§2.3.164non est periurus neque sordidus: inmolet aequis
彼は偽誓者でもなく、卑劣でもない。
§2.3.165hic porcum Laribus;
彼には、公正なラレースたちに豚を捧げさせよ。
verum ambitiosus et audax:
しかし、彼は野心的で大胆だ。
§2.3.166naviget Anticyram.
アンティキュラへ船出させよ。
quid enim differt, barathrone §2.3.167dones quidquid habes an numquam utare paratis?
なぜなら、お前が持っているものをすべて深淵に与えてしまうのと、用意されたものを決して使わないのとで、何の違いがあろうか。
§2.3.168Servius Oppidius Canusi duo praedia, dives §2.3.169antiquo censu, gnatis divisse duobus §2.3.170fertur et hoc moriens pueris dixisse vocatis
カヌシウムのセルウィウス・オッピディウスは、古風な資産評価額において富裕であったが、二人の息子に二つの領地を分け与え、死に際して、ベッドの傍らに呼び寄せた少年たちにこう言ったと伝えられている。
§2.3.171ad lectum: ‘postquam te talos, Aule, nucesque §2.3.172ferre sinu laxo, donare et ludere vidi, §2.3.173te, Tiberi, numerare, cavis abscondere tristem, §2.3.174extimui, ne vos ageret vesania discors,
「アウルスよ、お前がくるみの実やサイコロを緩んだ衣のひだに入れて持ち歩き、他人に与えたり遊んだりしているのを見た後、そしてティベリウスよ、お前がそれらを数え、暗い顔で穴の中に隠しているのを見た後、私は、不和をもたらす狂気がお前たちを駆り立てるのではないかと、非常に恐れた。
§2.3.175tu Nomentanum, tu ne sequerere Cicutam.
お前はノメンタヌスを、お前はキクタの後を追うのではないかと。
§2.3.176quare per Divos oratus uterque Penatis
それゆえ、家庭の神々にかけてお前たち二人に頼む。
§2.3.177tu cave ne minuas, tu ne maius facias id §2.3.178quod satis esse putat pater et natura coercet.
お前はそれを減らさぬよう、お前はそれをより大きくせぬよう気をつけるのだ、父親が十分であると考え、自然が制限しているその財産を。
§2.3.179praeterea ne vos titillet gloria, iure §2.3.180iurando obstringam ambo: uter aedilis fueritve
さらに、栄光がお前たちをくすぐることのないよう、誓いによってお前たち二人を縛おく。
§2.3.181vestrum praetor, is intestabilis et sacer esto.
お前たちのうち、どちらかが造営官に、あるいは法務官になったなら、その者は証言能力を奪われ、呪われた者となるように。
’ §2.3.182in cicere atque faba bona tu perdasque lupinis, §2.3.183latus ut in circo spatiere et aeneus ut stes, §2.3.184nudus agris, nudus nummis, insane, paternis;
」お前は、ヒヨコマメやソラマメ、ルピナスのために、お前の財産を失い、円形競技場を大股で歩き回り、青銅の像として立つためなのか、狂人よ、父親の土地を剥ぎ取られ、父親の金を奪われながら。
§2.3.185scilicet ut plausus quos fert Agrippa feras tu, §2.3.186astuta ingenuum volpes imitata leonem?
それは、アグリッパが得る喝采をお前も得るためなのか、抜け目のない狐が、高貴な獅子を模倣するように。
§2.3.187nequis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur?
アトレウスの子よ、なぜお前は、誰もアイアースを埋葬しようとすることを禁じるのか。
§2.3.188‘rex sum.
「私は王である。
’ nil ultra quaero plebeius.
」平民の私はそれ以上何も求めない。
‘et aequam §2.3.189rem imperito, ac sicui videor non iustus, inulto
「そして、私は公平なことを命令している。
§2.3.190dicere quod sentit permitto.
もし私が誰かにとって正しくないと思われるなら、罰せられることなく自分の思うところを述べることを私は許す。
’ maxime regum, §2.3.191Di tibi dent capta classem redducere Troia.
」王たちの中で最も偉大な者よ、神々がお前に、トロイアを陥落させて艦隊を率い帰還することを授けてくださるように。
§2.3.192ergo consulere et mox respondere licebit?
では、お尋ねし、またそれにお答えいただくことは許されますか。
§2.3.193‘consule.
「尋ねよ。
’ cur Aiax, heros ab Achille secundus, §2.3.194putescit, totiens servatis clarus achivis, §2.3.195gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato, §2.3.196per quem tot iuvenes patrio caruere sepulcro?
」なぜアイアースは、アキレウスに次ぐ英雄であり、何度もギリシア人たちを救って有名でありながら、腐っていくのか、プリアモスとその民が、彼が埋葬されずにいるのを喜ぶためにか、彼のせいで、多くの若者が父祖の墓を失ったというのに。
§2.3.197‘mille ovium insanus morti dedit, inclitum Ulixen §2.3.198et Menelaum una mecum se occidere clamans. ’
「狂った彼は一千頭の羊を死に追いやり、名高きウリクセスとメネラオス、そしてこの私を一緒に殺しているのだと叫んだからだ。
§2.3.199tu cum pro vitula statuis dulcem Aulide natam §2.3.200ante aras spargisque mola caput, inprobe, salsa,
」お前が、未経産の雌牛の代わりに、愛する娘をアウリスで祭壇の前に立たせ、その頭に塩を混ぜた麦粉を振りかけるとき、極悪人よ、お前は心の正しさを保っているのか。
§2.3.201rectum animi servas? ‘quorsum?’ insanus quid enim Aiax
「それは何に向かっているのか。 」なぜなら、狂ったアイアースは何をしたというのか。
彼が剣で家畜を切り倒したとき、彼は暴力を妻や息子には控えた。
mala multa precatus atridis §2.3.204non ille aut Teucrum aut ipsum violavit Ulixen.
アトレウスの子たちに多くの災いを祈りはしたが、彼はテウクロスをも、ウリクセス自身をも傷つけなかった。
§2.3.205‘verum ego, ut haerentis adverso litore navis §2.3.206eriperem, prudens placavi sanguine Divos. ’
「しかし私は、逆風の海岸に留まっている船を救い出すために、思慮深くも血をもって神々を宥めたのだ。
§2.3.207nempe tuo, furiose? ‘meo, sed non furiosus. ’
」まさかお前自身の血でか、狂人よ。 「私のだ、しかし私は狂ってはいなかった。
§2.3.208qui species alias veris scelerisque tumultu §2.3.209permixtas capiet, commotus habebitur atque
」真実とは異なる似姿を抱き、犯罪の混乱に取り込まれて心を取り乱す者は、精神錯乱していると見なされるだろう。
§2.3.210stultitiane erret nihilum distabit an ira.
そして愚かさによって誤るのか、怒りによって誤るのかに、何の違いもない。
§2.3.211Aiax inmeritos cum occidit desipit agnos:
アイアースが罪のない子羊を殺すとき、彼は理性を失っている。
§2.3.212cum prudens scelus ob titulos admittis inanis,
お前が思慮深くありながら、空虚な肩書きのために罪を犯すとき、お前は正気なのか。
§2.3.213stas animo et purum est vitio tibi cum tumidum est cor?
心が高ぶっているとき、お前の心は汚れがないのか。
§2.3.214siquis lectica nitidam gestare amet agnam, §2.3.215huic vestem ut gnatae, paret ancillas, paret aurum, §2.3.216Pusam aut Pusillam appellet fortique marito §2.3.217destinet uxorem: interdicto huic omne adimat ius §2.3.218praetor et ad sanos abeat tutela propinquos.
もし誰かが、寝台に美しい子羊を乗せて運ぶことを好み、この子羊に娘に対するように衣服を整え、侍女たちを用意し、金を用意し、プーサやプシッラと呼び、勇敢な夫のために妻として定めるとすれば、法務官は禁止令によってこの者からすべての法的権利を剥奪し、後見は正気な親族の手に渡るだろう。
§2.3.219quid, siquis gnatam pro muta devovet agna,
では、もし誰かが、口の利けない子羊の代わりに自分の娘を捧げるとすれば、その者は精神が健全なのか。
§2.3.220integer est animi? ne dixeris.
そうは言うまい。
ergo ubi prava §2.3.221stultitia, hic summa est insania;
それゆえ、歪んだ愚かさがあるところ、ここには極限の狂気がある。
qui sceleratus, §2.3.222et furiosus erit;
罪深い者はまた、狂っているだろう。
quem cepit vitrea fama, §2.3.223hunc circumtonuit gaudens Bellona cruentis.
うつろな名声に囚われた者、その者の周りでは、流血を喜ぶベローナが雷鳴を轟かせている。
§2.3.224nunc age luxuriam et nomentanum arripe mecum.
さあ、今度は私と一緒に、贅沢とノメンタヌスを糾弾しよう。
§2.3.225vincet enim stultos ratio insanire nepotes.
なぜなら、愚かな放蕩息子たちが狂っていることを理性が証明するからだ。
§2.3.226hic simul accepit patrimoni mille talenta, §2.3.227edicit, piscator uti, pomarius, auceps, §2.3.228unguentarius ac Tusci turba inpia vici, §2.3.229cum scurris fartor, cum Velabro omne macellum §2.3.230mane domum veniant.
彼は、父祖の遺産一千タラントンを受け取るやいなや、魚売り、果物売り、鳥刺し、香水売り、そしてトスカーナ通りの不信心な群衆、幇間たちとソーセージ売り、そしてウェラブールムのすべての市場の者たちに、朝早くに自分の家に来るよう布告した。
quid tum? venere frequentes,
それからどうなったか。 彼らは大勢でやって来た。
§2.3.231verba facit leno: ‘quidquid mihi, quidquid et horum §2.3.232cuique domi est, id crede tuum et vel nunc pete vel cras. ’
女衒が言葉をかける。 「私にあるもの、またこれらそれぞれの家に家庭にあるものは何であれ、お前のものと思って、今でも明日でも求めてくれ。
§2.3.233accipe quid contra haec iuvenis responderit aequus.
」これに対して、公平な若者が何と答えたかを聞くがよい。
「お前は、私がイノシシの肉を夕食に食べるために、ルカニアの雪の中で長靴を履いて眠る。
tu piscis hiberno ex aequore verris.
お前は冬の海から魚を掃き集める。
§2.3.236segnis ego, indignus qui tantum possideam;
私は怠惰で、これほど多くのものを持つに値しない。
aufer, §2.3.237sume tibi deciens;
持って行け、お前に百万を受け取らせよう。
tibi tantundem;
お前にも同額を。
tibi triplex, §2.3.238unde uxor media currit de nocte vocata. ’
お前にはその三倍を、そこからは、夜中に呼び出されて妻が駆けつけてくるのだから。
§2.3.239filius Aesopi detractam ex aure Metellae, §2.3.240scilicet ut deciens solidum absorberet, aceto §2.3.241diluit insignem bacam: qui sanior ac si §2.3.242illud idem in rapidum flumen iaceretve cloacam?
」アイソーポスの息子は、メテッラの耳から外した実に百万の価値がある見事な真珠を、酢に溶かして飲み干した。 彼は、それと同じものを急流や下水道に投げ捨てる者と比べて、どこが正気なのか。
§2.3.243Quinti progenies Arri, par nobile fratrum
クイントゥス・アリウスの末裔、高貴な兄弟のペアは……