Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.41.1-4.41.12

テンパニウスの証言と敗戦責任の裁判

239 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

テンパニウスは民会で控えめながらも執政官を擁護する証言を行い、称賛される。その後、帰還した執政官もテンパニウスを称えるが、敗戦の責任を問われたポストゥミウスには有罪判決が、過去の軍功や親の七光りがあるクィンクティウスには無罪判決が下る。

§4.41.1adversus haec Tempani oratio incompta fuisse dicitur, ceterum militariter gravis, non suis vana laudibus, non crimine alieno laeta.
これらに対して、テンパニウスの演説は飾りのないものであったと言われているが、軍人らしく重みがあり、自賛によって虚飾されることもなく、他者を非難することを喜ぶこともなかった。
§4.41.2quanta prudentia rei bellicae in C. Sempronio esset, non militis de imperatore existimationem esse, sed populi Romani fuisse, cum eum comitiis consulem legeret.
ガイウス・センプロニウスにどれほどの軍事的な思慮があるかは、将軍に対する兵士の評価ではなく、ローマ市民のものであったのであり、それは彼を民会において執政官に選出したときのことである、と。
§4.41.3itaque ne ab se imperatoria consilia neu consulares artes exquirerent, quae pensitanda quoque magnis animis atque ingeniis essent;
したがって、将軍としての作戦計画や執政官としての手腕を自分に求めないでほしい、それらは偉大な精神と知性によってこそ深く考量されるべきものであるのだから。
§4.41.4sed quod viderit, referre posse.
しかし、自分が目撃したことならば報告することができる。
vidisse autem se, priusquam ab acie intercluderetur, consulem in prima acie pugnantem, adhortantem, inter signa Romana telaque hostium versantem.
自分が目撃したのは、戦線から遮断される前に、執政官が最前線で戦い、兵を鼓舞し、ローマの軍旗と敵の投射兵器の間で身を挺している姿であった、と。
§4.41.5postea se a conspectu suorum ablatum ex strepitu tamen et clamore sensisse usque ad noctem extractum certamen nec ad tumulum, quem ipse tenuerat, prae multitudine hostium credere perrumpi potuisse.
その後、自分は味方の視界から外されたが、騒音と叫び声から、戦闘が夜まで長引いたことを感じ取っており、敵の多さのゆえに、自分が確保していた丘へと突破してくることはできなかったと信じている。
§4.41.6exercitus ubi esset, se nescire;
軍隊がどこにいるのかは自分は知らない。
arbitrari, velut ipse in re trepida loci praesidio se suosque sit tutatus, sic consulem servandi exercitus causa loca tutiora castris cepisse;
ただ、自分が危急の際に地形の守りによって自身と部下を守ったように、執政官も軍隊を救うために、より安全な場所を陣営のために確保したのだろうと考えている。
§4.41.7nec Volscorum meliores res esse credere quam populi Romani;
そして、ヴォルスキ人の状況がローマ市民の状況よりも良いとは信じていない。
fortunam noctemque omnia erroris mutui inplesse.
運命と夜がすべてを相互の混乱で満たしたのだ。
precantemque deinde. ne se fessum labore ac vulneribus tenerent, cum ingenti laude non virtutis magis quam moderationis dimiserunt.
そしてその後、疲労と傷に苦しむ自分を引き留めないでほしいと懇願すると、人々は、彼の勇気だけでなくそれ以上にその慎み深さに対する多大な称賛とともに彼を送り出した。
§4.41.8cum haec agerentur, iam consul via Labicana ad fanum Quietis erat.
これらのことが行われていたとき、すでに執政官はラビカ街道沿いのクィエスの神殿のところにいた。
eo missa plaustra iumentaque alia ab urbe exercitum adfectum proelio ac via nocturna excepere.
そこへ市内から送られた荷馬車やその他の家畜が、戦闘と夜間の行軍で疲弊した軍隊を迎え入れた。
§4.41.9paulo post in urbem est ingressus consul non ab se magis enixe amovens culpam quam Tempanium meritis laudibus ferens.
少し後、執政官は市内に入ったが、自身から懸命に罪を遠ざけること以上に、テンパニウスを当然の賛辞をもって称えていた。
Maestae civitati ab re male gesta §4.41.10et iratae ducibus M. Postumius reus obiectus, qui tribunus militum pro consule ad Veios fuerat, decem milibus aeris gravis damnatur.
敗戦によって悲しみに沈み、将軍たちに憤っていた市民に対して、ウェイイで執政官代理の軍事補佐官であったマルクス・ポストゥミウスが被告として差し出され、1万アスの罰金刑に処された。
§4.41.11T. Quinctium, collegam eius, quia et in Volscis consul auspicio dictatoris Postumi Tuberti et ad Fidenas legatus dictatoris alterius Mam. Aemili res prospere gesserat, totam culpam eius temporis in praedamnatum collegam transferentem omnes tribus absolverunt.
彼の同僚であるティトゥス・クィンクティウスは、ヴォルスキ人のもとでは独裁官ポストゥミウス・トゥベルトゥスの鳥占のもとで執政官として、またフィデナエにおいては別の独裁官マメルクス・アエミリウスの副官として勝利を収めていたため、その当時のすべての罪を、すでに有罪を宣告されたも同然の同僚になすりつけていたが、すべての部族が彼を無罪とした。
§4.41.12profuisse ei Cincinnati patris memoria dicitur, venerabilis viri, et exactae iam aetatis Capitolinus Quinctius suppliciter orans, ne se brevi reliquo vitae spatio tam tristem nuntium ferre ad Cincinnatum paterentur.
彼にとって、崇敬すべき人物である父キンキナトゥスの記憶と、すでに高齢に達していたクィンクティウス・カピトリヌスが、自分の短い残りの人生にキンキナトゥスのもとへこれほど悲しい知らせを携えていくのを許さないでほしいと哀願したことが助けになったと言われている。

語釈・文法注

  1. §4.41.2non militis de imperatore existimationem esse — 間接話法における対格不定詞構文。existimationem(existimatio「評価、判断」の対格)が不定詞esseの主語となっている。「執政官(将軍)への評価は、一兵士のなすべきことではない」というテンパニウスの主張を伝える。
  2. §4.41.5nec ad tumulum ... credere perrumpi potuisse — necはet non(「そして〜ない」)として機能し、credere(テンパニウスを意味上の主語とする不定詞)を修飾する。その補文であるperrumpi potuisse(potiorの受動完了不定詞)は、自動詞perrumpereの受動態非人称構文として機能しており、「(執政官たちがテンパニウスのいる丘へと)突破して進むことはできなかった」と信じている、という意味になる。
  3. §4.41.11T. Quinctium ... omnes tribus absolverunt — 文全体の骨格は、主語「omnes tribus(すべての部族)」、主動詞「absolverunt(無罪とした)」、直接目的語「T. Quinctium(ティトゥス・クィンクティウス)」である。その間に、理由を表す従属節「quia... gesserat」と、目的語を修飾する現在分詞「transferentem(転嫁している)」が挿入されており、文構造が引き伸ばされている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.41.1-4.41.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.41.1-4.41.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。