutino iubent, nonnunquam etiam inter ipsa subsellia didicisse se gloriantur;
というのも、怠慢な人々――彼らにとっては、訴訟の要点がどこにかかっていようがどうでもよく、ただ事件の外で、登場人物や一般的な論題の扱いから大声を張り上げる機会を与えてくれるものがありさえすればよいのであるが――については言及しないとしても、野心もまた一部の人々を誤らせており、彼らは、ある者はあたかも多忙であり、常に先に片付けるべき別の用事があるかのように装って、訴訟当事者に対し、前日かあるいは同じ日の朝に自分のところへ来るよう命じ、時には(法廷の)弁護席の真っ只中で事件を理解したのだと自慢することさえある。
§12.8.3partim iactantia ingenii, ut res cito accepisse videantur, tenere se et intelligere prius paene quam audiant mentiti, cum multa et diserte summisque clamoribus, quae neque ad iudicem neque ad litigatorem pertineant, decantaverunt, bene sudantes beneque comitati per forum reducuntur.
また別の者は、才能を誇示せんがために、事件を素早く把握したように見せようとして、ほとんど話を聞く前に対象を把握し理解していると嘘をつき、裁判官にも訴訟当事者にも関係のない多くのことを、雄弁に、そして大声でまくし立てた後、たっぷりと汗をかき、大勢のお供を従えてフォーラムを通って連れ帰られるのである。
§12.8.4ne illas quidem tulerim delicias eorum, qui doceri amicos suos iubent, quanquam minus mali est, si illi saltem recte discant recteque doceant.
私は、自らの友人たちに事件を学ばせる人々の、あの甘えをも容認するつもりはない。 もっとも、彼らが少なくとも正しく学び、正しく教えるのであれば、害はより少ないのであるが。
sed quis discet tam bene quam patronus? quomodo autem sequester ille et media litium manus et quidam interpres impendet aequo animo laborem in alienas actiones, cum dicturis tanti suae non sint?
しかし、擁護者自身ほどよく理解できる者が誰をいようか。 また、あの仲介者、訴訟の中間者、いわば通訳にすぎない者が、どうして他人の訴訟のために、落ち着いた心で労力を注ぎ込むだろうか。 実際に語る者たちにとってすら、自分自身の訴訟がそれほど重要に思われないというのに。
§12.8.5pessimae vero consuetudinis libellis esse contentum, quos componit aut litigator qui confugit ad patronum, quia liti ipse non sufficit, aut aliquis ex eo genere advocatorum, qui se non posse agere confitentur, deinde faciunt id quod est in agendo difficillimum.
しかし、概要書に満足しているというのは、極めて悪い習慣である。 その概要書を執筆するのは、自分自身では訴訟に対応できないために擁護者に逃げ込んできた訴訟当事者であるか、あるいは、自分たちには弁論を行う能力がないと認めながら、その後に弁論において最も困難なことを行う、あの種類の助力者たちなのである。
nam qui iudicare, quid dicendum, quid dissimulandum, quid declinandum, mutandum, fingendum etiam sit, potest, cur non sit orator, quando, quod difficilius est, oratorem facit?
なぜなら、何が語られるべきか、何が隠されるべきか、何を避けるべきか、変えるべきか、さらには捏造すべきかさえ判断できる者が、どうして弁論家であってはならないのか。 彼が、より困難なことである、弁論家を作り出すことを行っているというのに。
§12.8.6hi porro non tantum nocerent, si omnia scriberent uti gesta sunt.
さらに、もし彼らがすべてのことを事実通りに書くのであれば、彼らはそれほど害を及ぼすことはないだろう。
nunc consilium et colores adiiciunt et aliqua peiora veris, quae plerique cum acceperunt, mutare nefas habent et velut themata in scholis posita custodiunt.
だが実際には、彼らは計画や脚色、そして真実よりも悪いある種のことを付け加え、大部分の者はそれを受け取ると、変更することを罪悪とみなし、学校で提示された演習課題のように忠実に守るのである。
deinde deprehenduntur et causam, quam discere ex suis litigatoribus noluerunt, ex adversariis discunt.
その結果、彼らは不意を突かれ、自らの訴訟当事者から学ぶことを拒んだ事件を、敵対者から学ぶことになるのである。
§12.8.7liberum igitur demus ante omnia iis, quorum negotium erit, tempus ac locum, exhortemurque ultro, ut omnia quamlibet verbose et unde volent repetita ex tempore exponant.
したがって、私たちは何よりもまず、その一件を担当することになる人々(依頼人)に、自由な時間と場所を与え、さらに、どんなに冗長であっても、また自らが望むところから繰り返して、その都度すべてのことを説明するように自発的に促そう。
non enim tam obest audire supervacua quam ignorare necessaria.
というのも、余計なことを聞くことは、必要なことを知らないでいることほどには害にならないからである。

語釈・文法注

  1. 12.8.1quod est orationis fundamentum — 関係代名詞 `quod` は、前文の `discendae causae ratio`(または事件を学ぶという行為そのもの)を先行詞としつつも、関係節内の補語 `fundamentum`(中性名詞)の性と数に一致して中性単数形になっている(引込み・牽引)。
  2. 12.8.2dum sint quae ... largiantur — 制限・条件の接続詞 `dum` に接続法 `sint` が伴うことで、「〜でありさえすれば」という限定的な条件を表している。また、続く関係節 `quae ... largiantur` も、主節の条件に対応して接続法(特徴の関係節)を取っている。
  3. 12.8.4cum dicturis tanti suae non sint — 接続詞 `cum` はここでは逆接・譲歩(「〜であるのに」)を表す。`dicturis` は未来分詞 `dicturus` の与格で、「語る予定の者たち(=弁護士自身)にとって」という判断の与格。`suae` は `actiones`(自分たちの訴訟)を指す主語で、`tanti` は価値の属格である。「実際に法廷で語る者たちにとってさえ、自らの担当する訴訟がそれほどの価値を持たないというのに」の意。
  4. 12.8.5pessimae vero consuetudinis — 名詞 `consuetudinis` は記述または性質の属格であり、非人称的な `est`(〜の特徴である、〜に属する)が省略されている。主語は `libellis esse contentum` という不定詞句で、「概要書に満足していることは、極めて悪い習慣に属することである」という意味を表す。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §12.8.1-12.8.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:12.8.1-12.8.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。