Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §8.31.1-8.31.9

ファビウスによる兵士たちへの保護の懇願

429 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウスは集会を開き、独裁官の嫉妬と残虐さから自分を守るよう兵士たちに懇願し、独裁官の理不尽な怒りと、彼を抹殺した後に兵士たちに及ぶ危険を説いて団結を訴える。

§8.31.1Fabius contione extemplo advocata obtestatus milites est, ut, qua virtute rem publicam ab infestissimis hostibus defendissent, eadem se, cuius ductu auspicioque vicissent, ab inpotenti crudelitate dictatoris tutarentur:
ファビウスは直ちに集会を招集し、兵士たちに対し、彼らが極めて敵意に満ちた敵から国家を守ったまさにその勇気をもって、その指揮と鳥卜の下で勝利を収めた自分を、独裁官の理不尽な残虐行為から守ってくれるよう懇願した。
§8.31.2venire amentem invidia, iratum virtuti alienae felicitatique;
彼(独裁官)は嫉妬で理性を失い、他人の勇気と幸運に怒り狂ってやって来ている。
furere, quod se absente res publica egregie gesta esset; malle, si mutare fortunam posset, apud Samnites quam Romanos victoriam esse;
自分が不在の間に国家の事業が見事に成し遂げられたことに激怒しており、もし運命を変えることができるなら、勝利がローマ人ではなくサムニウム人の側にあることを望んでいるのだ、と。
§8.31.3imperium dictitare spretum, tamquam non eadem mente pugnari vetuerit, qua pugnatum doleat: et tunc invidia inpedire virtutem alienam voluisse cupidissimisque arma ablaturum fuisse militibus, ne se absente moveri possent,
独裁官は命令が無視されたと繰り返し主張しているが、それはあたかも、戦われたことを彼が悔しがっているのとまさに同じ意図をもって戦闘を禁じたのではないかのようである。 当時もまた、嫉妬から他人の勇気を妨げることを望み、自分が不在の間に兵士たちが動くことができないように、熱望する彼らから武器を取り上げようとしたのだ。
§8.31.4et nunc id furere, id aegre pati, quod sine L. Papirio non inermes, non manci milites fuerint, quod se Q. Fabius magistrum equitum duxerit ac non accensum dictatoris.
そして今や、ルキウス・パピリウスがいなくても兵士たちが無防備でも無能でもなかったこと、クイントゥス・ファビウスが自らを騎兵長官とみなし、独裁官の従僕とはみなさなかったことに、激怒し、不快に思っているのだ。
§8.31.5quid illum facturum fuisse, si, quod belli casus ferunt Marsque communis, adversa pugna evenisset, qui sibi devictis hostibus, re publica bene gesta, ita ut non ab illo unico duce melius geri potuerit, supplicium magistro equitum minetur?
敵を完全に打ち破り、国家の事業があの唯一無二の将軍によってさえこれ以上良く行われ得なかったであろうほどに見事に成し遂げられたというのに、騎兵長官に対して処罰を脅しているような男が、もし、戦争の不慮の出来事や公平な軍神がもたらすような敗戦が起こっていたとしたら、一体何をしたであろうか。
§8.31.6neque illum magistro equitum infestiorem quam tribunis militum, quam centurionibus, quam militibus esse.
そして、彼(独裁官)は騎兵長官に対して、軍事護民官たちや百人隊長たち、あるいは一般の兵士たちに対するよりも敵意を燃やしているわけではない。
si posset, in omnes saeviturum fuisse;
もしできることなら、彼は全員に対して猛威を振るったであろう。
§8.31.7quia id nequeat, in unum saevire;
それができないので、一人の者に対して猛威を振るっているのだ。
etiam invidiam tamquam ignem summa petere; in caput consilii, in ducem incurrere;
嫉妬もまた、火のように最も高いところを目指すものであり、計画の首謀者、すなわち指導者(自分)に襲いかかるのである。
si se simul cum gloria rei gestae extinxisset, tunc victorem velut in capto exercitu dominantem, quidquid licuerit in magistro equitum, in militibus ausurum.
もし彼が、成し遂げられた事業の栄光とともに自分を抹殺したならば、そのとき勝者は、あたかも占領された軍勢の中で支配するかのように、騎兵長官に対して許されたいかなることも、兵士たちに対して敢行するであろう。
proinde adessent in sua causa omnium libertati.
それゆえ、彼らは自分の件において、全員の自由を擁護すべきである。
§8.31.8si consensum exercitus eundem, qui in proelio fuerit, in tuenda victoria videat et salutem unius omnibus curae esse, inclinaturum ad clementiorem sententiam animum;
もし(独裁官が)勝利を守り抜くことにおいて、戦闘の時と同じ軍勢の同意を目にし、一人の安全が全員の関心事であることを知るなら、その心をより寛大な決定へと傾けるであろう。
§8.31.9postremo se vitam fortunasque suas illorum fidei virtutique permittere.
最後に、自分は自らの命と運命を彼らの忠誠と勇気に委ねる、と。

語釈・文法注

  1. §8.31.1qua virtute — 関係形容詞 `qua` が名詞 `virtute` を伴って関係節の冒頭に置かれ、主節の指示代名詞 `eadem` がこれに対応する。通常の語順であれば `ut eadem virtute, qua rem publicam... defendissent, se... tutarentur` となるところが、先行詞が関係節内に引き込まれた倒置構造(名詞の同化)になっている。
  2. §8.31.2venire — 直前の `obtestatus milites est`(懇願した)を受けて、ファビウスの演説内容が間接話法(Oratio Obliqua)として展開されており、主節の動詞として対格不定詞(`venire`, `furere`, `malle` など)が連続して用いられている。
  3. §8.31.5quid illum facturum fuisse — 間接話法における反実仮想条件文(過去)の帰結節の疑問文。直接話法であれば `quid ille fecisset?` または `quid facturus fuit?` と表現される箇所が、間接話法に移行したことで「未来分詞 `facturum` +助動詞の完了不定詞 `fuisse`」という定型的な構文をとっている。
  4. §8.31.8omnibus curae — 「〜の関心事である」を表す二重与格の構文。利害の与格である `omnibus`(全員にとって)と、目的・結果の与格である `curae`(関心事・配慮)が、不完全な対格不定詞句(`esse` の主語は `salutem unius`)として組み合わされている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §8.31.1-8.31.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.31.1-8.31.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。