Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.11.1-7.11.11

ガリア・ティブール連合軍の侵入と撃退

367 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

シングルコンバットの敗北後にガリア軍は撤退し、ティブール人と同盟を結ぶ。ローマ側は独裁官を立て、コッリナ門付近の激戦でガリア・ティブール連合軍を撃退し、ヘルニキ人にも勝利するが、ティブール人はローマの凱旋式を嘲笑する。

§7.11.1et hercule tanti ea ad universi belli eventum momenti dimicatio fuit, ut Gallorum exercitus proxima nocte relictis trepide castris in Tiburtem agrum atque inde, societate belli facta commeatuque benigne ab Tiburtibus adiutus, mox in Campaniam transierit.
そして実際、この決闘は戦争全体の行方にとって非常に重要なものであったため、ガリア人の軍勢は翌夜、慌てて陣営を放棄してティブール領へと退却し、そこから、ティブール人たちと戦争同盟を結び、食糧を快く援助されて、間もなくカンパニアへと移動した。
§7.11.2ea fuit causa, cur proximo anno C. Poetelius Balbus consul, cum collegae eius M. Fabio Ambusto Hernici provincia evenisset, adversus Tiburtes iussu populi exercitum duceret.
それが、翌年、民衆の命令によって、執政官ガイウス・ポエテリウス・バルブスがティブール人に対して軍を率いる原因となった。 そのとき彼の同僚マルクス・ファビウス・アンブストゥスには、ヘルニキ人の任務が割り当てられていた。
§7.11.3ad quorum auxilium cum Galli ex Campania redissent, foedae populationes in Labicano Tusculanoque et Albano agro haud dubie Tiburtibus ducibus sunt factae;
彼らを援助するためにガリア人がカンパニアから戻ってくると、ラビクム、トゥスクルム、アルバの領地において、間違いなくティブール人の手引きのもとで、凄惨な略奪が行われた。
§7.11.4et, cum adversus Tiburtem hostem duce consule contenta res publica esset, Gallicus tumultus dictatorem creari coegit.
そして、国家はティブール人の敵に対しては執政官の指揮で十分としていたが、ガリア人の騒乱によって独裁官が任命されることになった。
creatus Q. Servilius Ahala T. Quinctium magistrum equitum dixit et ex auctoritate patrum, si prospere id bellum evenisset, ludos magnos vovit.
任命されたクィントゥス・セルウィリウス・アハラは、ティトゥス・クィンクティウスを騎兵長官に指名し、元老院の勧告に従って、もしこの戦争が成功裏に終わったならば大祭典を催すことを誓約した。
§7.11.5dictator, ad continendos proprio bello Tiburtes consulari exercitu iusso manere, omnes iuniores nullo detractante militiam sacramento adegit.
独裁官は、ティブール人を彼ら自身の戦争に封じ込めるために執政官の軍を留まらせるよう命じた上で、すべての青年たちに、誰も兵役を拒むことなく軍事宣誓を課した。
§7.11.6pugnatum haud procul porta Collina est totius viribus urbis in conspectu parentum coniugumque ac liberorum, quae magna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis simul verecundia misericordiaque militem accendebant.
コッリナ門からそう遠くない場所で、都市の全戦力を挙げて戦闘が行われた。 それは、親たち、妻たち、そして子供たちの目の前でのことであった。 彼らの存在は、たとえその場にいなくても心にとって大きな励ましとなるものであるが、そのときは目の前に置かれたことで、恥じらいと情愛によって同時に兵士を燃え立たせていた。
§7.11.7magna utrimque edita caede avertitur tandem acies Gallorum.
双方に多くの犠牲者が出た後、ついにガリア人の戦列は撃退された。
fuga Tibur sicut arcem belli Gallici petunt;
彼らは逃走し、ガリアの戦争の拠点であるかのようにティブールを目指した。
palati a consule Poetelio haud procul Tibure excepti, egressis ad opem ferendam Tiburtibus simul cum iis intra portas conpelluntur.
散り散りになった者たちは、ティブールからそう遠くない場所で執政官ポエテリウスに捕捉され、援助のために出てきたティブール人たちとともに、彼らと一緒に門の内部へと追い詰められた。
§7.11.8egregie cum ab dictatore tum ab consule res gesta est.
独裁官によっても執政官によっても、軍事行動は見事に遂行された。
et consul alter Fabius proeliis primum parvis, postremo una insigni pugna, cum hostes totis adorti copiis essent, Hernicos devincit.
そしてもう一人の執政官ファビウスは、最初は小競り合いによって、最後には敵が全軍をもって襲いかかってきたときの一つの目覚ましい戦闘によって、ヘルニキ人を完全に打ち破った。
§7.11.9dictator consulibus in senatu et apud populum magnifice conlaudatis et suarum quoque rerum illis remisso honore dictatura se abdicavit.
独裁官は、執政官たちを元老院と民衆の前で大いに称え、自らの功績に対する栄誉も彼らに帰した上で、独裁官を辞任した。
Poetelius de Gallis Tiburtibusque geminum triumphum egit; Fabio satis visum, ut ovans urbem iniret.
ポエテリウスはガリア人とティブール人に対して二重の凱旋式を挙行したが、ファビウスには小凱旋式で市内に入れば十分と思われた。
inridere Poeteli triumphum Tiburtes:
ティブール人たちはポエテリウスの凱旋式を嘲笑した。
§7.11.10ubi enim eum secum acie conflixisse? spectatores paucos fugae trepidationisque Gallorum extra portas egressos, postquam in se quoque fieri impetum viderint et sine discrimine obvios caedi, recepisse se intra urbem: eam rem triumpho dignam visam Romanis.
というのも、いったい彼がどこで自分たちと戦列を交えて戦ったというのか。 ガリア人の逃走と狼狽のただの見物人として門の外に出た少数の人々が、自分たちに対しても攻撃がなされ、目の前に現れる者が区別なく殺されるのを見て市内に逃げ帰ったにすぎず、ローマ人にはその程度のことが凱旋式に値するように見えたのだ、というのである。
§7.11.11ne nimis mirum magnumque censerent tumultum exciere in hostium portis, maiorem ipsos trepidationem ante moenia sua visuros.
敵の門前で騒乱を引き起こしたことをそれほど驚くべき重大なこととみなさぬよう、彼ら自身が、自分たちの城壁の前で、より大きな狼狽を目にすることになるだろう、と。

語釈・文法注

  1. 7.11.1tanti ea ad universi belli eventum momenti — tanti ... momenti は性質の属格であり、動詞 fuit の述語として機能している。ad 句は「〜に対して」としてこの属格にかかり、全体で「その決闘は戦争全体の行方にとって非常に重要であった」という意味を構成する。
  2. 7.11.3Tiburtibus ducibus — Tiburtibus と名詞の複数奪格 ducibus による、現在分詞欠如による絶対奪格構文。「ティブール人たちが指導者である状態で」、すなわち「ティブール人の先導のもとで」を意味する。
  3. 7.11.6quae magna etiam absentibus hortamenta animi — 関係代名詞 quae(中性複数主格)は先行詞である人々の存在(親、妻、子)全体を指示しており、magna ... hortamenta animi は quae に対して同格ないし述語的に機能している。absentibus は与格で「彼らが不在のときでも」の意。
  4. 7.11.9inridere Poeteli triumphum Tiburtes — inridere は歴史的不定詞であり、主格の主語 Tiburtes を伴って過去の事実(「嘲笑した」)を生き生きと叙述している。
  5. 7.11.10ubi enim eum secum acie conflixisse? — 間接話法における独立した疑問文。本来の直接話法における直説法完了 conflixit が、間接話法の規則に従って対格と不定詞(主語対格 eum + 完了不定詞 conflixisse)に転換されており、「いったい彼がどこで自分たちと戦ったというのか」という反語的疑問を表す。
  6. 7.11.11ne nimis mirum magnumque censerent — 間接話法における否定命令・勧告の表現。直接話法であれば ne ... censueritis/censete などとなる箇所が、主節の過去時制に従って接続法未完了過去 censerent になっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.11.1-7.11.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.11.1-7.11.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。