Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §40.8.1-40.8.20

ペルセウスの告発とフィリッポスによる兄弟の審問

1511 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ペルセウスはデメトリウスが武装して襲撃してきたと父フィリッポスに訴え、驚いた王は顧問を招集して兄弟双方に対決を命じる。フィリッポスは兄弟の深刻な不和を厳しく非難し、過去の良き歴史的先例に倣うよう諭しながらも、彼らの飽くなき王権への野心を嘆く。

§40.8.1postero die Perseus, cum primum conveniendi potestas patris fuit, regiam ingressus perturbato vultu in conspectu patris tacitus procul constitit.
翌日、ペルセウスは父に会う機会が得られるやいなや王宮に入り、動揺した顔つきで、父の前に無言のまま遠くに立った。
§40.8.2cui cum pater “satin salve?” et, quaenam ea maestitia esset, interrogaret eum, “de lucro tibi” inquit “vivere me scito.
父が彼に「すべて無事か」と問い、またその沈鬱さは一体何なのかと尋ねると、彼は言った。 「私はあなたのおかげで、拾い物の命を生きているのだと知ってください。
iam non occultis a fratre petimur insidiis;
もはや弟による隠された陰謀によって狙われているのではありません。
nocte cum armatis domum ad interficiendum me venit, clausisque foribus parietum praesidio me a furore eius sum tutatus.
夜、彼は私を殺害するために武装した者たちとともに私の家にやって来ました。 私は門を閉ざし、壁の防壁によって彼の狂気から身を守ったのです。
§40.8.3cum pavorem mixtum admiratione patri iniecisset, “atqui si aures praebere potes” inquit, “manifestanm rem teneas faciam.
」彼が父に驚愕の入り混じった恐怖を抱かせると、さらに言った。 「ですが、もしあなたが耳を傾けてくださるなら、私はあなたにその事態をはっきりと把握させましょう。
§40.8.4enimvero se Philippus dicere auditurum, vocarique extemplo Demetrium iussit;
」すると実際に、フィリッポスは彼の言うことを聞くと言い、直ちにデメトリウスを呼ぶように命じた。
et seniores amicos duos, expertes iuvenalium inter fratres certaminum, infrequentes iam in regia, Lysimachum et Onomastum arcessit, quos in consilio haberet.
そして、兄弟間の若者らしい争いに関与しておらず、すでに王宮にはめったに出入りしていなかった二人の年長の友人、リシマコスとオノマストスを、顧問とするために呼び寄せた。
§40.8.5dum veniunt amici, solus filio procul stante multa secum animo volutans inambulavit.
友人たちがやって来る間、彼は息子が遠くに立っている中、独りで心の中で多くのことを思い巡らしながら歩き回った。
§40.8.6postquam venisse eos nuntiatum est, secessit in partem interiorem cum duobus amicis et totidem custodibus corporis;
彼らが到着したと告げられた後、彼は二人の友人と同数の護衛兵とともに奥の間へと退いた。
filiis, ut ternos inermes secum introducerent, permisit.
そして、息子たちには、それぞれ三人の非武装の者を連れて入ることを許した。
§40.8.7ibi cum consedisset, “sedeo” inquit “miserrimus pater iudex inter duos filios, accusatorem parricidii et reum aut conficti aut admissi criminis labem apud meos inventurus.
そこで席に着くと、彼は言った。 「私は二人の息子の間で、極めて惨めな父親でありながら裁判官として座っている。 そして、身内のうちに、尊属殺人の告発者と、捏造されたかあるいは実際に犯された罪の被告という、いずれにせよ不名誉を見出すことになるのだ。
§40.8.8iam pridem quidem hanc procellam imminentem timebam, cum vultus inter vos minime fraternos cernerem, cum voces quasdam exaudirem.
私はかねてより、あなたたちの間におよそ兄弟らしからぬ表情を見て、また特定の噂を耳にするにつれ、この嵐が差し迫っていることを恐れていた。
§40.8.9sed interdum spes animum subibat deflagrare iras vestras purgari suspiciones posse.
しかし、時には、あなたたちの怒りは収まり、疑惑は払拭されうるという希望が私の心に浮かんだ。
etiam hostes armis positis foedus icisse, et privatas multorum simultates finitas: subituram vobis aliquando germanitatis memoriam,
敵同士でさえ武器を置いて条約を結び、多くの人々の個人的な敵対関係も終わったのだから、あなたたちにもいつかは兄弟の情の記憶が浮かび上がるだろう、という希望が。
§40.8.10puerilis quondam simplicitatis consuetudinisque inter vos, meorum denique praeceptorum, quae vereor ne vana surdis auribus cecinerim.
かつての子供時代の無邪気さやあなたたちの間の親しさ、そして最後に私の教えの記憶が。 もっとも、その教えを私は耳の聞こえない者に虚しく歌い聞かせたのではないかと恐れているのだが。
§40.8.11quotiens ego audientibus vobis detestatus exempla discordiarum fraternarum horrendos eventus eorum rettuli, qui se stirpemque suam, domos, regna funditus evertissent.
あなたたちが聞いている前で、私は何度、兄弟の不和の例を忌み嫌い、自分自身やその子孫、家、王国を根本から破滅させた者たちの恐ろしい末路を語ったことか。
§40.8.12meliora quoque exempla parte altera posui: sociabilem consortionem inter binos Lacedaemoniorum reges, salutarem per multa saecula ipsis patriaeque:
他方では、より優れた例も提示した。 二人のスパルタ王の間の協調的な共同統治であり、それは彼ら自身にとっても祖国にとっても多くの世紀にわたり有益であった。
§40.8.13eandem civitatem, postquam mos sibi cuique rapiendi tyrannidem exortus sit, eversam.
しかしその同じ国も、各自が自分自身のために僭主の地位を奪い取る習慣が生じてからは破滅したのだと。
§40.8.14iam hos Eumenem Attalumque fratres, ab tam exiguis rebus, prope ut puderet regii nominis, mihi Antiocho, cuilibet regum huius aetatis, nulla re magis quam fraterna unanimitate, regnum aequasse.
さらに、ここにいるエウメネスとアッタロスの兄弟が、最初は王の称号を名乗るのが恥ずかしいほど微々たる状態から、私やアンティオコス、あるいはこの時代のどの王とも、兄弟の和合以上に何ものによっても、その王国を比肩させるに至ったことを。
ne Romanis quidem exemplis abstinui,
私はローマの例さえも差し控えなかった。
§40.8.15quae aut visa aut audita habebam, T. et L. Quinctiorum, qui bellum mecum gesserunt, P. et L. Scipionum, qui Antiochum devicerunt, patris patruique eorum, quorum perpetuam vitae concordiam mors quoque miscuit.
それらは私が見聞きして知っていたものだが、私と戦争を行ったティトゥスとルキウスのクィンクティウス兄弟、アンティオコスを打ち破ったプブリウスとルキウスのスキピオ兄弟、そして彼らの父と叔父の例であり、彼らの生涯にわたる絶え間ない和合は、死さえも二人を混じり合わせたほどであった。
§40.8.16neque vos illorum scelus similisque sceleri eventus deterrere a vecordi discordia potuit, neque horum bona mens, bona fortuna ad sanitatem flectere.
前者の犯罪やその犯罪にふさわしい末路も、あなたたちを狂気じみた不和から思いとどまらせることはできず、後者の健全な精神や幸運も、あなたたちを正気へと向かわせることはできなかった。
§40.8.17vivo et spirante me hereditatem meam ambo et spe et cupiditate improba crevistis.
私が生きて息をしているうちに、あなたたち二人は希望と不届きな欲望によって、すでに私の遺産を相続する意思表示をしてしまったのだ。
§40.8.18eo usque me vivere vultis, donec alterius vestrum superstes haud ambiguum regem alterum mea morte faciam.
あなたたちは、私が、一人の生き残りとなった者を、私の死によって疑いのない王とするまで、私が生きることを望んでいるのだ。
nec fratrem nec patrem potestis pati nihil cari, nihil sancti est.
あなたたちは兄弟も父親も我慢することができない。 愛すべきものも、神聖なものも何もない。
in omnium vicem regni unius insatiabilis amor successit.
これらすべての代わりに、ただ一つの王権に対する飽くなき愛が取って代わったのだ。
§40.8.19agite, conscelerate aures paternas, decernite criminibus, mox ferro decreturi, dicite palam quidquid aut veri potestis aut libet comminisci:
さあ、父の耳を罪で汚すがよい。 告発によって決着をつけるがよい、まもなく剣によって決着をつけることになる者たちよ。 真実として語りうることであれ、あるいはでっち上げたいことであれ、何でも公然と言いなさい。
§40.8.20reseratae aures sunt, quae posthac secretis alterius ab altero criminibus claudentur.
耳は開かれている。 これらの耳は、今後は、一方による他方に対する秘密の告発に対しては閉ざされるであろう。
” haec furens ira cum dixisset, lacrimae omnibus obortae, et diu maestum silentium tenuit.
」彼が激しい怒りをもってこれらのことを言ったとき、全員の目に涙が浮かび、長い間、悲痛な沈黙が支配した。

語釈・文法注

  1. 40.8.2de lucro tibi vivere me scito — 慣用表現 de lucro vivere(儲けとして生きる、拾い物の命を生きる)に、与格 tibi がかかっている。この tibi は「あなたのおかげで、あなたの恩恵によって」という、benefactive dative(利害関係の与格)としての意味合いが強く、ペルセウスが父親に対して「父上のおかげで命拾いした」という恭順と被害の深刻さをアピールする修辞的な表現となっている。
  2. 40.8.4se Philippus dicere auditurum — 主節の動詞 iussit および arcessit に対し、文頭の enimvero se Philippus dicere auditurum は、伝聞または主体の意図を示す対格不定詞構文(間接話法)の形を取っている。Philippus が主語で、se が不定詞の主語対格。dicere は auditurum [esse] の目的語(「彼が語るのを」)とも取れるが、「自分(フィリッポス)が(聞くと言って)発言した」という意味の dicere と auditurum [esse] (聞くつもりである)の並列、または se auditurum [esse](自分は聞くだろう)を導入する dicere(彼が言うには)という構造の乱れ(anacoluthon)を反映している可能性がある。ここでは Philippus が「(ペルセウスが)話すのを自分は聞くだろうと言った」と解釈するのが最も平易である。
  3. 40.8.17hereditatem meam ambo et spe et cupiditate improba crevistis — crevistis は動詞 cernere(決定する、決定の意思表示をする)の完了形。法的な慣用語としての hereditatem cernere は「遺産相続を受け入れる(相続の意思表示をする)」を意味する。したがって、ここでの crevistis は、物理的に遺産を増やしたという意味ではなく、父親であるフィリッポスがいまだ生存しているにもかかわらず、兄弟がすでに遺産(王権)を相続したつもりになり、勝手に相続の意思決定をしてしまっているという、法的な表現を用いた強い非難である。
  4. 40.8.18donec ... faciam — donec 節の動詞 faciam は接続法現在形。donec + 接続法は、単に「〜する時まで」という時間的限界だけでなく、主語の意図、予期、あるいは期待(「〜するようになるまで、〜するのを見届けるまで」)という目的を含んだニュアンスを伴う。ここでは、フィリッポスが「お前たちは私が死んで片方を王にするまで、私が生き長らえることを求めている(それまでは生かしておいてやるという魂胆だ)」という、息子の側の不届きな目論見を表現している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §40.8.1-40.8.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:40.8.1-40.8.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。