Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.23.1-6.23.12

フリウスへの指揮権譲渡とカミルスの後方待機

337 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ルキウス・フリウスに煽動された兵士たちが戦闘を強く求める中、カミルスは若き同僚に指揮権を譲り、自身は後方に留まる。決戦を望むフリウスが前線を組織する一方、カミルスは予備兵力を固めて戦況を見守る。

§6.23.1idem ardor et in Romano exercitu erat et in altero duce, nec praesentis dimicationis fortunam ulla res praeterquam unius viri consilium atque imperium morabatur, qui occasionem iuvandarum ratione virium trahendo bello quaerebat.
\n同じ熱意がローマの軍勢にも、そしてもう一人の指揮官にもあり、眼前の決戦の機会を遅らせているものは、ただ一人の人物の思慮と指揮権をおいてほかにはなかった。 彼は戦争を長引かせることによって、理知的に戦力を増強する好機を求めていたのである。
§6.23.2eo magis hostis instare nec iam pro castris tantum suis explicare aciem, sed procedere in medium campi et vallo prope hostium signa inferendo superbam fiduciam virium ostentare.
\n\nそれゆえ敵はますます迫り、もはや自陣の前だけに戦列を展開するにとどまらず、平原の中ほどまで進み出て、敵の陣壁の近くに軍旗を押し進めることで、自らの兵力に対する不遜な自信を誇示していた。
id aegre patiebatur Romanus miles, §6.23.3multo aegrius alter ex tribunis militum, L. Furius, cum aetate et ingenio ferox tur multitudinis ex incertissimo sumentis animos spe inflatus.
ローマの兵士たちはこれを不満に思っていたが、\n\n軍事護民官のもう一人、ルキウス・フリウスは、はるかに不満に思っていた。 彼は若さと気性によって血気盛んであるだけでなく、きわめて不確かな根拠から勇気を得ている群衆の期待によって、思い上がっていたのである。
§6.23.4hic per se iam milites incitatos insuper instigabat elevando, qua una poterat, aetate auctoritatem collegae, iuvenibus bella data dictitans et cum corporibus vigere et deflorescere animos;
\n\n彼は、すでにそれ自体で興奮していた兵士たちを、さらに煽り立てた。 それは、自分にできる唯一の方法、すなわち年齢を引き合いに出して同僚の権威を貶めることであった。 彼は、戦争は若者に委ねられるものであり、肉体とともに精神もまた盛んになり、そして衰えゆくものであると繰り返し主張した。
cunctatorem ex acerrimo bellatore factum et,
かつては最も猛々しい戦士であった者が、引き延ばし屋になってしまった、と。
§6.23.5qui adveniens castra urbesque primo impetu capere sit solitus, eum residem intra vallum tempus terere, quid accessurum suis decessurumve hostium viribus sperantem,
\n\n到着するや最初の突撃で陣営や都市を占領するのが常であったあの男が、今や陣壁のなかに安住して時間を浪費している、自軍の戦力に何が加わり、あるいは敵の戦力から何が失われるのを期待しているのだろうか、と。
§6.23.6quam occasionem, quod tempus, quem insidiis instruendis locum? frigere ac torpere senis consilia.
\n\nどのような機会を、どのような時間を、伏兵を配置するためのどのような場所を待っているのか。 老人の計画は冷え切り、麻痺しているのだ、と。
§6.23.7sed Camillo cum vitae satis tum gloriae esse;
\n\nしかしカミルスには、人生も栄光もすでに十分である。
quid attinere cum mortali corpore uno civitatis, quam inmortalem esse deceat, pati consenescere vires? his sermonibus tota in se averterat castra,
不滅であるべき国家の力が、たった一つの死すべき肉体とともに老いさらばえていくのを、なぜ見過ごさねばならないのか。 これらの言説によって、彼は陣営全体の関心を自分へと引き寄せていた。
§6.23.8et cum omnibus locis posceretur pugna, “sustinere” inquit, “M. Furi, non possumus impetum militum, et hostis, cuius animos cunctando auximus, iam minime toleranda superbia insultat;
\n\nそして、至るところで戦闘が要求されると、彼は言った。 『マルクス・フリウスよ、私たちは兵士たちの衝動を抑えることができません。 また、私たちが引き延ばすことによってその気勢を増長させてしまった敵は、もはや到底容認できない傲慢さで私たちを侮辱しています。
cede unus omnibus et patere te vinci consilio, ut maturius bello vincas.
全員に屈し、あなたお一人が策において負けることを受け入れなさい。 それは、あなたが戦争においてより早く勝利するためなのです。
§6.23.9ad ea Camillus, quae bella suo unius auspicio gesta ad eam diem essent, negare in eis neque se neque populum Romanum aut consilii sui aut fortunae paenituisse;
』\n\nこれに対してカミルスは、その日までに彼一人の最高指揮権のもとで行われた戦争において、彼自身もローマ人民も、自らの計画や運命を悔いたことは一度もないと述べた。
nunc scire se collegam habere iure imperioque parem, vigore aetatis praestantem;
いまや自分には、法的権利および指揮権において対等であり、若さの活力において勝る同僚がいることを知っている、と。
§6.23.10itaque se, quod ad exercitum attineat, regere consuesse, non regi;
\n\nしたがって、軍に関する限り、自分は支配することに慣れており、支配されることには慣れていない。
collegae imperium se non posse inpedire.
同僚の指揮権を自分が妨げることはできない。
dis bene iuvantibus ageret, quod e re publica duceret;
神々が十分に助けてくださる中、国家の利益になると彼が判断することを実行するがよい、と。
§6.23.11aetati suae se veniam ear petere, ne in prima acie esset;
\n\n自分の年齢については、最前線に立たないことの容赦をそのために求めたい。
quae senis munia in bello sint, iis se non defuturum.
戦争において老人の果たすべき任務が何であるにせよ、それらを自分が怠ることはない。
id a dis inmortalibus precari, ne qui casus suum consilium laudabile efficiat.
ただ、いかなる不測の事態も、自分の計画が正しかったことを証明することのないよう、不滅の神々に祈るばかりである、と。
nec ab hominibus salutaris sententia §6.23.12nec a dis tam piae preces auditae sunt.
しかし、人間たちからも有益な意見は聞き入れられず、\n\n神々からも、これほど敬虔な祈りは聞き届けられなかった。
primam aciem auctor pugnae instruit, subsidia Camillus firmat validamque stationem pro castris opponit;
戦闘の主唱者が最前線を整え、カミルスは予備兵力を固めて陣営の前に強固な防衛線を配置した。
ipse edito loco spectator intentus in eventum alieni consilii constitit.
彼自身は、高所に陣取り、他人の計画の結末を凝視する傍観者として留まった。

語釈・文法注

  1. 6.23.3multo aegrius — 直前の "id aegre patiebatur Romanus miles" から動詞 "patiebatur"(耐えていた、不満に思っていた)が省略されている。"cum ... tum ..." は「〜だけでなく、また〜でもある」という相関関係を示し、"ferox"(血気盛んな)と "inflatus"(思い上がった)という2つの形容詞を並列している。
  2. 6.23.5eum residem ... tempus terere — "dictitans"(繰り返し主張する)に導かれる対格不定詞句(間接話法)。"qui ... solitus sit" の関係節の先行詞は対格不定詞の主語である "eum"(彼、カミルス)であり、間接話法内の従属節であるため関係節の動詞は接続法完了 "solitus sit" となっている。
  3. 6.23.11ne qui casus suum consilium laudabile efficiat — カミルスの反語的かつ敬虔な祈りを示す。彼自身の持久戦計画が「称賛されるべきもの(laudabile)となる」とは、フリウスの敗北などの「不測の事態(casus)」によって彼の慎重さの正しさが事後的に証明されることを意味する。したがって、この "ne" 節は「そのような破滅的な事態が起こりませんように」という祈りを表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.23.1-6.23.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.23.1-6.23.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。