§1Humano capiti cervicem pictor equinam §2iungere si velit, et varias inducere plumas, §3undique conlatis membris, ut turpiter atrum §4desinat in piscem mulier formosa superne, §5spectatum admissi risum teneatis, amici? §6credite, Pisones, isti tabulae fore librum §7persimilem, cuius, velut aegri somnia, vanae §8fingentur species, ut nec pes nec caput uni §9reddatur formae. 'pictoribus atque poetis §10quidlibet audendi semper fuit aequa potestas. ' §11scimus, et hanc veniam petimusque damusque vicissim; §12sed non ut placidis coeant inmitia, non ut §13serpentes avibus geminentur, tigribus agni. §14inceptis gravibus plerumque et magna professis §15purpureus, late qui splendeat, unus et alter §16adsuitur pannus, cum lucus et ara Dianae §17et properantis aquae per amoenos ambitus agros §18aut flumen Rhenum aut pluvius describitur arcus; §19sed nunc non erat his locus. et fortasse cupressum §20scis simulare: quid hoc, si fractis enatat exspes §21navibus, aere dato qui pingitur? amphora coepit §22institui: currente rota cur urceus exit? §23denique sit quodvis, simplex dumtaxat et unum. §24maxima pars vatum, pater et iuvenes patre digni, §25decipimur specie recti: brevis esse laboro, §26obscurus fio; sectantem levia nervi §27deficiunt animique; professus grandia turget; §28serpit humi tutus nimium timidusque procellae: §29qui variare cupit rem prodigialiter unam, §30delphinum silvis adpingit, fluctibus aprum: §31in vitium ducit culpae fuga, si caret arte. §32Aemilium circa ludum faber imus et unguis §33exprimet et mollis imitabitur aere capillos, §34infelix operis summa, quia ponere totum §35nesciet: hunc ego me, si quid componere curem, §36non magis esse velim quam naso vivere pravo, §37spectandum nigris oculis nigroque capillo. §38sumite materiam vestris, qui scribitis, aequam §39viribus et versate diu, quid ferre recusent, §40quid valeant umeri. cui lecta potenter erit res, §41nec facundia deseret hunc nec lucidus ordo. §42ordinis haec virtus erit et venus, aut ego fallor, §43ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, §44pleraque differat et praesens in tempus omittat. §46in verbis etiam tenuis cautusque serendis §45hoc amet, hoc spernat promissi carminis auctor. §47dixeris egregie, notum si callida verbum §48reddiderit iunctura novum. si forte necesse est §49indiciis monstrare recentibus abdita rerum et §50fingere cinctutis non exaudita Cethegis, §51continget dabiturque licentia sumpta pudenter, §52et nova fictaque nuper habebunt verba fidem, si §53Graeco fonte cadent parce detorta. quid autem §54Caecilio Plautoque dabit Romanus ademptum §55Vergilio Varioque? ego cur, adquirere pauca §56si possum, invideor, cum lingua Catonis et Enni §57sermonem patrium ditaverit et nova rerum §58nomina protulerit? licuit semperque licebit §59signatum praesente nota producere nomen. §60ut silvae foliis pronos mutantur in annos, §61prima cadunt: ita verborum vetus interit aetas, §62et iuvenum ritu florent modo nata vigentque. §63debemur morti nos nostraque: sive receptus §64terra Neptunus classes Aquilonibus arcet, §65regis opus, sterilisve diu palus aptaque remis §66vicinas urbes alit et grave sentit aratrum, §67seu cursum mutavit iniquum frugibus amnis §68doctus iter melius: mortalia facta peribunt, §69nedum sermonum stet honos et gratia vivax. §70multa renascentur quae iam cecidere cadentque §71quae nunc sunt in honore vocabula, si volet usus, §72quem penes arbitrium est et ius et norma loquendi. §73res gestae regumque ducumque et tristia bella §74quo scribi possent numero, monstravit Homerus; §75versibus inpariter iunctis querimonia primum, §76post etiam inclusa est voti sententia compos; §77quis tamen exiguos elegos emiserit auctor, §78grammatici certant et adhuc sub iudice lis est; §79Archilochum proprio rabies armavit iambo;
もし画家が人間の頭に馬の首を繋ごうと望み、また、あちこちから集めた手足に様々な羽毛をまとわせ、上部は美しい女であるのに下部は見苦しくも黒い魚で終わるようにしたならば、友よ、見物に入場を許されたお前たちは、笑いをこらえることができるだろうか。ピソ家の人々よ、信じるがよい。そのような絵に極めて類似した本があるだろうということを。その本のとりとめもないイメージは、まるで病人の夢のように形作られ、足も頭も一つの統一された形態に帰属することはないだろう。「画家と詩人には、何であれ大胆に試みる対等な権能が常にあったのだ」と。我々もそれを知っており、この寛容を互いに求め、また与え合っている。しかし、それは温和なものが獰猛なものと交わったり、蛇が鳥と、羊が虎とつがうことを許すためではない。重々しい書き出しや、大いなることを公言する試みに、広く輝きを放つ一、二枚の紫色の継ぎ切れが縫い合わされることがしばしばある。それは、ディアナの聖なる森と祭壇や、美しい田園を縫って流れる急流や、あるいはライン川、あるいは雨を呼ぶ虹が描写される時のことだ。だが、今はこれらがあるべき場所ではなかった。また、あるいは君は糸杉を模写することを知っているかもしれない。だが、船が難破して絶望のうちに泳ぎ出ており、金を払って自分の絵を描かせようとしている者にとって、それが何になろうか。大きなアンフォラが作り始められたというのに、回転するろくろから、なぜ水差しが出てくるのか。要するに、作品は何であれ、ただ単純で統一されたものであるべきだ。我々詩人の大部分は、父よ、そして父にふさわしい若者たちよ、正しさの見かけに欺かれている。私は簡潔であろうと努めて、難解になってしまう。滑らかな文体を追い求める者は、力も気概も失い、壮大なテーマを公言する者は、膨れ上がって大言壮語となる。嵐を過度に恐れて安全を期する者は、地を這う。一つの主題を奇妙なほど多様に変化させようと望む者は、森の中にイルカを描き、波の中に野猪を描く。過ちを避けようとする努力も、技術を欠いていれば、欠陥へと導いてしまう。アイミリウスの剣闘士養成所の近くにいる最も卑しい職人でも、青銅で爪を表現し、柔らかな髪を模倣することはできるだろうが、作品の全体においては不成功に終わる。なぜなら、全体を配置することを知らないからだ。もし私が何かを創作しようとするなら、黒い目と黒い髪で注目されながらも、曲がった鼻を持って生きるのと同じくらい、このような職人にはなりたくない。文筆に携わる者たちよ、あなた方の力に見合った素材を選びなさい。そして、あなた方の肩が担うのを拒むものは何か、持ちこたえうるものは何かを、長く熟考しなさい。自分の力に応じて題材を選んだ者からは、豊かな表現力も、明晰な秩序も去ることはないだろう。秩序の美徳と魅力は、私が誤っていなければ、次の点にある。約束された詩の作者が、今まさに語られるべきことを今まさに語り、大半のことは後回しにし、現時点では省略すること。また、言葉を紡ぐにあたっても細心かつ慎重であり、約束された詩の作者は、これを好み、あれを退けるべきである。もし巧みな結合が、聞き慣れた言葉を新しく見せるなら、君は見事に表現したことになる。もし万一、事物の隠された本質を新しい言葉で示す必要があり、帯を締めた古のケテグスたちも聞いたことのない言葉を作り出さねばならないなら、慎み深く用いられる限り、そのような自由は許され、与えられるだろう。そして、新しく最近作られた言葉も、もしそれらがギリシアの泉から、わずかに形を変えて流れ出たものであるなら、信頼を得るだろう。しかし、ローマ人はカエキリウスやプラウトゥスに与えた権利を、なぜウェルギリウスやウァリウスから奪おうとするのか。カトやエンニウスの言語が祖国の言葉を豊かにし、事物の新しい名前をもたらしたというのに、私がわずかな言葉を付け加えることができるからといって、なぜ羨まれねばならないのか。当世の刻印を押された言葉を世に送り出すことは、これまでも常に許されてきたし、これからも常に許されるだろう。歳月が下るにつれて森が葉を改め、最初の葉が落ちるように、言葉の古い世代も死に絶え、新しく生まれた言葉が、若者のように咲き誇り、繁栄する。我々と我々のものは死に定められている。陸地へと迎え入れられたネプトゥヌスが、北風から艦隊を守っているとしても ――これは王の偉業である――、あるいは、長く不毛で、櫂を漕ぐのにしか適さなかった湿地が、今や近隣の都市を養い、重い犁を感じているとしても、あるいは、作物に害を与えていた川が、より良い道を教えられて、その流れを変えたとしても、定命の者の偉業は滅びるのだ。ましてや、言葉の栄誉と不朽の魅力が永続するはずがあろうか。すでに消え去った多くの言葉が再び生まれ、今や栄誉ある言葉が消え去るだろう。もし「慣用」がそれを望むなら。言葉の決定権と法と規範は、慣用の手にあるのだから。君主や将軍たちの偉業、そして悲惨な戦争を、どのような韻律で書くことができるかを、ホメーロスが示した。不均等に結合された詩行においては、最初は哀悼が、後には願いが叶えられた感謝の思いも込められるようになった。しかし、このささやかなエレゲイア詩をどの作者が最初に世に出したのかは、文法学者たちが争っており、その訴訟は今なお裁判官の前で係争中である。アルキロコスを武装させたのは、彼特有の短長格の怒りであった。