Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.26.1-7.26.15

ウァレリウスとガリア人の決闘および烏の加護

382 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ウァレリウスが一羽の烏の助けを得てガリアの巨漢と決闘して勝利し、のちに「コルウス(烏)」の家族名を得る。その後、彼は若干23歳にして執政官に選出され、ギリシア人の艦隊は物資不足によりイタリアから撤退する。

§7.26.1ubi cum in stationibus quieti tempus tererent, Gallus processit magnitudine atque armis insignis;
彼らが哨所で静かに時を過ごしていると、一人のガリア人が体躯と武具において際立った姿で進み出た。
quatiensque scutum hasta cum silentium fecisset, provocat per interpretem unum ex Romanis, qui secum ferro decernat.
彼は槍で盾を叩いて静粛にさせると、通訳を介してローマ人の一人に、自分と一対一で剣を交えて決するよう挑発した。
§7.26.2M. erat Valerius tribunus militum adulescens, qui haud indigniorem eo decore se 425) quam T. Manlium ratus, prius sciscitatus consulis voluntatem in medium armatus processit.
若い軍団士官マルクス・ウァレリウスがいた。 彼は、自分がその栄誉を受けるに、ティトゥス・マンリウスに比べて 425) 劣らないと考え、あらかじめ執政官の意向を確かめた上で、武装して真ん中へ進み出た。
§7.26.3minus insigne certamen humanum numine interposito decorum factum;
人間同士の戦いとしてはそれほど際立っていなかったであろう戦闘は、神意の介入によって輝かしいものとなった。
namque conserenti iam manum Romano corvus repente in galea consedit in hostem versus.
すなわち、まさに手を交えようとするローマ人の兜の上に、一羽の烏が突然舞い降り、敵の方を向いてとどまったのである。
§7.26.4quod primo ut augurium caelo missum laetus accepit tribunus, precatus deinde: si divus, si diva esset, qui sibi praepetem misisset, volens propitius adesset.
トリブヌスは、最初これを天から送られた吉兆として喜び迎え、次のように祈った。 もし自分にこの鳥を送ってくれたのが、男神であれ女神であれ、好意をもって慈悲深く力を貸してくださいますように、と。
§7.26.5dictu mirabile tenuit non solum ales captam semel sedem, sed quotienscumque certamen initum est, levans se alis os oculosque hostis rostro et unguibus adpetit, donec territum prodigii talis visu oculisque simul ac mente turbatum Valerius obtruncat;
言うも驚くべきことに、その鳥は一度とまった場所にとどまり続けただけでなく、戦いが始まるたびに、翼を広げて飛び上がり、嘴と爪で敵の顔や目を襲った。 ついに、このような奇跡の光景に怯え、目も心も同時に混乱した敵をウァレリウスが斬り倒した。
corvus ex conspectu elatus orientem petit.
烏は視界から高く舞い上がり、東の方へと飛び去った。
Hactenus quietae utrimque stationes fuere;
ここまでは、両軍の哨所は静穏を保っていた。
§7.26.6postquam spoliare corpus caesi hostis tribunus coepit, nec Galli se statione tenuerunt et Romanorum cursus ad victorem etiam ocior fuit.
トリブヌスが討ち取られた敵の死体から武具を剥ぎ取り始めると、ガリア人たちも哨所にとどまってはいられず、ローマ人たちの勝者のもとへ駆け寄る足はそれよりもさらに速かった。
ibi circa iacentis Galli corpus contracto certamine pugna atrox concitatur.
そこで、倒れたガリア人の死体の周囲で小競り合いが起こり、激しい戦闘が引き起こされた。
§7.26.7iam non manipulis proximarum stationum sed legionibus utrimque effusis res geritur.
もはや近隣の哨所の中隊によるものではなく、両陣営から繰り出された軍団によって戦闘が行われた。
Camillus laetum militem victoria tribuni, laetum tam praesentibus ac secundis dis ire in proelium iubet;
カミッルスは、トリブヌスの勝利に沸き、これほど身近で好意的な神々に喜んでいる兵士たちに、戦闘に突入するよう命じた。
ostentansque insignem spoliis tribunum “hunc imitare, miles,” aiebat “et circa iacentem ducem sterne Gallorum catervas. ”
そして、戦利品で飾られた見事なトリブヌスを指し示しながら、「兵士諸君、この者を模範とせよ。 そして倒れている彼らの首領の周囲に、ガリア人の大群をなぎ倒せ」と言った。
§7.26.8di hominesque illi adfuere pugnae, depugnatumque haudquaquam certamine ambiguo cum Gallis est;
神々と人間がその戦いで彼らを助け、ガリア人との戦闘は決して勝敗の疑わしいものにはならなかった。
adeo duorum militum eventum, inter quos pugnatum erat, utraque acies animis praeceperat.
それほどまでに、決闘を行った二人の兵士の結末から、両軍はそれぞれの運命を心の中で予感していたのである。
§7.26.9inter primos, quorum concursus alios exciverat, atrox proelium fuit; alia multitudo, priusquam ad coniectum teli veniret, terga vertit.
衝突が他の者たちを呼び寄せた最前列の者たちの間では激しい戦いとなったが、それ以外の群衆は、投槍の射程距離に入る前に背を向けた。
primo per Volscos Falernumque agrum dissipati sunt; inde Apuliam ac mare superum petierunt.
彼らは最初、ウォルスキ地方やファレルヌス地方を通って散り散りになり、そこからアプリアや上界を目指した。
§7.26.10consul contione advocata laudatum tribunum decem bubus aureaque corona donat;
執政官は民会を招集し、称賛したトリブヌスに十頭の雄牛と金の冠を贈った。
ipse iussus ab senatu bellum maritimum curare cum praetore iunxit castra.
彼自身は元老院の命令により海上の戦争を担当することになり、法務官と陣営を合流させた。
§7.26.11ibi quia res trahi segnitia Graecorum non committentium se in aciem videbantur, dictatorem comitiorum causa T. Manlium Torquatum ex auctoritate senatus dixit.
そこでは、ギリシア人が戦列に加わろうとしない怠慢のために事態が長引いているように見えたため、執政官は元老院の権威に基づき、選挙管理のためにティトゥス・マンリウス・トルクァトゥスを独裁官に指名した。
§7.26.12dictator magistro equitum A. Cornelio Cosso dicto comitia consularia habuit aemulumque decoris sui absentem M. Valerium Corvum — id enim illi deinde cognominis fuit — summo favore populi, tres et viginti natum annos, consulem renuntiavit.
独裁官は、アウルス・コルネリウス・コッススを騎兵長官に指名して執政官選挙を執り行い、自身の栄誉の競争者であり、現在は不在であったマルクス・ウァレリウス・コルウス(――これがのちに彼の家族名となった――)を、民衆の絶大な支持を得て、二十三歳で執政官に選出した。
§7.26.13collega Corvo de plebe M. Popilius Laenas, quartum consul futurus, datus est.
コルウスの同僚には、平民出身で四回目の執政官となるマルクス・ポピリウス・ラエナスが与えられた。
cum Graecis a Camillo nulla memorabilis gesta res;
カミッルスによってギリシア人に対して行われた特筆すべき業績は何もなかった。
nec illi terra nec Romanus mari bellator erat.
彼らは陸上での戦士ではなく、ローマ人は海上での戦士ではなかったからである。
postremo cum litoribus arcerentur,
ついに彼らは海岸から遠ざけられた。
§7.26.14aqua etiam praeter cetera necessaria usui deficiente Italiam reliquere.
他のあらゆる必需品に加えて水さえも不足したため、彼らはイタリアを去った。
§7.26.15cuius populi ea cuiusque gentis classis fuerit, nihil certi est.
この艦隊がどの民、あるいはどの民族のものであったのか、確実なことは何もない。
maxime Siciliae fuisse tyrannos crediderim;
私はそれがとりわけシキリアの僭主たちのものであったと信じたい。
nam ulterior Graecia ea tempestate intestino fessa bello iam Macedonum opes horrebat.
なぜなら、海の向こうのギリシアは当時、内戦に疲弊し、すでにマケドニアの軍事力を恐れていたからである。

語釈・文法注

  1. §7.26.1qui secum ferro decernat — 関係代名詞 `qui` に導かれる節で、接続法現在 `decernat` を伴って目的(〜するための者)を表す。
  2. ¦p.426¦eo decore — 比較級 `indigniorem` にかかる奪格。「その栄誉(を受けるの)により不当である、劣っている」という意味になり、奪格は剥奪や基準を表す。
  3. §7.26.4adesset — 間接話法における祈願の接続法(直接話法での命令法・祈願を反映)。主節の過去時制(`precatus`)に応じて接続法未完了過去が用いられている。
  4. §7.26.5dictu mirabile — 形容詞 `mirabile` に目的を示すスピーヌムの奪格 `dictu` が合わさった慣用表現。「言うのが驚くべきことに、言葉にするのも不思議なことに」を表す。
  5. §7.26.15crediderim — 完了接続法(第一人称単数)。断定を避け、控えめに「信じたい」「信じる傾向がある」と主張を和らげる潜在接続法である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.26.1-7.26.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.26.1-7.26.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。