§2.4.1‘Unde et quo, Catius?’ ‘non est mihi tempus, aventi §2.4.2ponere signa novis praeceptis, qualia vincent
「どこから、そしてどこへ、カティウスよ? 」「時間がないのだ。 新しい教えに覚書を付すことを切望している者にとってはな。
§2.4.3Pythagoran Anytique reum doctumque Platona. ’
それらの教えはピタゴラスや、アニュトスの被告、そして学識あるプラトンをも凌駕することだろう。
」「罪を認めます、このように不都合な時にあなたをお引き止めしたことを。
sed des veniam bonus, oro.
しかし、お優しくお許しください、お願いします。
§2.4.6quodsi interciderit tibi nunc aliquid, repetes mox,
もし今、何か記憶から抜け落ちてしまったとしても、すぐに思い出すでしょう。
§2.4.7sive est naturae hoc sive artis, mirus utroque. ’
それが天性によるものであれ、技術によるものであれ、あなたは両方において素晴らしいのだから。
§2.4.8‘quin id erat curae, quo pacto cuncta tenerem
」「いやむしろ、いかにしてすべてを記憶にとどめておくか、それが心配だったのだ。
§2.4.9utpote res tenuis, tenui sermone peractas. ’
きわめて繊細な事柄を、繊細な言葉で論じたものだからな。
§2.4.10‘ede hominis nomen, simul et, Romanus an hospes. ’
」「その人の名前を教えてください、同時に、ローマ人なのか異邦人なのかも。
§2.4.11‘ipsa memor praecepta canam, celabitur auctor.
」「その教え自体を、私は記憶に従って語ることにしよう。 著者は隠伏される。
§2.4.12longa quibus facies ovis erit, illa memento, §2.4.13ut suci melioris et ut magis alba rotundis,
卵のうち、長い形状を持つもの、それを覚えておきなさい、丸いものよりも味が良く、また中身が白いものとして、食卓に出すことを。
§2.4.14ponere: namque marem cohibent callosa vitellum.
なぜなら、その硬い部分は雄の黄身を含んでいるからだ。
§2.4.15cole suburbano qui siccis crevit in agris
郊外の畑で、乾燥した土地で育ったキャベツはより甘い。
§2.4.16dulcior: inriguo nihil est elutius horto.
水を引いた庭のキャベツほど、水っぽくて味のないものはない。
§2.4.17si vespertinus subito te oppresserit hospes, §2.4.18ne gallina malum responset dura palato, §2.4.19doctus eris vivam musto mersare Falerno:
もし夕方、突然の客があなたを襲ったなら、硬い雌鶏が客の舌に不快な思いをさせないように、あなたは雌鶏を生きたままファレルヌム産の未発酵ワインに浸すという知恵を持つべきだ。
§2.4.20hoc teneram faciet.
これが肉を柔らかくする。
pratensibus optima fungis §2.4.21natura est;
野原のキノコの性質が最も良い。
aliis male creditur.
他のキノコを信じるのは危険だ。
ille salubris §2.4.22aestates peraget, qui nigris prandia moris
〜な者は、健康的な夏を過ごすだろう、黒いクワの実で昼食を終える者は。
§2.4.23finiet, ante gravem quae legerit arbore solem.
そのクワの実は、強い太陽の前に木から摘まれたものであるべきだ。
§2.4.24Aufidius forti miscebat mella Falerno:
アウフィディウスは強いファレルヌム・ワインに蜂蜜を混ぜていたが、それは誤りである。
§2.4.25mendose, quoniam vacuis conmittere venis
なぜなら、空腹の血管に滑らかなもの以外を入れてはならないからだ。
si dura morabitur alvus, §2.4.28mitulus et viles pellent obstantia conchae
もし便秘が続くなら、イガイや安価な貝類が障害物を押し流してくれるだろう。
§2.4.29et lapathi brevis herba, sed albo non sine Coo.
そして背の低いスイバの葉も。 ただし、白いコス島産ワインを伴わなければならない。
§2.4.30lubrica nascentes inplent conchylia lunae;
満ちてゆく月は、滑らかな貝を豊かにする。
§2.4.31sed non omne mare est generosae fertile testae:
しかしすべての海が、上質な貝を育むわけではない。
§2.4.32murice Baiano melior Lucrina peloris, §2.4.33ostrea Circaeis, Miseno oriuntur echini, §2.4.34pectinibus patulis iactat se molle Tarentum.
バイアエ産のイボニシよりも、ルクリヌス湖産の大型二枚貝の方が良く、キルケイイでは牡蠣が、ミセヌムではウニが採れ、殻の開いたホタテガイによって、優美なタレントゥムは自慢している。
§2.4.35nec sibi coenarum quivis temere arroget artem, §2.4.36non prius exacta tenui ratione saporum.
また、誰であれ、無謀にも宴会の技術を自負してはならない、風味の繊細な理論をあらかじめ極めることなしには。
§2.4.37nec satis est cara piscis averrere mensa §2.4.38ignarum, quibus est ius aptius et quibus assis §2.4.39languidus in cubitum iam se conviva reponet.
高価な市場の台から魚をさらってくるだけでは十分ではない、どの魚がどのソースにより適しているか、また、どの魚を焼いた時にすでに食べ終えてだらりと寝そべっていた客が、再び肘をついて身を起こすかを知らなければ。
ウンブリア産で、ウバメガシのどんぐりで育った野猪は、弾力のない肉を避ける者の丸い大皿を圧迫する。
§2.4.42nam Laurens malus est, ulvis et harundine pinguis.
なぜなら、ラウレンツム産のものは、水草や葦で肥えているため、質が悪いからだ。
§2.4.43vinea submittit capreas non semper edulis.
葡萄畑は、必ずしも美味しくはない小鹿を供給する。
§2.4.44fecundae leporis sapiens sectabitur armos.
賢者は、妊娠した野ウサギの前脚を追い求めるだろう。
§2.4.45piscibus atque avibus quae natura et foret aetas, §2.4.46ante meum nulli patuit quaesita palatum.
魚や鳥の、その性質と年齢がどうあるべきか、私の舌より前には、誰にも解明されていなかった。
§2.4.47sunt quorum ingenium nova tantum crustula promit.
その才能が、ただ新しい焼き菓子を考案するだけという人々もいる。
§2.4.48nequaquam satis in re una consumere curam,
ただ一つの事柄に気力を費やすだけでは、決して十分ではない。
§2.4.49ut siquis solum hoc, mala ne sint vina, laboret, §2.4.50quali perfundat piscis securus olivo.
それは例えば、ワインが悪くならないようにということだけに労力を注ぎ、どのようなオリーブオイルを魚に注ぐかについては、無頓着であるかのようだ。
§2.4.51Massica si caelo suppones vina sereno, §2.4.52nocturna siquid crassi est tenuabitur aura §2.4.53et decedet odor nervis inimicus;
マッシカ産のワインを晴れた空の下に置くなら、濁った不純物があれば、夜の風によって薄められ、神経に有害なあの匂いは消え去るだろう。
at illa §2.4.54integrum perdunt lino vitiata saporem.
しかし、そのワインも麻布で濾して台無しにすると、本来の風味を失ってしまう。
スルレントゥム産のワインに、抜け目なくファレルヌム・ワインの澱を混ぜる者は、鳩の卵を使って濁りをうまく吸着する。
§2.4.57quatenus ima petit volvens aliena vitellus.
なぜなら、黄身が沈みながら不純物を巻き込んで底へ落ちていくからだ。
元気のない飲み手を、焼いたエビやアフリカ産のカタツムリで回復させなさい。
nam lactuca innatat acri §2.4.60post vinum stomacho;
なぜなら、レタスは酸性の胃の中で浮いてしまうからだ。
perna magis et magis hillis §2.4.61flagitat inmorsus refici, quin omnia malit §2.4.62quaecumque inmundis fervent allata popinis.
胃はハムやソーセージによって刺激されて回復することを強く求め、いやむしろすべてのものを好むほどだ、不潔な居酒屋から運ばれてくる熱々の料理なら何でも。
simplex e dulci constat olivo, §2.4.65quod pingui miscere mero muriaque decebit §2.4.66non alia quam qua Byzantia putuit orca.
単純な方は、甘いオリーブオイルからなり、これを、濃い生酒と、魚醤と混ぜ合わせるのが良い、ビザンティウム産の壺がその匂いを放っていたもの以外の何ものでもない魚醤と。
§2.4.67hoc ubi confusum sectis inferbuit herbis §2.4.68Corycioque croco sparsum stetit, insuper addes §2.4.69pressa Venafranae quod baca remisit olivae.
これを、刻んだハーブとともに混ぜ合わせて沸騰させ、コリコス産のサフランを散らして冷ました後、その上に、ウェナフルム産のオリーブの、圧搾された実が放出したものを加える。
§2.4.70Picenis cedunt pomis Tiburtia suco:
ティブル産のリンゴは、味においてピケヌム産のリンゴに劣る。
§2.4.71nam facie praestant, Venucula convenit ollis;
なぜなら、見た目において勝っているからだ。 ウェヌクラ種のブドウは保存用の壺に適している。
§2.4.72rectius Albanam fumo duraveris uvam.
アルバ産のブドウは、煙で乾燥させる方がより適している。
§2.4.73hanc ego cum malis, ego faecem primus et allec, §2.4.74primus et invenior piper album cum sale nigro §2.4.75incretum puris circumposuisse catillis.
このブドウを他のリンゴとともに、またワインの澱、魚醤を、さらには白いコショウに黒い塩を混ぜてふるいにかけ、清潔な小皿に盛って周囲に配置した最初の人として、私は見出される。
食料市場に三千セステルティウスも支払う一方で、泳ぎ回る魚を狭い大皿に押し込めるのは、途方もない過ちだ。
§2.4.78magna movet stomacho fastidia, seu puer unctis
胃に大きな嫌悪感を呼び起こす。
§2.4.79tractavit calicem manibus, dum furta ligurrit, §2.4.80sive gravis veteri creterrae limus adhaesit.
もし給仕の少年が、料理を盗み食いしている間に、油ぎった手で杯を触った場合、あるいは古びた混ぜ鉢に不快な汚れがこびりついている場合。
§2.4.81vilibus in scopis, in mappis, in scobe quantus
安価なほうきや、ナプキン、おがくずに対して、どれほどの出費があるというのか。
§2.4.82consistit sumptus? neglectis flagitium ingens.
これらを怠るのは、大きな不名誉だ。
§2.4.83ten’ lapides varios lutulenta radere palma §2.4.84et Tyrias dare circum inlota toralia vestis,
お前が、泥だらけのほうきでモザイク床を掃き、洗濯していないカバーをテュロス産の紫の敷布の周りに掛けることなのか。
§2.4.85oblitum, quanto curam sumptumque minorem §2.4.86haec habeant, tanto reprehendi iustius illis, §2.4.87quae nisi divitibus nequeunt contingere mensis?’
忘れているのだ、これらが必要とする手間や費用が少なければ少ないほど、それだけ、富裕な食卓にしか現れ得ないものに比べて、より正当に非難されるということを。
§2.4.88‘docte Cati, per amicitiam Divosque rogatus §2.4.89ducere me auditum, perges quocumque, memento.
」「学識あるカティウスよ、友情と神々に免じてあなたにお願いします、私を聞きに連れていってくれることを、あなたがどこへ行くにしても、心に留めておいてください。
§2.4.90nam quamvis memori referas mihi pectore cuncta, §2.4.91non tamen interpres tantundem iuveris.
なぜなら、たとえあなたがすべてを記憶に留めて私に語ってくれるとしても、仲介者としてでは、やはりそれほど私を助けることはできないからです。
adde §2.4.92voltum habitumque hominis, quem tu vidisse beatus
加えて、その人の顔つきや立ち振る舞いもあります。
§2.4.93non magni pendis, quia contigit;
あなたは彼を見て、幸運にも、それを大したことではないと思っています、それが実現したからです。
at mihi cura §2.4.94non mediocris inest, fontis ut adire remotos §2.4.95atque haurire queam vitae praecepta beatae.
しかし私には、人里離れた源泉へと赴き、幸福な人生の教えを汲み取ることができるように、という少なからぬ熱望があるのです。
’
」