Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.24.1-6.24.11

カミルスによる戦列の再建とヴォルスキ陣営の占領

338 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍が敵の罠にかかって敗走し始めるが、カミルスが兵を激励して戦列を立て直し、同僚のフリウスも己の過ちを認めて騎兵を鼓舞したことで、ローマ軍は反撃に転じてヴォルスキ軍を潰走させ、その陣営を占領する。

§6.24.1simul primo concursu concrepuere arma, hostis dolo, non metu pedem rettulit.
最初の衝突で武器がガチャガチャと響き渡ると同時に、敵は恐れからではなく、策略によって退却した。
§6.24.2lenis ab tergo clivus erat inter aciem et castra;
戦列と陣営の間には、背後に緩やかな傾斜があった。
et, quod multitudo suppeditabat, aliquot validas cohortes in castris armatas instructasque reliquerant, quae inter commissum iam certamen, ubi vallo adpropinquasset hostis, erumperent.
また、兵数が十分に余っていたので、彼らは武装し整列させた幾つかの強力なコホルスを陣営内に残しておいた。 それらは、すでに戦闘が始まったただ中で、敵が陣壁に近づいたときに出撃するためのものであった。
§6.24.3Romanus cedentem hostem effuse sequendo in locum iniquum pertractus opportunus huic eruptioni fuit.
ローマ軍は、退却する敵を秩序なく追撃することで不利な場所へと誘い込まれ、この出撃の格好の標的となった。
versus itaque in victorem terror et novo hoste et supina valle Romanam inclinavit aciem.
こうして、今度はこれまで勝ち誇っていた者へと恐怖が逆流し、新たな敵の出現と不利な上り坂の地形の双方によって、ローマの戦列は動揺した。
§6.24.4instant Volsci recentes, qui e castris impetum fecerant;
陣営から突撃してきた、新たなヴォルスキ兵が迫る。
integrant et illi pugnam, qui simulata cesserant fuga.
偽りの敗走によって退却していた者たちも、戦闘を再開する。
iam non recipiebat se Romanus miles, sed inmemor recentis ferociae veterisque decoris terga passim dabat atque effuso cursu castra repetebat,
もはやローマの兵士は踏みとどまらず、さきほどの獰猛さやかつての栄光を忘れ、至るところで背を向けて敗走し、一目散に陣営へと戻ろうとしていた。
§6.24.5cum Camillus subiectus ab circumstantibus in equum et raptim subsidiis oppositis “haec est” inquit, “milites, pugna, quam poposcistis? quis homo, quis deus est, quem accusare possitis?
そのときカミルスは、周囲の者たちによって馬の上へと押し上げられ、素早く予備兵力を対峙させて言った。 「兵士たちよ、これが君たちの要求した戦いなのか。 君たちが責めることのできるいかなる人間が、いかなる神がいるというのか。
§6.24.6vestra ilia temeritas, vestra ignavia haec est.
あの無謀は君たちのもの、この臆病も君たちのものだ。
secuti alium ducem sequimini nunc Camillum et, quod ductu meo soletis, vincite.
他の指揮官に従ったのだから、今度はカミルスに従え。 そして、私の指揮のもとで君たちがいつもそうするように、勝利せよ。
quid vallum et castra spectatis? neminem vestrum illa nisi victorem receptura sunt.
なぜ陣壁や陣営を見つめているのか。 あれらは、勝利者としてでなければ、君たちのうちの誰も受け入れはしないだろう。
§6.24.7pudor primo tenuit effusos;
」最初は、恥辱の念が敗走する者たちを思いとどまらせた。
inde, ut circumagi signa obvertique aciem viderunt in hostem, et dux, praeterquam quod tot insignis triumphis, etiam aetate venerabilis, inter prima signa, ubi plurimus labor periculumque erat, se offerebat, increpare singuli se quisque et alios, et adhortatio in vicem totam alacri clamore pervasit aciem.
その後、軍旗が反転し、戦列が敵に向き直るのを目にし、また、多くの凱旋式で傑出しているのみならず、年齢においても敬意を払われるべき指揮官が、最も困難で危険な最前線に自ら身を投じるのを見て、一人一人が自分自身や互いを非難し始め、互いへの励ましが、高らかな叫び声とともに戦列全体に広がった。
§6.24.8neque alter tribunus rei defuit, sed missus a collega restituente peditum aciem ad equites, non castigando, ad quam rem leviorem auctorem eum culpae societas fecerat, sed ab imperio totus ad preces versus orare singulos universosque, ut se reum fortunae eius diei crimine eximerent:
もう一人の護民官もこの事態において遅れをとらなかった。 彼は、歩兵の戦列を立て直そうとしている同僚によって騎兵のもとへと送り出された。 咎めることによっては(自分自身が罪を共有していることで、彼をその非難において説得力のない存在にさせていたのだが)、むしろ命令から全面的に懇願へと身を転じて、一人一人そして全員に対して、自分をあの日の運命という罪の告発から救ってくれるようにと嘆願した。
§6.24.9“abnuente ac prohibente collega temeritati me omnium potius socium quam unius prudentiae dedi.
「同僚が拒み、制止していたにもかかわらず、私は一人の賢明さに従うより、むしろすべての者の無謀の仲間となることを選んだ。
Camillus in utraque vestra fortuna suam gloriam videt;
カミルスは、君たちの運命がどうあろうとも自らの栄光を見出す。
ego, ni restituitur pugna, quod miserrimum est, fortunam cum omnibus, infamiam solus sentiam.
だが私は、もし戦いが立て直されなければ、最も惨めなことであるが、不運は全員とともに、不名誉は私一人で被ることになるのだ。
§6.24.10optimum visum est in fluctuante acie tradi equos et pedestri pugna invadere hostem.
」動揺する戦列において、最善と思われたのは、馬を降りて徒歩の戦いで敵を攻撃することであった。
eunt insignes armis animisque, qua premi parte maxime peditum copias vident.
武装においても気概においても傑出した彼らは、歩兵の部隊が最も激しく圧迫されているのを目にする方向へと進む。
nihil neque apud duces neque apud milites remittitur a summo certamine animi.
指揮官たちの間でも兵士たちの間でも、極限の闘争において精神の緩みはいささかも生じなかった。
§6.24.11sensit ergo eventus virtutis enixae opem, et Volsci, qua modo simulato metu cesserant, ea in veram fugam effusi;
それゆえ、結末は奮闘された勇気の支援を感じ取り、ヴォルスキ族は、さきほどは偽りの恐怖によって退却したその場所で、今度は真の敗走へと散り散りになった。
magna pars et in ipso certamine et post in fuga caesi, ceteri in castris, quae capta eodem impetu sunt;
大部分は戦闘そのものの最中、またその後の敗走中に討ち取られ、残りは同じ勢いで占領された陣営の中で討ち取られた。
plures tamen capti quam occisi.
しかし、殺された者よりも捕虜となった者の方が多かった。 」

語釈・文法注

  1. §6.24.3versus ... terror — versusは動詞vertō(反転させる)の完了受動分詞であり、名詞terror(恐怖)を修飾している(「恐怖が逆流した」)。in victoremは「これまで勝利者であった者(ローマ軍)に向けて」という方向を示す。et novo hoste et supina valleは手段・原因の奪格であり、それぞれ「新たな敵」と「傾斜した谷(ローマ軍にとって不利な上り坂)」を表し、inclinavit(傾かせた、動揺させた)の要因を説明している。
  2. §6.24.7increpare — increpareは歴史的不定詞(historical infinitive)であり、主節の叙述として未完了過去直説法のように機能する。その意味上の主語は、直前の主格である singuli se quisque et alios(一人一人が自分自身や互いを)である。
  3. §6.24.8ad quam rem leviorem auctorem eum culpae societas fecerat — 関係代名詞の連結(ad quam rem)は直前の非難(non castigando)を指し、「その行為(非難すること)に対して」の意。主語は culpae societas(罪の共有、自らも無謀な決戦を求めた責任があること)であり、fecerat(〜にしていた)は過去完了形。直接目的語の eum(彼を)と、目的格補語の leviorem auctorem(より説得力のない勧告者・非難者)による二重対格構文である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.24.1-6.24.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.24.1-6.24.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。