Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.10.1-7.10.14

マンリウスの決闘の勝利とトルクァトゥスの添え名

366 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ガリア人の挑発に対し、ティトゥス・マンリウスが独裁官の許しを得て決闘に挑み、見事に巨大な敵を打ち倒す。彼は敵の首飾りを奪って自らの首にかけ、これにより「トルクァトゥス」の添え名と黄金の冠を授けられる。

§7.10.1diu inter primores iuvenum Romanorum silentium fuit, cum et abnuere certamen vererentur et praecipuam sortem periculi petere nollent;
ローマの青年たちの有力者たちの間に、長い間沈黙があった。 彼らは決闘を拒むことを恐れると同時に、危険の最大の取り分を求めることも望まなかったからである。
§7.10.2tum T. Manlius L. f. , qui patrem a vexatione tribunicia vindicaverat, ex statione ad dictatorem pergit.
そのとき、護民官による嫌がらせから父を救い出した、ルキウスの子ティトゥス・マンリウスが、哨所から独裁官のもとへと進み出た。
“iniussu tuo” inquit, “imperator, extra ordinem numquam pugnaverim, non si certam victoriam videam;
そして言った。 「将軍、あなたの命令なしには、たとえ確実な勝利が見えていたとしても、私は列を外れて戦うことは決してありません。
§7.10.3si tu permittis, volo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, me ex ea familia ortum, quae Gallorum agmen ex rupe Tarpeia deiecit. ”
もしあなたが許してくださるなら、私はあの野獣に示したいのです、彼が敵の軍旗の前であのように狂暴に躍り出ているからには、私が、ガリア人の軍勢をタルペーイアの岩から突き落としたあの家系の生まれであることを。
§7.10.4tum dictator “macte virtute” inquit “ac pietate in patrem patriamque, T. Manli, esto.
」そのとき独裁官は言った。 「ティトゥス・マンリウスよ、父と祖国に対するお前の勇気と敬愛の情に幸あれ。
perge et nomen Romanum invictum iuvantibus dis praesta. ” armant inde iuvenem aequales;
進め、そして神々の加護を得て、ローマの名が不敗であることを証明せよ。 」それから同輩たちがその青年を武装させる。
§7.10.5pedestre scutum capit, Hispano cingitur gladio ad propiorem habili pugnam;
彼は歩兵用の盾を取り、近接戦闘に適したスペイン式の剣を帯びる。
armatum adornatumque adversus Gallum stolide laetum et — quoniam id quoque memoria dignum antiquis visum est — linguam etiam ab inrisu exserentem producunt.
武装し整えられた彼を、愚かにも悦に入り、そして――このことも古人には記憶に値すると思われたので――嘲笑して舌さえ突き出しているガリア人に対峙させるべく送り出す。
§7.10.6recipiunt inde se ad stationem, et duo in medio armati spectaculi magis more quam lege belli destituuntur, nequaquam visu ac specie aestimantibus pares.
それから彼らは哨所へと退き、武装した二人は、戦争の法というよりはむしろ見世物の作法に従って、中間に残される。 見る者からすれば、その外見と容姿において決して対等ではなかった。
§7.10.7corpus alteri magnitudine eximium, versicolori veste pictisque et auro caelatis refulgens armis;
一方の体躯はサイズにおいて際立っており、色鮮やかな衣服と、彩色され金が象嵌された武器できらびやかに輝いていた。
media in altero militaris statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species.
他方の身長は兵士として平均的なものであり、華美であるよりは使いやすい武器を身につけた、控えめな佇まいであった。
§7.10.8non cantus, non exsultatio armorumque agitatio vana, sed pectus animorum iraeque tacitae plenum;
歌もなく、跳びはねることも、無益に武器を振り回すこともなく、心は勇気と静かな怒りで満ちていた。
omnem ferociam in discrimen ipsum certaminis distulerat.
彼はすべての闘志を、闘いそのものの決定的瞬間のために取っておいたのである。
§7.10.9ubi constitere inter duas acies, tot circa mortalium animis spe metuque pendentibus, Gallus velut moles superne inminens proiecto laeva scuto in advenientis arma hostis vanum caesim cum ingenti sonitu ensem deiecit;
両軍の間に彼らが立つと、周囲の非常に多くの人々の心が希望と恐れで宙吊りになる中、ガリア人は上から覆いかぶさる巨体のように、左手で盾を突き出し、迫り来る敵の武具めがけて、大音響とともに一撃を振り下ろしたが、それは空振りに終わった。
§7.10.10Romanus mucrone subrecto, cum scuto scutum imum perculisset totoque corpore interior periculo vulneris factus insinuasset se inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu ventrem atque inguina hausit et in spatium ingens ruentem porrexit hostem.
ローマ人は剣先を上に向けて、自らの盾で相手の盾の下部を強く押し上げ、全身を傷つく危険の及ばない懐へと滑り込ませて、体と武装の隙間に入り込むと、間髪を入れず一撃、二撃と腹部と鼠径部を突き刺し、巨大なスペースに倒れ伏す敵を横たえた。
§7.10.11iacentis inde corpus ab omni alia vexatione intactum uno torque spoliavit, quem respersum cruore collo circumdedit suo.
そこから、横たわった敵の体を他のあらゆる損壊からは無傷のまま、ただ一つの首飾りだけを剥ぎ取り、血に染まったそれを自分の首に巻きつけた。
§7.10.12defixerat pavor cum admiratione Gallos;
驚嘆を伴う恐怖がガリア人たちを立ちすくませていた。
Romani alacres ab statione obviam militi suo progressi, gratulantes laudantesque ad dictatorem perducunt.
ローマ人たちは歓喜して哨所から自分たちの兵士を迎えに進み出、祝い、称えながら、彼を独裁官のもとへと連れて行く。
§7.10.13inter carminum prope in modum incondita quaedam militariter ioculantes Torquati cognomen auditum;
歌に近いような、即興の雑多な兵士らしい冗談が交わされる中、「トルクァトゥス」という添え名が聞こえてきた。
celebratum deinde posteris etiam familiaeque honori fuit.
これは後に後世の人々にも受け継がれ、その家系の名誉となった。
§7.10.14dictator coronam auream addidit donum mirisque pro contione eam pugnam laudibus tulit.
独裁官は贈りものとして黄金の冠を加え、民会の前で、その戦いを驚くべき賛辞をもって称えた。

語釈・文法注

  1. 7.10.2pugnaverim — 接続法完了形であり、条件文の帰結節に準じて単独で用いられ、控えめな主張や可能性を示す潜在接続法(「(決して)戦うことはないでしょう」)として解釈される。
  2. 7.10.4macte virtute — 形容詞 `mactus`(高められた)の呼格形 `macte` が固定化し、賞賛や祝意を表す慣用表現となったもの。奪格(`virtute` および `pietate`)を伴い、命令法 `esto`(または複数形 `estote`)とともに用いられる。
  3. 7.10.10interior periculo vulneris factus — `interior` は主語(`Romanus`)と呼応する主格形容詞で、「より内側に入り込んだ」の意。`periculo` は奪格で、`interior` または `factus` に導かれる分離の奪格(「傷の危険から離れて、安全になって」)として機能している。
  4. 7.10.13inter... ioculantes — 前置詞 `inter` は実詞化した現在分詞の対格複数形 `ioculantes`(冗談を言う人々)を支配している。`incondita quaedam`(即興の雑多な文句)は `ioculantes` の直接目的語であり、`carminum prope in modum`(ほとんど歌の作法で)が全体を修飾している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.10.1-7.10.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.10.1-7.10.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。