§12.9.1quae sint in agendo servanda, toto fere opere exsecuti sumus;
実際の弁論において守るべき事柄については、著作のほぼ全体を通じてすでに論じてきた。
pauca tamen propria huius loci, quae non tam dicendi arte quam officiis agentis continentur, attingam.
しかし、話す技術というよりは、弁護を行う者の任務に含まれるような、この箇所に固有のいくつかの事柄に触れることにしよう。
ante omnia ne, quod plerisque accidit, ab utilitate eum causae praesentis cupido laudis abducat.
何よりもまず、多くの人に起こることだが、名声への渇望が、彼を現在の事件の有益性から引き離すことのないようにしなければならない。
§12.9.2nam ut gerentibus bella non semper exercitus per plana et amoena ducendus est, sed adeundi plerumque asperi colles, expugnandae civitates quamlibet praecisis impositae rupibus aut operum mole difficiles, ita oratio gaudebit quidem occasione laetius decurrendi et aequo congressa campo totas vires populariter explicabit; §12.9.3at si iuris anfractus aut eruendae veritatis latebras adire cogetur, non obequitabit nec illis vibrantibus concitatisque sententiis velut missilibus utetur, sed operibus et cuniculis et insidiis et occultis artibus rem geret.
なぜなら、戦争を遂行する人々にとって、軍隊は常に平坦で快適な道を通されるべきではなく、大部分は険しい丘へ進まねばならず、いかに切り立った岩壁の上に置かれていようとも、あるいは防壁の巨大さゆえに困難であろうとも、都市を攻略しなければならないように、同様に弁論もまた、より楽しく流れ進む機会を喜ぶだろうし、平坦な野で交戦すれば、その全力を民衆にアピールするように展開するだろうが、しかし、もし法の屈折や、あるいは引き出されるべき真実の隠れ家へと進むことを強いられるなら、馬を乗り回すことはしないだろうし、あの震え上がらせ熱狂させるセンテンティアを、あたかも投げ槍のように使うこともしないだろう。 むしろ、土木工事や坑道、待ち伏せ、隠された技術によって事を運ぶだろう。
§12.9.4quae omnia non dum fiunt laudantur, sed cum facta sunt;
これらのすべてのことは、実行されている間は称賛されず、実行し終えたときに称賛される。
unde etiam cupidissimis opinionis plus fructus venit.
そこから、評判を最も熱望する人々にとっても、より多くの果実がもたらされるのである。
nam cum illa dicendi vitiosa iactatio inter plausores suos detonuit, resurgit verae virtutis fortior fama, nec iudices a quo sint moti, dissimulant, et doctis creditur, nec est orationis vera laus nisi cum finita est.
なぜなら、あの話術の悪しき誇示が、自らを拍手喝采する人々の間で雷鳴を響かせ終わるとき、真の徳の、より強力な名声が再び立ち上がるからであり、裁判官たちも自分たちが誰によって動かされたかを隠しはせず、専門家たちも信用されるからであり、また、弁論の真の称賛は、それが終わったときでなければ存在しないからである。
§12.9.5veteribus quidem etiam dissimulare eloquentiam fuit moris, idque M. Antonius praecipit, quo plus dicentibus fidei minusque suspectae advocatorum insidiae forent.
昔の人々にとっては、雄弁さを隠すことさえ慣習であり、そして、マルクス・アントニウスもそのように指示している。 それは、話す人々に対してより多くの信頼が寄せられ、擁護者たちの策略がより疑われにくくなるためである。
sed illa dissimulari, quae tum erat, potuit;
しかし、当時存在していたあの雄弁さは隠されることが可能であった。
nondum enim tantum dicendi lumen accesserat, ut etiam per obstantia erumperet.
なぜなら、障害物を突き抜けてさえ噴き出すほどの、話すことのこれほど大きな輝きは、まだ加わっていなかったからである。
quare artes quidem et consilia lateant et quidquid, si deprehenditur, perit.
それゆえ、技術や企ては隠されているべきであり、そして、もし発見されれば価値を失うすべてのものも同様である。
hactenus eloquentia secretum habet.
この限度において、雄弁さは秘密を持つ。
§12.9.6verborum quidem delectus, gravitas sententiarum, figurarum elegantia aut non sunt aut apparent.
言葉の選択、考えの重み、修辞技法の優雅さは、存在しないか、あるいは目に見えるかのどちらかである。
sed vel propter hoc ipsum ostendenda non sunt quod apparent;
しかし、まさにそれが目に見えるというそのこと自体のために、見せびらかすべきではない。
aut si unum sit ex duobus eligendum, causa potius laudetur quam patronus.
あるいは、もし二つのうち一つを選ばなければならないなら、擁護者よりもむしろ事件が称賛されるべきである。
finem tamen hunc praestabit orator, ut videatur optimam causam optime egisse.
しかし、弁論家はこの目的を果たすべきである。 すなわち、彼が最善の事件を最善の方法で弁護したと思われるようにすることである。
illud certum erit neminem peius agere quam qui displicente causa placet;
次のことは確実である。 すなわち、事件が気に入られない一方で自分自身が気に入られている者ほど、これほど悪く弁護を行う者はいない。
necesse est enim extra causam sit quod placet.
というのも、気に入られている事柄は、事件の外にあることが不可避だからである。
§12.9.7nec illo fastidio laborabit orator non agendi causas minores, tanquam infra eum sint aut detractura sit opinioni minus liberalis materia.
また、弁論家は、より小さな事件を弁護しないというあの嫌悪に苦しむことはないだろう。 それらが自分には不相応であるかのように、あるいは、あまり気高くない素材が自分の評判を損なうかのように見なしてである。
nam et suscipiendi ratio iustissima est officium, et optandum etiam ut amici quam minimas lites habeant;
なぜなら、事件を引き受ける最も正当な理由は義務であり、また、友人ができるだけ小さな訴訟しか抱えないことを望むべきだからでもある。
et abunde dixit bene, quisquis rei satisfecit.
そして、事件に十分に報いた者は誰であれ、十分に良く語ったのである。
§12.9.8at quidam, etiamsi forte susceperunt negotia paulo ad dicendum tenuiora, extrinsecus adductis ea rebus circumlinunt ac, si defecerint alia, conviciis implent vacua causarum, si contingit, veris, si minus, fictis, modo sit materia ingenii mereaturque clamorem dum dicitur.
しかしある人々は、たとえ偶然にも、話すには少し中身の薄い事件を引き受けたとしても、外部から持ち込まれた事柄でそれらを塗り固め、そして、他のものが不足すれば、機会があれば真実のもので、そうでなければ作り話で、事件の空白部分を悪口で埋め尽くす。 ただそれが才能の素材であり、話されている間に喝采を勝ち取るものである限りは。
quod ego adeo longe puto ab oratore perfecto, ut eum ne vera quidem obiecturum, nisi id causa exigit, credam.
このことを、私は完璧な弁論家からあまりにもかけ離れていると考えるので、彼は事件がそれを要求しない限り、真実のことさえも非難することはないだろうと、私は信じるほどである。
§12.9.9ea est enim prorsus canina, ut ait Appius, eloquentia, cognituram male dicendi subire;
なぜなら、アッピウスが言うように、悪口を言うことの代理業務を引き受けるというのは、まさに犬のような雄弁さだからである。
quod facientibus etiam male audiendi praesumenda patientia est.
それを実行する人々にとっては、悪口を言われることに対する忍耐も、あらかじめ覚悟されねばならない。
nam et in ipsos fit impetus frequenter, qui egerunt, et certe petulantiam patron litigator luit.
なぜなら、弁護を行った人々自身に対しても、しばしば攻撃がなされるし、そして確かに擁護者の無礼の代償を訴訟当事者が支払うことになるからである。
sed haec minora sunt ipso illo vitio animi, quod maledicus a malefico non distat nisi occasione.
しかし、これらのことは、心そのもののあの悪徳に比べれば、より小さなことである。 すなわち、悪口を言う者は、機会を除けば、悪事を行う者と変わらないというあの悪徳である。
§12.9.10turpis voluptas et inhumana et nulli audientium bona gratia a litigatoribus quidem frequenter exigitur, qui ultionem malunt quam defensionem.
卑劣で不人道的であり、聞く者の誰にとっても好ましくない快楽が、確かに訴訟当事者たちからしばしば要求される。 彼らは防御よりも復讐を望むからである。
sed neque alia multa ad arbitrium eorum facienda sunt.
しかし、彼らの意のままにすべきではない、他の多くの事柄と同様に、これもなされるべきではない。
hoc quidem quis hominum liberi modo sanguinis sustineat petulans esse ad alterius arbitrium?
これほどのことを、わずかでも自由人の血を引く人間のうち、誰が耐え忍ぶだろうか、他人の意のままに無礼に振る舞うということを。