Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §8.33.1-8.33.23

ファビウスのローマ逃亡と民衆への上訴

431 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウスはパピリウスの激怒を避けてローマに逃亡し、元老院で訴えを起こすが、追ってきたパピリウスは彼の逮捕を命じる。父マルクス・ファビウスは民衆への上訴を行い、民会においてパピリウスの過酷さと古の寛大さの対比を訴える。

§8.33.1his uocibus cum in se magis incitarent dictatorem quam magistro equitum placarent, iussi de tribunali descendere legati;
これらの言葉が、騎兵長官に対して独裁官を宥めるどころか、かえって彼に対して独裁官を刺激したため、副官たちは演壇から下りるように命じられた。
§8.33.2et silentio nequiquam per praeconem temptato, cum prae strepitu ac tumultu nec ipsius dictatoris nec apparitorum eius vox audiretur, nox velut in proelio certamini finem fecit.
そして、布告役を通じて静粛をもたらそうという試みも虚しく、騒音と騒乱のために独裁官自身の声もその随員たちの声も聞こえなかったため、まるで戦闘におけるように、夜がこの争いに終止符を打った。
§8.33.3magister equitum, iussus postero die adesse, cum omnes adfirmarent infestius Papirium exarsurum, agitatum contentione ipsa exacerbatumque, clam ex castris Romam profugit;
翌日出席するように命じられていた騎兵長官は、皆が、パピリウスがこの論争そのものによって興奮し苛立っており、いっそう激しく怒り狂うであろうと確言したため、陣営から密かにローマへと逃亡した。
§8.33.4et patre auctore M. Fabio, qui ter iam consul dictatorque fuerat, vocato extemplo senatu cum maxime conquereretur apud patres vim atque iniuriam dictatoris, repente strepitus ante curiam lictorum summoventium auditur;
そして、すでに3度執政官および独裁官を務めていた父マルクス・ファビウスの勧めによって、直ちに元老院が召集され、彼が元老院議員たちの前で独裁官の暴力と不当性をまさに激しく訴えていたとき、突然、議事堂の前で人々を押しのけるリクトルたちの騒音が聞こえた。
§8.33.5et ipse infensus aderat, postquam conperit profectum ex castris, cum expedito equitatu secutus.
そして、彼が陣営から逃亡したことを知ると、軽装の騎兵を率いて追跡してきた独裁官自身も、激怒してそこに現れた。
iterata deinde contentio, et prendi Fabium Papirius iussit.
その後、論争が繰り返され、パピリウスはファビウスを捕らえるよう命じた。
§8.33.6ubi cum deprecantibus primoribus patrum atque universo senatu perstaret in incepto inmitis animus,
そこで、元老院の有力者たちや元老院全体が懇願するにもかかわらず、彼の冷酷な心がその企てに固執したとき、そのとき父マルクス・ファビウスは言った。
§8.33.7tum pater M. Fabius “quando quidem” inquit “apud te nec auctoritas senatus nec aetas mea, cui orbitatem paras, nec virtus nobilitasque magistri equitum a te ipso nominati valet nec preces, quae saepe hostem mitigavere, quae deorum iras placant, tribunos plebis appello et provoco ad populum eumque tibi,
「あなたにおいて、元老院の権威も、あなたが子を失わせようとしている私の老齢も、あなた自身によって指名された騎兵長官の徳と高貴さも、しばしば敵を和らげ神々の怒りを宥める懇願も、何の影響力も持たないからには、私は護民官に訴え、民衆に上訴する。
§8.33.8fugienti exercitus tui, fugienti senatus iudicium, iudicem fero, qui certe unus plus quam tua dictatura potest polletque.
そして、あなた自身の軍隊から逃げ、元老院の判断から逃げているあなたに対して、確かにあなた独裁官の権限よりも多くの力と影響力をただ一人で持っている民衆を、審判者として提示する。
videro, cessurusne provocationi sis, cui rex Romanus Tullus Hostilius cessit.
あなたが上訴に屈するかどうか、見届けることにしよう。
” ex curia in contionem itur.
かつてローマ王トゥッルス・ホスティリウスすら、その上訴に屈したのだから」議事堂から民会へと人々は向かった。
§8.33.9quo cum paucis dictator, cum omni agmine principum magister equitum cum escendisset, deduci eum de rostris Papirius in partem inferiorem iussit.
そこへ独裁官は少数の者を伴って、騎兵長官は有力者たちの全列を伴って登ったが、パピリウスは彼を演壇から低い場所へと引き下ろすように命じた。
§8.33.10secutus pater “bene agis” inquit, “cum eo nos deduci iussisti, unde et private vocem mittere possemus.
後を追った父は言った。
「よくやってくれた。
§8.33.11ibi primo non tam perpetuae orationes quam altercatio exaudiebantur;
あなたが私たちをそこへと引き下ろすよう命じたのは。
vicit deinde strepitum vox et indignatio Fabi senis increpantis superbiam crudelitatemque Papiri:
そこからなら、私たちは一私市民としても声を届けることができるのだから」そこで最初は、一貫した演説というよりはむしろ口論が聞こえていたが、やがて、パピリウスの傲慢と冷酷さを激しく非難する老ファビウスの声と怒りが、騒音に打ち勝った。
§8.33.12se quoque dictatorem Romae fuisse, nec a se quemquam, ne plebis quidem hominem, non centurionem, non militem violatum;
「自分もローマで独裁官であったことがあるが、自分によって誰一人として、平民の一人すら、百人隊長も、兵士も傷つけられることはなかった。
§8.33.13Papirium tamquam ex hostium ducibus, sic ex Romano imperatore victoriam et triumphum petere.
パピリウスは、あたかも敵の将軍たちからそうするように、ローマの将軍から勝利と凱旋式を求めようとしている。
quantum interesse inter moderationem antiquorum et novam superbiam crudelitatemque.
古代の者たちの節度と、現代の新たな傲慢・冷酷さとの間には、どれほどの隔たりがあることか。
§8.33.14dictatorem Quinctium Cincinnatum in L. Minucium consulem ex obsidione a se ereptum non ultra saevisse, quam ut legatum eum ad exercitum pro consule relinqueret.
独裁官クィンクティウス・キンキナトゥスは、自身によって包囲から救い出された執政官ルキウス・ミヌキウスに対して、彼をプロコンスルとして軍の副官に留め置く以上の厳しさを示さなかった。
M. Furium Camillum in L. Furio, §8.33.15qui contempta sua senectute et auctoritate foedissimo cum eventu pugnasset, non solum in praesentia moderatum irae esse, ne quid de collega secus populo aut senatui scriberet, sed, §8.33.16cum revertisset, potissimum ex tribunis consularibus habuisse, quem, ex collegis optione ab senatu data, socium sibi imperii deligeret.
マルクス・フリウス・カミッルスは、ルキウス・フリウスに対して、 ――彼は、カミッルスの老齢と権威を侮って極めて無様な結末を伴って戦ったのであるが――その場において自身の怒りを抑制し、同僚について何か不利なことを民衆や元老院に報告しなかっただけでなく、帰還したときには、元老院から同僚の中から選択する権限を与えられた上で、執政官並み軍事命令官たちの中から、まさに彼を、自分の軍事指揮の共同者として選び出したのだ。
§8.33.17nam populi quidem, penes quem potestas omnium rerum esset, ne iram quidem umquam atrociorem fuisse in eos, qui temeritate atque inscitia exercitus amisissent, quam ut pecunia eos multaret;
あらゆる事柄の権能を握っている民衆においてさえ、無謀さと無知によって軍隊を失った者たちに対する怒りは、彼らに罰金を科すこと以上に激しくなったことは一度もなかった。
capite anquisitum ob rem bello male gestam de imperatore nullo ad eam diem esse.
その日まで、戦争の指揮の失敗を理由に、死刑を求めて審問された将軍は一人もいなかった。
nunc ducibus populi Romani, §8.33.18quae ne victis quidem bello fas fuerit, virgas et secures victoribus et iustissimos meritis triumphos intentari.
ところが今や、ローマ民衆の将軍たちに対して、戦争で敗北した者たちに対してさえ許されないことが、勝者たち、そしてその功績によって極めて正当な凱旋式を受けるに値する者たちに対して、鞭と斧をもって脅されているのだ。
§8.33.19quid enim tandem passurum fuisse filium suum, si exercitum amisisset, si fusus, fugatus, castris exutus fuisset? quo ultra iram violentiamque eius excessuram fuisse, quam ut verberaret necaretque?
というのも、もし自分の息子が軍隊を失い、潰走させられ、逃亡し、陣営を奪い取られていたとしたら、一体全体何を受けることになったであろうか。 彼の怒りと暴力は、鞭打ちと殺害以上に、一体どこへ越え出て行ったであろうか。
§8.33.20quam conveniens esse, propter Q. Fabium civitatem in laetitia,
なんとふさわしいことか。
§8.33.21victoria, supplicationibus ac gratulationibus esse, eum, propter quem deum delubra pateant, arae sacrificiis fument, honore donis cumulentur, nudatum virgis lacerari in conspectu populi Romani, intuentem Capitolium atque arcem deosque ab se duobus proeliis haud frustra aduocatos.
クイントゥス・ファビウスのおかげで、国家が歓喜し、勝利と感謝祭、祝賀に包まれているというのに、彼、すなわちそのおかげで神々の神殿が開かれ、祭壇が犠牲の煙を上げ、神々が栄誉と捧げ物で満たされているその人が、カピトリウムと砦を、そして2度の戦闘において自分が無駄ではなく呼びかけた神々を見つめているというのに、衣服を剥がされ、ローマ民衆の目の前で鞭打たれて切り裂かれようとしているとは。
quo id animo exercitum,
彼の指揮と鳥卜によって勝利した軍隊は、それをどのような心境で受け止めるだろうか。
§8.33.22qui eius ductu auspiciisque vicisset, laturum? quem luctum in castris Romanis, quam laetitiam inter hostes fore! §8.33.23haec simul iurgans, querens, deum hominumque fidem obtestans et complexus filium plurimis cum lacrumis agebat.
ローマの陣営にはどれほどの悲哀が、敵の間にはどれほどの歓喜があることだろうか」彼はこれらのことを言いながら、非難し、不平を訴え、神々と人間の信義に誓って哀願し、そして息子を抱きしめ、多くの涙とともに訴えを行っていた。

語釈・文法注

  1. 8.33.3agitatum contentione ipsa exacerbatumque — この対格の分詞句は、直前の間接話法における対格不定詞の主語である Papirium(パピリウス)を修飾している。「この争いそのものによって興奮させられ苛立たせられたパピリウス」の意であり、主句の主語であるファビウス(主格)の心理状態ではないことに注意が必要。
  2. 8.33.8fugienti exercitus tui, fugienti senatus iudicium — 現在分詞 fugienti は、先行する文の tibi(与格)に同格として係る。自動詞 fugio(避ける、逃げる)の分詞がここでは名詞的に用いられ、exercitus tui および senatus iudicium という属格名詞を目的格的属格(〜を避けること)として支配している。
  3. 8.33.10cum eo nos deduci iussisti — cum + 直説法完了(iussisti)の構文。時を表す「〜のとき」ではなく、直前の主節「bene agis」(よくやってくれた)の具体的な内容や理由を提示し、「〜するとは(よくぞやってくれた)」という意味を表す説明的・理由の cum 節。
  4. 8.33.14non ultra saevisse, quam ut — non ultra ... quam ut + 接続法は、程度の制限を示す表現であり、「〜する以上には厳しくしなかった」、すなわち「ただ〜するにとどまった」という意味になる。ut 節は結果ないし制限を示す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §8.33.1-8.33.23. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.33.1-8.33.23

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。