Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §45.12.1-45.12.13

ポピリウスの円とアンティオコスのエジプト撤退

1738 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマの使節ポピリウスが、エジプトに侵攻したアンティオコス4世に杖で円を描いて撤退を迫る有名な逸話と、それによるエジプトの和平。また、同年のもう一人の執政官のガリアでの無難な活動と、集結日の神事的瑕疵について記される。

§45.12.1postquam dies data indutiis praeteriit, navigantibus ostio Nili ad Pelusium praefectis ipse per deserta Arabiae est profectus receptusque et ab iis, qui ad Memphim incolebant, §45.12.2et ab ceteris Aegyptiis, partim voluntate partim metu, ad Alexandream modicis itineribus descendit.
休戦のために与えられた期限が過ぎたのち、指揮官たちをニルス川の河口からペルシウムへと船で進ませ、彼自身はアラビアの砂漠を通って出発し、メンフィスの周辺に住む人々からも、またその他のエジプト人たちからも、一部は自発的に、一部は恐怖から受け入れられ、無理のない行程でアレクサンドリアへと下っていった。
§45.12.3ad Eleusinem transgresso flumen, qui locus quattuor milia ab Alexandrea abest, legati Romani occurrerunt.
アレクサンドリアから4マイル離れた場所であるエレウシスにおいて、川を渡った彼にローマの使節たちが立ちふさがった。
§45.12.4quos cum advenientis salutasset dextramque Popilio porrigeret, tabellas ei Popilius senatus consultum scriptum habentis tradit atque omnium primum id legere iubet.
彼らが到着したとき、彼らに挨拶し、ポピリウスに右手を差し出したところ、ポピリウスは元老院決議が書かれている書板を彼に手渡し、何よりもまずそれを読むように命じた。
§45.12.5quibus perlectis cum se consideraturum adhibitis amicis, quid faciendum sibi esset dixisset, Popilius pro cetera asperitate animi virga, quam in manu gerebat, circumscripsit regem ac “priusquam hoc circulo excedas” inquit “redde responsum, senatui quod referam.
それを読み終えたのち、友人を集めて自分は何をすべきか検討するつもりだと彼が言うと、ポピリウスは、そのいつもの気性の荒さにふさわしく、手に持っていた杖で王の周囲に丸を描き、「この円から出る前に、私が元老院に持ち帰るべき返答をせよ」と言った。
” obstupefactus tam violento imperio parumper cum haesitasset, §45.12.6“faciam” inquit “quod censet senatus.
これほど乱暴な命令に驚き、しばらくの間ためらったのち、「元老院が決定した通りにしよう」と彼は言った。
” tum demum Popilius dextram regi tamquam socio atque amico porrexit.
そのとき初めて、ポピリウスは王に同盟者であり友人に対するかのように右手を差し出した。
§45.12.7die deinde finita cum excessisset Aegypto Antiochus, legati concordia etiam auctoritate sua inter fratres firmata, inter quos vixdum convenerat pax, Cyprum navigant et inde, quae iam vicerat proelio Aegyptias naves, classem Antiochi dimittunt.
その後、期限が満了してアンティオコスがエジプトから退去すると、使節たちは、まだようやく和平が合意に達したばかりの兄弟の間の調和を自らの権威によっても確固たるものにし、キプロスへと航行し、そこから、すでに海戦でエジプトの船を破っていたアンティオコスの艦隊を退去させた。
§45.12.8clara ea per gentis legatio fuit, quod haud dubie adempta Antiocho Aegyptus habenti iam redditumque patrium regnum stirpi Ptolemaei fuerat.
この使節団は諸民族の間で有名となった。 なぜなら、すでにエジプトを手中に収めていたアンティオコスから間違いなくそれが奪い返され、父祖の王位がプトレマイオスの血統に返還されたからである。
§45.12.9consulum eius anni sicut alterius clarus consulatus insigni victoria, ita alterius obscura fama, quia materiam res gerendi non habuit.
その年の執政官たちのうち、一人の執政官職は際立った勝利によって輝かしかったが、もう一人の名声は、事を成し遂げる機会がなかったために、かすんだものであった。
§45.12.10iam primum cum legionibus ad conveniendum diem edixit, non auspicato templum intravit.
さてまず、彼が軍団に対して集結の日を指定したとき、鳥占いをせず神殿に入った。
vitio diem dictam esse augures, cum ad eos relatum esset, decreverunt.
彼らに諮られたとき、鳥占官たちは、その日が瑕疵をもって指定されたと決定した。
§45.12.11profectus in Galliam circa Macros campos ad montis Siciminam et Papinum stativa habuit;
ガリアへ出発した彼は、マクリ・カンピの周辺、シキミナ山とパピヌス山の近くに常設宿営地を構えた。
deinde circa eadem loca cum sociis nominis Latini hibernabat;
その後、同じ地域の周辺でラティウム名の同盟者たちとともに冬営に入った。
§45.12.12legiones Romanae, quod vitio dies exercitui ad conveniendum dicta erat, Romae manserant.
ローマの軍団は、軍が集結すべき日が瑕疵をもって指定されていたため、ローマに留まっていた。
§45.12.13et praetores praeter C. Papirium Carbonem, cui Sardinia evenerat, in provincias iere.
また、サルディニアが割り当てられていたガイウス・パピリウス・カルボを除く法務官たちは、属州へと赴いた。
eum ius dicere Romae — nam eam quoque sortem habebat — inter cives et peregrinos patres censuerant.
元老院議員たちは、彼がローマにおいて(というのも、彼にはその割り当てもあったからだが)市民と異邦人との間で裁判を行うことを決定していた。

語釈・文法注

  1. 45.12.1navigantibus ostio Nili ad Pelusium praefectis — praefectis(指揮官たち)を意味上の主語とする独立奪格(ablative absolute)。現在分詞 navigantibus(船で進む)を伴い、本隊とは別に彼らを海路で派遣した状況を示す。
  2. 45.12.3transgresso — 与格完了分詞で、主動詞 occurrerunt(立ちふさがった、出会った)の与格目的語。文脈上、川を渡ったアンティオコスを指す。
  3. 45.12.5pro cetera asperitate animi — 前置詞 pro は「〜に応じて、〜にふさわしく」の意。形容詞 cetera(そのほかの)は、ここでは「(これまでの、あるいは彼の他の言動に見られるような)いつもの、通常の」という意味合いで用いられている。
  4. 45.12.10non auspicato — 過去分詞の単独使用による非人称独立奪格(ablative absolute)。「鳥占い(auspicium)を行うことなしに」という、宗教的儀礼を欠いた状態を示す。
  5. 45.12.13eum ius dicere Romae — nam eam quoque sortem habebat — inter cives et peregrinos patres censuerant — 主節の主語・動詞は patres censuerant(元老院議員たちが決定した)であり、eum ius dicere(彼が裁判を行うこと)はその目的語となる対格不定詞(A.c.I.)構文。挿入句 nam eam... が文の途中に挟み込まれている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §45.12.1-45.12.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:45.12.1-45.12.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。