Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.33.1-4.33.12

松明部隊の突撃とローマ軍のフィデナエ制圧

231 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

フィデナエの城門から松明を掲げた敵の新手が突入しローマ軍は一時混乱するが、独裁官の叱咤と騎兵長官の決死の突撃、さらにクィンクティウスの背後からの急襲によりローマ軍が勝利を収め、敗走する敵を追撃してフィデナエ城内に突入した。

§4.33.1Concusserat primo statim congressu hostem, cum repente patefactis Fidenarum portis nova erumpit acies inaudita ante id tempus invisitataque:
ローマ人は、最初の激突で直ちに敵を揺るがしたが、そのとき突然、フィデナエの城門が開け放たれ、それまで聞いたことも見たこともないような新たな軍勢が突進してきた。
§4.33.2ignibus armata ingens multitudo facibusque ardentibus tota conlucens velut fanatico instincta ftrore cursu in hostem ruit, formaque insolitae pugnae Romanos parumper exterruit.
火気で武装し、燃え盛る松明で全身を輝かせた巨大な群衆が、まるで狂信的な狂気に駆り立てられたかのように、突進して敵へと襲いかかり、この異様な戦闘の有様がローマ人をしばらくの間恐れおののかせた。
§4.33.3tum dictator magistro equitum equitibusque, tum ex montibus Quinctio accito proelium ciens ipse in sinistrum cornu, quod, incendio similius quam proelio, territum cesserat flammis, accurrit claraque voce
そのときディクタトルは、騎兵長官と騎兵たちを招集し、さらに山からクィンクティウスを呼び寄せて戦闘を鼓舞し、自身は、戦闘というよりは火災に似たその有様に恐れをなして炎の前に後退していた左翼へと駆けつけ、大声で言った。
§4.33.4“fumone victi” inquit “velut examen apium loco vestro exacti inermi cedetis hosti? non ferro extinguetis ignes? non faces has ipsas pro se quisque, si igni, non telis pugnandum est, ereptas ultro inferetis?
「お前たちは煙に負け、まるでミツバチの群れのように自分たちの場所から追い出されて、武器を持たない敵に屈するのか? 剣をもってこの炎を消さないのか? もし投射兵器ではなく火をもって戦わねばならぬというのなら、各自がこの松明そのものを奪い取り、むしろこちらから投げつけないのか?
§4.33.5agite,. nominis Romani ac virtutis patrum vestraeque memores vertite incendium hoc in hostium urbem et suis flammis delete Fidenas, quas vestris beneficiis placare non potuistis.
さあ、ローマの名、指示された父祖たちとお前たち自身の勇気を胸に刻み、この火災を敵の都へと向け、お前たちの恩恵をもってしても宥めることのできなかったフィデナエを、彼ら自身の炎で破滅させよ。
legatorum hoc vos vestrorum colonorumque sanguis vastatique fines monent.
お前たちの使節と入植者たちの血、荒廃させられた領土が、お前たちにこれを促しているのだ。
” ad imperium dictatoris mota cuncta acies.
」ディクタトルの命令に、全軍の戦列が突き動かされた。
§4.33.6faces partim emissae excipiuntur, partim vi eripiuntur;
投げつけられた松明は、一部は受け止められ、一部は力ずくで奪い取られた。
utraque acies armatur igni.
双方の戦列が火で武装された。
§4.33.7magister equitum et ipse novat pugnam equestrem.
騎兵長官も自ら、騎兵戦に新たな局面をもたらした。
frenos ut detrahant equis, imperat et ipse princeps calcaribus subditis evectus effreno equo in medios ignes infertur, et alii concitati equi libero cursu ferunt equitem in hostem.
彼は馬から手綱を外すよう命じ、自ら先頭に立って拍車を当てて突進し、制御を解かれた馬で火の只中へと突入した。 そして他の馬たちも興奮し、自由な疾走によって騎兵を敵へと運んだ。
§4.33.8pulvis elatus mixtusque fumo lucem ex oculis virorum equorumque aufert.
舞い上がった塵と煙が混ざり合い、兵士たちと馬たちの目から光を奪った。
ea, quae militem terruerat, species nihil terruit equos.
歩兵を恐怖させたあの光景も、馬たちを恐怖させることは全くなかった。
ruinae igitur similem stragem eques, quacumque pervaserat, dedit.
それゆえ、騎兵は通り抜けたすべての場所で、建造物の崩壊にも似た大虐殺をもたらした。
§4.33.9clamor deinde accidit novus;
そのとき、新たな叫び声が沸き起こった。
qui cum utramque mirabundam in se aciem vertisset, dictator exclamat Quinctium legatum et suos ab tergo hostem adortos;
それが双方の戦列を驚かせ、自分たちのほうへと振り向かせたとき、ディクタトルは、副将クィンクティウスとその手勢が背後から敵を襲撃したのだと叫んだ。
ipse redintegrato clamore infert acrius signa.
彼自身は鬨の声を上げ直して、軍旗をより激しく進めた。
§4.33.10cum duae acies, duo diversa proelia circumventos Etruscos et a fronte et ab tergo urgerent neque in castra retro neque in montes, unde se novus hostis obiecerat, iter fugae esset et equitem passim liberi frenis distulissent equi, Veientium maxima pars Tiberim effusi petunt, Fidenatium qui supersunt ad urbem Fidenas tendunt.
二つの戦列、二つの異なる戦闘が、包囲されたエトルリア人を前方からも後方からも追い詰め、後方の陣営へも、新たな敵が立ちはだかった山へも逃げ道がなく、また手綱から解放された馬たちが騎兵をあちこちに散り散りにさせていたので、ウェーイ人の大部分はなだれを打ってテベレ川を目指し、フィデナエ人の生き残りはフィデナエの都市へと向かった。
§4.33.11infert pavidos fuga in mediam caedem;
敗走が、怯える彼らを虐殺の只中へと追い込んだ。
obtruncantur in ripis; alios in aquam conpulsos gurgites ferunt;
彼らは川岸で切り倒され、水中に追い込まれた他の者たちは濁流に押し流された。
etiam peritos nandi lassitudo et vulnera et pavor degravant;
泳ぎの達者な者たちでさえ、疲労と負傷と恐怖が身体を重く沈ませた。
pauci ex multis tranant.
多くのうち、泳ぎ渡れたのはわずかであった。
alterum agmen fertur per castra in urbem.
もう一方の一団は、陣営を通って都市へと流れ込んでいった。
§4.33.12eodem et Romanos sequentes impetus rapit, Quinctium maxime et cum eo degressos modo de montibus, recentissimum ad laborem militem, quia ultimo proelio advenerat.
追撃するローマ人をも、同じ勢いがそこへと連れ去った。 とりわけクィンクティウスと、彼とともに今しがた山から下りてきたばかりの、新たな労苦に対して最も気力十分な兵士たちを。 なぜなら彼らは戦闘の最後に到着したからである。

語釈・文法注

  1. §4.33.1cum repente... erumpit — 逆接続の cum (cum inversum) の構文。主節(concusserat)で状況を説明したのち、従属節で直説法現在形(erumpit)を用いて突発的な出来事を生々しく叙述する。
  2. §4.33.3incendio similius quam proelio — 形容詞 similius(similis の中性単数比較級)が与格 incendio および proelio を伴っている。直訳すると「戦闘よりも火災に似たもの」であり、左翼の兵士たちが直面した敵の異様な有様を表す。
  3. §4.33.7frenos ut detrahant equis — equis は分離の与格(または間接目的語)。馬から制御具(ハミや手綱)を外すことで、馬が火を恐れずに猛進するようにした戦術を指す。
  4. §4.33.10cum duae acies, duo diversa proelia... urgerent — 歴史的 cum 節(cum+接続法過去)の中に、duae acies, duo diversa proelia という並列された主語があり、動詞 urgerent に係る。さらに esset, distulissent と複数の接続法節が並列されて状況を説明している。
  5. §4.33.12recentissimum ad laborem militem — recentissimum は ad laborem(労苦、戦闘に対して)に係る形容詞で、後ろの militem を修飾する。quia 節(彼らが戦闘の最終局面で到着したため)がその理由を説明している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.33.1-4.33.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.33.1-4.33.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。