Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.31.1-2.31.11

ウァレリウスのサビニ戦勝利と独裁官辞任

92 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官ウァレリウスはサビニ族に大勝して凱旋し、植民市も建設される。しかし、彼が提案した債務問題の解決策が元老院に却下されると、平民の立場を支持するウァレリウスは独裁官を辞任する。

§2.31.1dum haec in Volscis geruntur, dictator Sabinos, ubi longe plurimum belli fuerat, fundit fugatque, exuit castris.
これらがウォルスキ族の地で行われている間に、独裁官は、はるかに最大の戦いがあったサビニ族を打ち破って退散させ、陣営から追い出した。
§2.31.2equitatu inmisso mediam turbaverat hostium aciem, quam, dum se cornua latius pandunt, parum apte instructis introrsum ordinibus firmaverant;
騎兵を投入して彼は敵の戦列の中央を混乱させていた。 その戦列は、両翼がより広く展開する間に、内側の列が不十分にしか整えられないままサビニ族が補強していたものである。
turbatos pedes invasit.
歩兵が、混乱した敵に襲いかかった。
eodem impetu castra capta debellatumque est.
同じ突撃によって陣営が占領され、戦争は終結した。
§2.31.3post pugnam ad Regillum lacum non alia illis annis pugna clarior fuit.
レギッルス湖畔の戦いの後、その数年間にこれほど輝かしい戦いは他になかった。
dictator triumphans urbem invehitur.
独裁官は凱旋式を行って市に入った。
super solitos honores locus in circo ipsi posterisque ad spectaculum datus, sella eo loco curulis posita.
通常の栄誉に加えて、キルクスの中に彼と彼の子孫の観覧のための場所が与えられ、その場所に車乗の椅子が置かれた。
Volscis devictis Veliternus ager ademptus;
ウォルスキ族が征服され、ウェリトラエの土地が剥奪された。
§2.31.4Velitras coloni ab urbe missi; et * colonia deducta.
ウェリトラエへローマ市から植民者が送られ、そして * 植民市が建設された。
cum Aequis post aliquando pugnatum est invito quidem consule, quia loco iniquo subeundum erat ad hostes;
その後しばらくして、アイクイ族との間で戦闘が行われたが、それは執政官の意に反してのことであった。 なぜなら、不利な地形を通って敵に向かって進まなければならなかったからである。
§2.31.5sed milites extrahi rem criminantes, ut dictator, priusquam ipsi redirent in urbem, magistratu abiret, inritaque, sicut ante consulis, promissa eius caderent, perpulere, ut forte temere in adversos montes agmen erigeret.
しかし兵士たちは、自分たちが市に戻る前に独裁官が退任し、かつての執政官の約束のように彼の約束が無効に終わるよう、事態が引き延ばされているのだと告発し、ついに(執政官をして)偶然に任せて無謀にも対峙する山々へと軍勢を進めさせた。
§2.31.6id male commissum ignavia hostium in bonum vertit, qui, priusquam ad coniectum teli veniretur, obstupefacti audacia Romanorum relictis castris, quae munitissimis tenuerant locis, in aversas valles desiluere;
この誤った決定は、敵の臆病さによって好結果へと転じた。 敵は、槍の届く距離に達する前に、ローマ人の大胆さに圧倒され、極めて堅固な場所に構えていた陣営を放棄して、反対側の谷へと逃げ下った。
ubi satis praedae et victoria incruenta fuit.
そこには十分な戦利品があり、血を流さない勝利となった。
§2.31.7ita trifariam re bello bene gesta, de domesticarum rerum eventu nec patribus nec plebi cura decesserat;
このように三つの戦線で戦争が首尾よく運ばれたものの、国内の問題の成り行きについては、元老院にとっても平民にとっても不安は去っていなかった。
tanta cum gratia tum arte praeparaverant faeneratores, quae non modo plebem, sed ipsum etiam dictatorem frustrarentur.
金貸したちが、多大な影響力と計略をもって、平民だけでなく独裁官自身をも欺くような策を準備していたからである。
§2.31.8namque Valerius post Vetusi consulis reditum omnium actionum in senatu primam habuit pro victore populo rettulitque, quid de nexis fieri placeret.
というのも、ウァレリウスは執政官ウェトゥシウスの帰還後、元老院におけるすべての議案の中で、勝利した人民のための議案を最優先とし、債務奴隷についてどのような措置を取ることを望むかを諮問したからである。
§2.31.9quae cum reiecta relatio esset, “non placeo” inquit “concordiae auctor;
この諮問が却下されると、彼は言った。 「和合の主唱者としての私は、気に入られないようだ。
optabitis, mediusfidius, propediem, ut mei similes Romana plebes patronos habeat.
神に誓って、遠からずあなたがたは、ローマの平民が私のような保護者を持つことを切望することになるだろう。
quod ad me attinet, neque frustrabor ultra cives meos neque ipse frustra dictator ero.
私に関する限り、これ以上我が市民たちを欺くことも、私自身が無駄に独裁官であり続けることもしない。
§2.31.10discordiae intestinae, bellum externum fecere, ut hoc magistratu egeret res publica;
」「内部分裂と外なる戦争が、国家をしてこの官職を必要とさせた。
pax foris parta est, domi inpeditur;
外での平和は獲得されたが、国内では阻まれている。
privatus potius quam dictator seditioni interero.
独裁官としてではなく、むしろ私人として私は内乱に立ち会うこととしよう。
” ita curia egressus dictatura se abdicavit.
」こうして議事堂を出ると、彼は独裁官の職を辞任した。
§2.31.11apparuit causa plebi, suam vicem indignantem magistratu abisse: itaque velut persoluta fide, quoniam per eum non stetisset, quin praestaretur, decedentem domum cum favore ac laudibus prosecuti sunt.
彼が平民の境遇を憤って官職を退いたのだという理由が、平民たちに明らかになった。 それゆえ、約束が果たされるのを妨げたのが彼自身ではなかったことから、まるで約束が果たされたかのように、自宅へ退く彼に好意と称賛をもって付き従った。

語釈・文法注

  1. §2.31.2parum apte instructis introrsum ordinibus — 奪格絶対。サビニ族が翼部を広げて展開しようとした際、内側の列が十分に整えられていなかった状況を示す。また、直後の `pedes` は単数主格でローマの「歩兵(集合名詞)」を指し、`turbatos`(混乱した敵)を目的語として「襲いかかった」と解釈される。
  2. §2.31.5ut dictator, priusquam ipsi redirent in urbem, magistratu abiret, inritaque, sicut ante consulis, promissa eius caderent — `ut` 節は `extrahi rem`(事態が引き延ばされている)に係り、引き延ばしの「目的」を兵士たちが告発した内容(「独裁官を退任させ、約束を無効にするために」)を表す。文全体の主動詞は `perpulere`(主語は `milites`)であり、`ut... erigeret` を目的語節とする。
  3. §2.31.11quoniam per eum non stetisset, quin praestaretur — 慣用表現 `per aliquem stat, quominus/quin...`(「〜のせいで〜が妨げられる」)の否定形。過去の事実について述べるため、接続法過去完了 `stetisset` が使われている。「約束が果たされるのを妨げたのは、彼(独裁官)のせいではなかったため」の意。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.31.1-2.31.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.31.1-2.31.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。