Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.32.1-2.32.12

平民の聖山退去とメネニウスの胃の寓話

93 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

元老院が平民の反乱を警戒して軍隊を動かそうとするが、平民は聖山へ退去する(第一次聖山退去)。使者として送られたメネニウス・アグリッパは、胃と諸器官の寓話を語ることで平民を説得する。

§2.32.1timor inde patres incessit, ne, si dimissus exercitus foret, rursus coetus occulti coniurationesque fierent.
その後、元老院議員たちに恐れが襲った。 軍隊が解散されたならば、再び秘密の集会や陰謀が企てられるのではないか、と。
itaque, quamquam per dictatorem dilectus habitus esset, tamen, quoniam in consulum verba iurassent, sacramento teneri militem rati, per causam renovati ab Aequis belli educi ex urbe legiones iussere.
それゆえ、徴兵は独裁官を通じて行われたものの、兵士たちは執政官の言葉に対して忠誠を誓っていたため、依然として軍事宣誓に拘束されていると判断し、アイクイ族が戦争を再開したという口実を設けて、軍団を市から外へと連れ出すように命じた。
quo facto maturata est seditio.
この行いによって、反乱は早められた。
§2.32.2et primo agitatum dicitur de consulum caede, ut solverentur sacramento;
そして最初は、軍事宣誓から解放されるために執政官を殺害することについて議論されたと言われている。
doctos deinde nullam scelere religionem exsolvi, Sicinio quodam auctore iniussu consulum in Sacrum montem secessisse — trans Anienem amnem est, tria ab urbe milia passuum;
しかしその後、犯罪によってはいかなる宗教的誓いも解除されないことを教えられ、シキニウスというある者の先導によって、執政官の命令なしに聖山へと退去した。 ――この山はアニオ川の向こうにあり、市から3マイルのところにある。
§2.32.3ea frequentior fama est quam, cuius Piso auctor est, in Aventinum secessionem factam esse —;
―― この噂の方が、ピソが提唱している、アウェンティヌスの丘への退去が行われたという説よりも、より一般的である。
§2.32.4ibi sine ullo duce vallo fossaque communitis castris quieti, rem nullam nisi necessariam ad victum sumendo, per aliquot dies neque lacessiti neque lacessentes sese tenuere.
―― そこ(聖山)で彼らは、いかなる指導者もなしに、土塁と濠で陣営を固めて静かに、生命維持に必要不可欠なもの以外は何も摂取せず、数日の間、攻撃されることも攻撃することもなく、自らを保った。
§2.32.5Pavor ingens in urbe, metuque mutuo suspensa erant omnia.
市内には巨大な恐怖が広がり、お互いの恐れによってすべての事態が宙吊りになっていた。
timere relicta ab suis plebes violentiam patrum; timere patres residem in urbe plebem, incerti, manere eam an abire mallent.
市に残された平民たちは、元老院議員たちの暴力を恐れ、元老院議員たちは市に留まっている平民たちを恐れ、彼女たちが留まりたいのか去りたいのか確信が持てずにいた。
§2.32.6quamdiu autem tranquillam, quae secesserit, multitudinem fore?
「しかし、退去した群衆は、いったいいつまで平穏でいるだろうか。
§2.32.7quid futurum deinde, si quod externum interim bellum existat? nullam profecto nisi in concordia civium spem reliquam ducere;
その間に何らかの対外戦争が突発したならば、その後に何が起こるだろうか。 市民の和合以外には、確かにいかなる希望も残されていないと考えるべきだ。
§2.32.8eam per aequa, per iniqua reconciliandam civitati esse.
その和合は、道理に適う方法であれ適わない方法であれ、国家に取り戻されねばならない。
placuit igitur oratorem ad plebem mitti Menenium Agrippam, facundum virum et, quod inde oriundus erat, plebi carum.
」それゆえ、平民のもとへ使者としてメネニウス・アグリッパを送ることが決定された。 彼は雄弁な人物であり、平民の出身であったため、彼らに愛されていた。
is intromissus in castra prisco illo dicendi et horrido modo nihil aliud quam hoc narrasse fertur:
彼は陣営に迎え入れられると、あの古風で荒削りな話術によって、ただ次のことだけを語ったと伝えられている。
§2.32.9tempore, quo in homine non, ut nunc, omnia in unum consentientia, sed singulis membris suum cuique consilium, suus sermo fuerit, indignatas reliquas partes sua cura, suo labore ac ministerio ventri omnia quaeri, ventrem in medio quietum nihil aliud quam datis voluptatibus frui;
「人体において、現在のようにすべての部位が一つに調和していたわけではなく、それぞれの肢体が個別の考えを持ち、個別の言葉を持っていた時代に、残りの諸部分が、自分たちの配慮と労働と奉仕によって、すべてのものが胃袋のために獲得されているのに、胃袋は中央で安息しながら、与えられた快楽を楽しんでいるだけであることに憤慨した。
§2.32.10conspirasse inde, ne manus ad os cibum ferrent, nec os acciperet datum, nec dentes conficerent.
それゆえ彼らは、手は口に食物を運ばず、口は与えられたものを受け取らず、歯はそれを噛み砕かないようにしようと共謀した。
hac ira dum ventrem fame domare vellent, ipsa una membra totumque corpus ad extremam tabem venisse.
この怒りによって、彼らが胃袋を飢えで制圧しようとした間に、肢体自体も、また身体全体も、極度の衰弱に至ってしまった。
§2.32.11inde apparuisse ventris quoque haud segne ministerium esse, nec magis aliquam alere eum, reddentem in omnis corporis partes hunc, quo vivimus vigemusque, divisum pariter in venas, maturum confecto cibo sanguinem.
そこから、胃袋の奉仕もまた決して怠惰なものではなく、自らが養われる以上に他を養っていること、すなわち食物が消化されて生じる、私たちがそれによって生き、活力を得ている、血管へと等しく分配される成熟した血を、身体のすべての部分へと送り届けているのだということが明らかになった。
conparando hinc, §2.32.12quam intestina corporis seditio similis esset irae plebis in patres, flexisse mentes hominum.
」これを踏まえて、身体の内部の反乱が、平民の元老院議員たちに対する怒りにいかに似ているかを比較することによって、彼は人々の心を変えさせた。

語釈・文法注

  1. 2.32.1ne, si dimissus exercitus foret, rursus coetus occulti coniurationesque fierent — timor(恐れ)の内容を導く接続詞 ne(〜ではないかという恐れ)を伴う名詞節。節内は、仮定法過去完了に相当する foret(= esset)を伴う条件文の帰結節として fierent(接続法未完了過去)が置かれている。間接話法の時制の一致(主節が歴史過去 incessit)に従っている。
  2. 2.32.2doctos deinde nullam scelere religionem exsolvi — doctos は完了受動分詞の対格複数(意味上の主語は milites)。「〜であることを教えられた(知らされた)ので」という原因・理由を表す。exsolvi は現在受動不定詞で、religionem を主語とする対格不定詞構文(主語の scelere は奪格で「犯罪によって」)。
  3. 2.32.3cuius Piso auctor est — 関係代名詞 cuius は中性単数属格(先行詞は Aventinum secessionem factam esse という内容全体、あるいはそれを指す抽象名詞の省略)。直訳すると「ピソがその(説の)主唱者・責任者であるところの」。ピソの著作がこの異説の情報源であることを示す。
  4. 2.32.7quid futurum deinde, si quod externum interim bellum existat? — 間接話法における疑問文。futurum は futurum esse の省略。existat は条件文の条件節で、直接話法の直説法未来(existet)または接続法現在が、間接話法(時制の一致)により接続法現在に置かれたもの。
  5. 2.32.11hunc, quo vivimus vigemusque, divisum pariter in venas, maturum confecto cibo sanguinem — 動詞 reddentem の直接目的語となる長い名詞句。核心は hunc sanguinem(この血液を)。これに関係節 quo vivimus vigemusque(それによって我々が生き、活力を得ているところの)と、一致する分詞・形容詞 divisum(分配された)、maturum(成熟した、準備された)が係り、極めて長い修飾構造(Hyperbaton)を形成している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.32.1-2.32.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.32.1-2.32.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。