← ホラティウス

詩論

§1-79

詩の統一性と調和および言葉と韻律の選択

詩的創作における統一性と整合性の重要性を説き、部分的な描写の美しさにとらわれて全体の調和を損なう過ちを警告する。また、時代の変化に伴う言語の変遷と、詩人が有する新語創出の権利、および各詩形(韻律)の起源と用途について論じる。

表示 ▾
表示
訳
訳の書体
AI ↗
← 前次 →
1

​Humano capiti cervicem pictor equinam

もし画家が人間の頭に馬の首を

​iungere si velit, et varias inducere plumas,

繋ごうと望み、また、あちこちから集めた手足に様々な羽毛をまとわせ、

​undique conlatis membris, ut turpiter atrum

上部は美しい女であるのに

​desinat in piscem mulier formosa superne,

下部は見苦しくも黒い魚で終わるようにしたならば、

5

​spectatum admissi1 risum teneatis, amici?

友よ、見物に入場を許されたお前たちは、笑いをこらえることができるだろうか。

​credite, Pisones, isti tabulae fore librum

ピソ家の人々よ、信じるがよい。そのような絵に極めて類似した本が

​persimilem,2 cuius, velut aegri somnia, vanae

あるだろうということを。その本のとりとめもないイメージは、まるで病人の夢のように

​fingentur species, ut nec pes nec caput uni

形作られ、足も頭も一つの統一された

​reddatur formae. 'pictoribus atque poetis

形態に帰属することはないだろう。「画家と詩人には、

10

​quidlibet audendi semper fuit aequa potestas.'

何であれ大胆に試みる対等な権能が常にあったのだ」と。

​scimus, et hanc veniam petimusque damusque vicissim;

我々もそれを知っており、この寛容を互いに求め、また与え合っている。

​sed non ut placidis coeant inmitia, non ut

しかし、それは温和なものが獰猛なものと交わったり、

​serpentes avibus geminentur, tigribus agni.

蛇が鳥と、羊が虎とつがうことを許すためではない。

​inceptis gravibus plerumque et magna professis

重々しい書き出しや、大いなることを公言する試みに、

15

​purpureus, late qui splendeat, unus et alter

広く輝きを放つ一、二枚の紫色の継ぎ切れが

​adsuitur pannus, cum lucus et ara Dianae

縫い合わされることがしばしばある。それは、ディアナの聖なる森と祭壇や、

​et properantis aquae per amoenos ambitus agros

美しい田園を縫って流れる急流や、

​aut flumen Rhenum aut pluvius describitur arcus;

あるいはライン川、あるいは雨を呼ぶ虹が描写される時のことだ。

​sed nunc non erat his locus. et fortasse cupressum

だが、今はこれらがあるべき場所ではなかった。また、あるいは君は糸杉を

20

​scis simulare: quid hoc, si fractis enatat exspes

模写することを知っているかもしれない。だが、船が難破して絶望のうちに

​navibus, aere dato qui pingitur? amphora coepit

泳ぎ出ており、金を払って自分の絵を描かせようとしている者にとって、それが何になろうか。大きなアンフォラが

​institui: currente rota cur urceus exit?

作り始められたというのに、回転するろくろから、なぜ水差しが出てくるのか。

​denique sit quodvis, simplex dumtaxat et unum.

要するに、作品は何であれ、ただ単純で統一されたものであるべきだ。

​maxima pars vatum, pater et iuvenes patre digni,

我々詩人の大部分は、父よ、そして父にふさわしい若者たちよ、

25

​decipimur specie recti: brevis esse laboro,

正しさの見かけに欺かれている。私は簡潔であろうと努めて、

​obscurus fio; sectantem levia nervi

難解になってしまう。滑らかな文体を追い求める者は、力も

​deficiunt animique; professus grandia turget;

気概も失い、壮大なテーマを公言する者は、膨れ上がって大言壮語となる。

​serpit humi tutus nimium timidusque procellae:

嵐を過度に恐れて安全を期する者は、地を這う。

​qui variare cupit rem prodigialiter unam,

一つの主題を奇妙なほど多様に変化させようと望む者は、

30

​delphinum silvis adpingit, fluctibus aprum:

森の中にイルカを描き、波の中に野猪を描く。

​in vitium ducit culpae fuga, si caret arte.

過ちを避けようとする努力も、技術を欠いていれば、欠陥へと導いてしまう。

​Aemilium circa ludum faber imus et unguis

アイミリウスの剣闘士養成所の近くにいる最も卑しい職人でも、青銅で

​exprimet et mollis imitabitur aere capillos,

爪を表現し、柔らかな髪を模倣することはできるだろうが、

​infelix operis summa,3 quia ponere totum

作品の全体においては不成功に終わる。なぜなら、全体を

35

​nesciet: hunc ego me, si quid componere curem,

配置することを知らないからだ。もし私が何かを創作しようとするなら、

​non magis esse velim quam naso vivere pravo,

黒い目と黒い髪で注目されながらも、曲がった鼻を持って生きるのと同じくらい、

​spectandum nigris oculis nigroque capillo.

このような職人にはなりたくない。

​sumite materiam vestris, qui scribitis, aequam

文筆に携わる者たちよ、あなた方の力に見合った

​viribus et versate diu, quid ferre recusent,

素材を選びなさい。そして、あなた方の肩が担うのを拒むものは何か、

40

​quid valeant umeri. cui lecta potenter erit res,

持ちこたえうるものは何かを、長く熟考しなさい。自分の力に応じて題材を選んだ者からは、

​nec facundia deseret hunc nec lucidus ordo.

豊かな表現力も、明晰な秩序も去ることはないだろう。

​ordinis haec virtus erit et venus, aut ego fallor,

秩序の美徳と魅力は、私が誤っていなければ、次の点にある。

​ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici,

約束された詩の作者が、今まさに語られるべきことを今まさに語り、

​pleraque differat et praesens in tempus omittat.

大半のことは後回しにし、現時点では省略すること。

​in verbis etiam tenuis cautusque serendis4

また、言葉を紡ぐにあたっても細心かつ慎重であり、

45

​hoc amet, hoc spernat promissi carminis auctor.

約束された詩の作者は、これを好み、あれを退けるべきである。

​dixeris egregie, notum si callida verbum

もし巧みな結合が、聞き慣れた言葉を

​reddiderit iunctura novum. si forte necesse est

新しく見せるなら、君は見事に表現したことになる。もし万一、

​indiciis monstrare recentibus abdita rerum et

事物の隠された本質を新しい言葉で示す必要があり、

50

​fingere cinctutis non exaudita Cethegis,

帯を締めた古のケテグスたちも聞いたことのない言葉を作り出さねばならないなら、

​continget dabiturque licentia sumpta pudenter,

慎み深く用いられる限り、そのような自由は許され、与えられるだろう。

​et nova fictaque nuper habebunt verba fidem, si

そして、新しく最近作られた言葉も、もしそれらが

​Graeco fonte cadent parce detorta. quid autem

ギリシアの泉から、わずかに形を変えて流れ出たものであるなら、信頼を得るだろう。しかし、

​Caecilio Plautoque dabit Romanus ademptum

ローマ人はカエキリウスやプラウトゥスに与えた権利を、なぜ

55

​Vergilio Varioque? ego cur, adquirere pauca

ウェルギリウスやウァリウスから奪おうとするのか。カトやエンニウスの言語が

​si possum, invideor,5 cum lingua Catonis et Enni

祖国の言葉を豊かにし、事物の

​sermonem patrium ditaverit et nova rerum

新しい名前をもたらしたというのに、私がわずかな言葉を付け加えることができるからといって、

​nomina protulerit? licuit semperque licebit

なぜ羨まれねばならないのか。当世の刻印を押された

​signatum praesente nota producere nomen.

言葉を世に送り出すことは、これまでも常に許されてきたし、これからも常に許されるだろう。

60

​ut silvae foliis pronos mutantur in annos,

歳月が下るにつれて森が葉を改め、

​prima cadunt: ita verborum vetus interit aetas,

最初の葉が落ちるように、言葉の古い世代も死に絶え、

​et iuvenum ritu florent modo nata vigentque.

新しく生まれた言葉が、若者のように咲き誇り、繁栄する。

​debemur morti6 nos nostraque: sive receptus

我々と我々のものは死に定められている。陸地へと

​terra Neptunus classes Aquilonibus arcet,

迎え入れられたネプトゥヌスが、北風から艦隊を守っているとしても

65

​regis opus, sterilisve diu palus aptaque remis

――これは王の偉業である――、あるいは、長く不毛で、櫂を漕ぐのにしか適さなかった湿地が、

​vicinas urbes alit et grave sentit aratrum,

今や近隣の都市を養い、重い犁を感じているとしても、

​seu cursum mutavit iniquum frugibus amnis

あるいは、作物に害を与えていた川が、

​doctus iter melius: mortalia facta peribunt,

より良い道を教えられて、その流れを変えたとしても、定命の者の偉業は滅びるのだ。

​nedum sermonum stet honos et gratia vivax.

ましてや、言葉の栄誉と不朽の魅力が永続するはずがあろうか。

70

​multa renascentur quae iam cecidere cadentque

すでに消え去った多くの言葉が再び生まれ、

​quae nunc sunt in honore vocabula, si volet usus,

今や栄誉ある言葉が消え去るだろう。もし「慣用」がそれを望むなら。

​quem penes arbitrium est et ius et norma loquendi.

言葉の決定権と法と規範は、慣用の手にあるのだから。

​res gestae regumque ducumque et tristia bella

君主や将軍たちの偉業、そして悲惨な戦争を、

​quo scribi possent numero, monstravit Homerus;

どのような韻律で書くことができるかを、ホメーロスが示した。

75

​versibus inpariter iunctis querimonia primum,

不均等に結合された詩行においては、最初は哀悼が、

​post etiam inclusa est voti sententia compos;

後には願いが叶えられた感謝の思いも込められるようになった。

​quis tamen exiguos elegos emiserit auctor,

しかし、このささやかなエレゲイア詩をどの作者が最初に世に出したのかは、

​grammatici certant et adhuc sub iudice lis est;

文法学者たちが争っており、その訴訟は今なお裁判官の前で係争中である。

​Archilochum proprio rabies armavit iambo;

アルキロコスを武装させたのは、彼特有の短長格の怒りであった。

構文注6 件
  1. 5spectatum admissi

    spectatum は動的目的を表すスピーヌム(目的分詞)で、自動詞 admissi(「入ることを許された」、完了分詞・複数主格、amici と一致)を修飾する。全体として「見物に招かれたあなたがたは」を意味する。

  2. 6isti tabulae fore librum persimilem

    credite(命令形)に続く対格と不定詞の構文。librum が対格主語、fore(= futurum esse)が不定詞で、persimilem は librum を修飾する。isti tabulae は persimilem が支配する与格。

  3. 34infelix operis summa

    operis は制限の属格で、形容詞 infelix の性質が及ぶ範囲(作品の全体)を指定する。summa は「総体」「全体」を意味し、ここでは関係の奪格(もしくは主格として同格的)として機能し、全体として「作品の総体において不出来な(職人)」を表す。

  4. 46in verbis ... serendis

    前置詞 in がゲルンディウーム(動形容詞)構造 verbis serendis(言葉を編み合わせること)を支配している。形容詞の対 tenuis cautusque(細心で慎重な)は次行(§45)の主語 auctor を修飾する。

  5. 56invideor

    動詞 invideo は通常、与格を支配するため受動態では非人称構文(invidetur mihi)をとるのがラテン語の規範だが、ここではギリシア語の受動態(φθονοῦμαι)を模した個人称の受動態として、一人称単数の invideor(私は妬まれる)が使われている。

  6. 63debemur morti

    morti は「死に対して」を表す与格。debeo の受動態 debemur と組み合わされ、直訳すると「私たちは死に対して支払われるべき義務がある」となり、「私たちは死ぬ運命にある」という詩的な表現となる。

翻訳:Gemini 3.5 Flash(2026-05-22 公開)・修正履歴(1 件・最終 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI校閲 — 注 1 件
urn:cts:latinLit:phi0893.phi006.humanitext-lat2:1-79