Humanitext Reader

ホラティウス · エポーデス §2.1-2.70

アルフィウスの田園賛歌と金貸しの本性

2 / 17 箇所 · ラテン語

要旨

金貸しアルフィウスが、都会の喧騒や借金から解放された素朴な田園生活の素晴らしさを熱っぽく賛美するが、最後にその金貸しが再び資金を貸し出そうとするオチで締めくくられる。

§2.1“Beatus ille qui procul negotiis, §2.2ut prisca gens mortalium, §2.3paterna rura bubus exercet suis §2.4solutus omni faenore
「ビジネスから遠く離れて、古代の人間のように、自らの雄牛で先祖伝来の畑を耕し、あらゆる借金(利子)から解放されている人は、なんと幸福なことか。
§2.5neque excitatur classico miles truci §2.6neque horret iratum mare
兵士のように獰猛なラッパの音で起こされることもなく、怒れる海を恐れることもない。
§2.7forumque vitat et superba civium §2.8potentiorum limina.
広場(フォルム)を避け、より権力ある市民たちの高慢な敷居(邸宅)も避ける。
§2.9ergo aut adulta vitium propagine §2.10altas maritat populos §2.11aut in reducta valle mugientium §2.12prospectat errantis greges §2.13inutilisque falce ramos amputans §2.14feliciores inserit §2.15aut pressa puris mella condit amphoris §2.16aut tondet infirmas ovis.
それゆえ、成長したブドウのつるを高いポプラの木に娶らせる(絡みつかせる)か、あるいは、人里離れた谷間で、鳴き声をあげる家畜の群れが歩き回るのを眺めるか、あるいは、役に立たない枝を鎌で切り落とし、より実りの良い枝を接ぎ木するか、あるいは、搾り取った蜜を清潔なアンフォラに蓄えるか、あるいは、か弱い羊の毛を刈る。
§2.17vel cum decorum mitibus pomis caput §2.18Autumnus agris extulit, §2.19ut gaudet insitiva decerpens pira §2.20certantem et uvam purpurae,
あるいは、実り豊かな果実で美しい頭部を飾った秋が、畑に現れるとき、彼は接ぎ木された梨や、紫と競い合うブドウをもぎ取っていかに喜ぶことか。
§2.21qua muneretur te, Priape, et te, pater §2.22Silvane, tutor finium.
それをもって、プリアーポスよ、あなたを、そして境界の守護者である父シルワーヌスよ、あなたを贈り物でもてなすために。
§2.23libet iacere modo sub antiqua ilice, §2.24modo in tenaci gramine:
ある時は古いカシの木の下に横たわり、ある時は密に生い茂る草の上に横たわるのが心地よい。
§2.25labuntur altis interim ripis aquae, §2.26queruntur in Silvis aves §2.27frondesque lymphis obstrepunt manantibus, §2.28somnos quod invitet levis.
その間、水は高い岸辺から流れ落ち、鳥たちは森の中でさえずり、木の葉は流れる清水にこたえて音を立て、それが軽い眠りを誘う。
§2.29at cum tonantis annus hibernus Iovis §2.30imbris nivisque conparat, §2.31aut trudit acris hinc et hinc multa cane §2.32apros in obstantis plagas §2.33aut amite levi rara tendit retia §2.34turdis edacibus dolos §2.35pavidumque leporem et advenam laqueo gruem §2.36iucunda captat praemia.
だが、雷を落とすユーピテルの冬の季節が、雨や雪をもたらすとき、あるいは、多くの犬を従えて、あちこちから獰猛な野猪を待ち構える網へと追い込むか、あるいは、滑らかな棒で目の粗い網を張り、大食漢のツグミを捕らえる罠とし、臆病な野ウサギや、外来のツルを罠で捕らえ、楽しい獲物(への褒美)とする。
§2.37quis non malarum quas amor curas habet §2.38haec inter obliviscitur?
これらの活動の間で、愛がもたらす悪しき苦しみを忘れない者が誰いようか。
§2.39quodsi pudica mulier in partem iuvet §2.40domum atque dulcis liberos, §2.41Sabina qualis aut perusta Solibus §2.42pernicis uxor Apuli, §2.43sacrum vetustis exstruat lignis focum §2.44lassi Sub adventum viri §2.45claudensque textis cratibus laetum pecus §2.46distenta siccet ubera §2.47et horna dulci vina promens dolio §2.48dapes inemptas adparet: §2.49non me Lucrina iuverint conchylia §2.50magisve rhombus aut scari,
だが、もし貞淑な妻が、家や愛しい子供たちを分担して助けてくれるなら、サビニ人の妻や、陽に焼けた快活なアプリア人の妻のように、疲れ果てた夫が帰ってくる頃に、古い薪で聖なる炉の火を燃やし、編んだ柵の中に肥えた家畜を閉じ込めて、張った乳房を搾り、そして、今年造ったワインを甘い大桶から取り出して、買わずに済んだ食事を用意してくれるなら、ルクリヌス湖の貝も、私をこれ以上喜ばせることはないだろう、イシモチも、ブダイも、たとえ、東の波に雷を響かせる冬の嵐が、彼らをこの海へと運んできたとしても。
§2.51siquos Eois intonata fluctibus §2.52hiems ad hoc vertat mare, §2.53non Afra avis descendat in ventrem meum, §2.54non attagen Ionicus §2.55iucundior quam lecta de pinguissimis §2.56oliva ramis arborum §2.57aut herba lapathi prata amantis et gravi §2.58malvae salubres corpori §2.59vel agna festis caesa Terminalibus §2.60vel haedus ereptus lupo.
アフリカの鳥も、私の胃袋に収まることはないだろう、イオニアのシャコも、木々の最も豊かな枝から摘まれたオリーブや、草原を好むスイバの葉、体に良い健康的なゼニアオイ、あるいは、テルミナリアの祝日に屠られた雌羊、あるいは、狼から救い出された子ヤギよりも、それらが心地よいものとして。
§2.61has inter epulas ut iuvat pastas ovis §2.62videre properantis domum,
このような食事の間で、草を食んだ羊たちが急いで家へ帰るのを見るのは、いかに楽しいことか。
§2.63videre fessos vomerem inversum boves §2.64collo trahentis languido §2.65positosque vernas, ditis examen domus, §2.66circum renidentis Laris. ”
疲れ果てた雄牛たちが、逆さにした鍬を、ぐったりした首で引きずりながら帰るのを見るのも、そして、輝くラールの周りに、裕福な家庭の群れである、配置された家生まれの奴隷たちを見るのも。
§2.67haec ubi locutus faenerator Alfius, §2.68iam iam futurus rusticus, §2.69omnem redegit idibus pecuniam, §2.70quaerit kalendis ponere.
」金貸しのアルフィウスは、このように語ると、今や農夫になろうとして、イドゥス(15日)にすべての資金を回収したが、カレンダエ(翌月1日)にはまたそれを貸し出そうとするのだった。

語釈・文法注

  1. 2.19ut gaudet — 副詞 ut に直説法現在形 gaudet が続く構成で、ここでは比較節(「〜のように」)ではなく、主節における感嘆(「彼はいかに喜ぶことか!」)を表している。
  2. 2.28quod invitet — 関係代名詞 quod が結果を表す接続法現在 invitet を伴い、「(眠りを)誘うような」という特性・結果の節(conjunctivus consecutivus)を形成している。先行詞は前行の木の葉のさざめきなどの自然の音である。
  3. 2.37quas amor curas habet — 関係節内に先行詞 curas が取り込まれた構造(quas curas amor habet)であり、主節の動詞 obliviscitur の直接目的語として機能している。全体として「愛が伴う(ところの)悪しき苦しみを」の意となる。
  4. 2.39quodsi pudica mulier... iuverint — 39行目から48行目までの接続法現在(iuvet, exstruat, siccet, adparet)が仮定(条件)を形成し、49行目の non me Lucrina iuverint が完了接続法(潜在眼)によって「〜(これ以上)私を喜ばせることはないだろう」という帰結を導く、巨大な条件文構造(混合条件)になっている。
  5. 2.67haec ubi locutus faenerator Alfius — locutus は完了分詞(locutus est の est 省略)で、動詞としての機能を持つ。ここまで真摯な田園賛歌として読まれてきた詩が、実は金貸しアルフィウスの感傷的な独白にすぎなかったという、劇的な風刺的転換(オチ)を示す核心部である。

この箇所を引用する

ホラティウス, エポーデス §2.1-2.70. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0893.phi003.humanitext-lat2:2.1-2.70

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。