§8.32.1clamor e tota contione ortus, uti bonum animum haberet: neminem illi vim adlaturum salvis legionibus Romanis.
全集会から、彼が勇気を保つように、ローマの軍団が健在である限り誰も彼に暴力を加えることはないだろうという叫び声が上がった。
haud multo post dictator advenit classicoque extemplo ad contionem advocavit.
それから間もなく独裁官が到着し、直ちにラッパによって集会を招集した。
§8.32.2tum silentio facto praeco Q. Fabium magistrum equitum citavit.
そこで静粛がもたらされた後、布告役が騎兵長官クイントゥス・ファビウスを呼び出した。
qui simul ex inferiore loco ad tribunal accessit,
彼が低い場所から演壇へと近づくやいなや、独裁官は言った。
§8.32.3tum dictator “quaero” inquit “de te, Q. Fabi, cum summum imperium dictatoris sit pareantque ei consules, regia potestas, praetores, iisdem auspiciis quibus consules creati, aequum censeas necne magistrum equitum dicto audientem esse?
「クイントゥス・ファビウスよ、私はお前に問う。 独裁官の権限が最高のものであり、王に等しい権力を備えた執政官たちも、執政官たちと同じ鳥卜によって選出される法務官たちも、彼に従うのであるから、騎兵長官がその言葉に従うのが妥当であると思うか、思わないか。
§8.32.4itemque illud interrogo, cum me incertis auspiciis profectum ab domo scirem, utrum mihi turbatis religionibus res publica in discrimen committenda fuerit, an auspicia repetenda, ne quid dubiis dis agerem?
同様に次のことも問う。 私が不確かな鳥卜の下で家を出発したことを知っていたからには、宗教儀礼が乱された状態で、私は国家を危機に陥れるべきであったのか、あるいは鳥卜をやり直すべきであったのか、神々が不確かな状態で何事も行わないようにするために。
§8.32.5simul illud, quae dictatori religio inpedimento ad rem gerendam fuerit, num ea magister equitum solutus ac liber potuerit esse? sed quid ego haec interrogo, cum, si ego tacitus abissem, tamen tibi ad voluntatis interpretationem meae dirigenda tua sententia fuerit?
同時に、独裁官にとってどのような宗教的制約が軍事行動を行う妨げとなったのか、それから騎兵長官が解放され自由であり得たであろうか。 しかし、なぜ私はこのようなことを問いかけるのか。 もし私が沈黙したまま去っていたとしても、それでもなお、お前の判断は私の意志を解釈することに向けられるべきであったのに。
§8.32.6quin tu respondes, vetuerimne te quicquam rei me absente agere, vetuerimne signa cum hostibus conferre?
なぜお前は答えないのか。 私が不在の間、お前がいかなる軍事行動も行うことを私が禁じたか否か、敵と戦闘を交えることを禁じたか否かを。
§8.32.7quo tu imperio meo spreto, incertis auspiciis, turbatis religionibus adversus morem militarem disciplinamque maiorum et numen deorum ausus es cum hoste confligere.
お前はその私の命令を無視し、不確かな鳥卜の下、乱された宗教儀礼の中で、軍の慣行と先祖の規律、そして神々の意志に反して、あえて敵と戦ったのだ。
§8.32.8ad haec, quae interrogatus es, responde;
お真が問われたこれらのことに答えよ。
at extra ea cave vocem mittas.
ただし、それら以外のことを口にせぬよう気をつけよ。
accede, lictor. ” §8.32.9aduersus quae singula cum respondere haud facile esset et nunc quereretur eundem accusatorem capitis sui ac iudicem esse, modo vitam sibi eripi citius quam gloriam rerum gestarum posse vociferaretur purgaretque se in vicem atque ultro accusaret, §8.32.10tunc Papirius redintegrata ira spoliari magistrum equitum ac virgas et secures expediri iussit.
近づけ、リクトルよ」これらの一つひとつに対して答えるのが容易ではなく、ある時は、自分の命を狙う告発者と裁判官が同一人物であると不満を漏らし、またある時は、成し遂げられた事業の栄光よりも先に自分の命が奪われる方が早いと大声で叫び、代わる代わる身の証を立て、さらに進んで相手を非難したため、そのときパピリウスは、怒りを再燃させて、騎兵長官の服を剥ぎ、鞭と斧を用意することを命じた。
§8.32.11Fabius fidem militum inplorans lacerantibus vestem lictoribus ad triarios tumultum ultima in contione miscentes sese recepit.
ファビウスは兵士たちの加勢を哀願しながら、リクトルたちが彼の衣服を引き裂く中、集会の端の方で騒ぎを起こしているトリアリイたちのもとへと身を引いた。
§8.32.12inde clamor in totam contionem est perlatus.
そこから叫び声が集会全体へと広がった。
alibi preces, alibi minae audiebantur;
ある場所では懇願が、別の場所では脅しが聞こえた。
qui proximi forte tribunali steterant, quia subiecti oculis imperatoris noscitari poterant, orabant, ut parceret magistro equitum neu cum eo exercitum damnaret;
たまたま演壇に最も近く立っていた者たちは、将軍の目にさらされて個人の顔を識別され得るため、騎兵長官を赦し、彼とともに軍全体を断罪することのないよう懇願していた。
§8.32.13extrema contio et circa Fabium globus increpabant inclementem dictatorem nec procul seditione aberant.
集会の端にいる人々や、ファビウスを取り囲む集団は、無慈悲な独裁官を激しく非難し、反乱寸前の状態にあった。
ne tribunal quidem satis quietum erat;
演壇の上さえも十分に穏やかではなかった。
§8.32.14legati circumstantes sellam orabant, ut rem in posterum diem differret et irae suae spatium et consilio tempus daret:
椅子の周囲に立つ副官たちは、事態を翌日まで延期し、自身の怒りを静める猶予と、熟慮のための時間を与えるようにと懇願した。
§8.32.15satis castigatam adulescentiam Fabi esse, satis deformatam victoriam;
ファビウスの若さは十分に懲らしめられ、その勝利は十分に傷つけられた。
ne ad extremum finem supplicii tenderet neu unico iuveni, neu patri eius, clarissimo viro, neu Fabiae genti eam iniungeret ignominiam.
処罰の極限にまで突き進まないように、唯一無二の若者にも、極めて高名な人物であるその父親にも、ファビウス一族にも、そのような不名誉を負わせないように、と。
§8.32.16cum parum precibus, parum causa proficerent, intueri saevientem contionem iubebant: ita inritatis militum animis subdere ignem ac materiam seditioni non esse aetatis, non prudentiae eius;
彼らが懇願によっても、道理によってもほとんど効果を上げられなかったとき、彼らは激昂している集会を見るように促した。 このように兵士たちの心が苛立っている中で、反乱に火を放ち、その口実を与えることは、彼の年齢にも、その思慮深さにもふさわしくない、と。
§8.32.17neminem id Q. Fabio poenam deprecanti suam vitio versurum, sed dictatori, si occaecatus ira infestam multitudinem in se pravo certamine movisset.
自分の処罰の回避を懇願しているクイントゥス・ファビウスに対しては、誰もそれを落ち度とはみなさないだろうが、もし怒りに目を曇らされた独裁官が、不当な争いによって敵意に満ちた群衆を自分に対して駆り立てたならば、独裁官の落ち度とみなされるだろう、と。
§8.32.18postremo, ne id se gratiae dare. Q. Fabi crederet, se ius iurandum dare paratos esse non videri e re publica in Q. Fabium eo tempore animadverti.
最後に、自分たちがファビウスへの好意からそうしているのだと信じないように、と彼らは言い、クイントゥス・ファビウスをこの時期に処罰することは国家の利益にはならないと思われる、という誓いを立てる用意が自分たちにはあると述べた。