Humanitext Reader

ウェルギリウス · アエネイス §4.162-4.239

洞窟での契りとユーピテルの神託

32 / 127 箇所 · ラテン語

要旨

嵐を避けて同じ洞窟に入ったアエネーアースとディードーは結ばれる。この事実は「噂」の女神によって広められ、求婚を拒絶されたイアルバース王の怒りを買い、彼の祈りを聞いたユーピテルはメルクリウスを派遣してアエネーアースに出発を促す。

§4.162et Tyrii comites passim et Troiana iuventus §4.163Dardaniusque nepos Veneris diversa per agros
テュロス人の伴たちも至る所に、そしてトロイアの若者たちも、そしてウェヌスのダルダノス系の孫も、恐怖から野を越えて別々の隠れ家を求めた。
§4.164tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes.
山々からは急流が流れ落ちる。
§4.165Speluncam Dido dux et Troianus eandem
ディードーとトロイアの指導者は同じ洞窟に到着する。
§4.166deveniunt: prima et Tellus et pronuba Iuno
太古の大地と、婚礼を司るユノーが合図を送る。
§4.167dant signum; fulsere ignes et conscius aether §4.168conubiis, summoque ulularunt vertice nymphae.
稲妻が閃き、エーテルがその婚礼の証人となり、山の頂からはニュンペーたちが叫び声をあげた。
§4.169Ille dies primus leti primusque malorum §4.170causa fuit;
その日こそが、死の最初の日であり、災いの最初の原因であった。
neque enim specie famave movetur, §4.171nec iam furtivum Dido meditatur amorem:
というのも、彼女は外見や噂に動かされることもなく、もはやディードーは密かな愛を企てているのではない。
§4.172coniugium vocat; hoc praetexit nomine culpam.
彼女はそれを婚姻と呼び、この名によって過ちを覆い隠す。
§4.173Extemplo Libyae magnas it Fama per urbes— §4.174Fama, malum qua non aliud velocius ullum;
たちまち「噂」がリビュアの大きな諸都市を通り抜けていく―― 「噂」、これよりも速い災いは他にはない。
§4.175mobilitate viget, viresque adquirit eundo, §4.176parva metu primo, mox sese attollit in auras, §4.177ingrediturque solo, et caput inter nubila condit.
動きによって活力を得て、進むことによって力を増し、最初は恐れから小さいが、やがて空へと身を躍らせ、地上を歩みながら、その頭を雲の間に隠す。
§4.178Illam Terra parens, ira inritata deorum, §4.179extremam (ut perhibent) Coeo Enceladoque sororem
母なる大地が、神々への怒りに駆られて、コイオスとエンケラドスの最後の妹として(人々が言うには)、彼女を生んだ。
§4.180progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis, §4.181monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae §4.182tot vigiles oculi subter, mirabile dictu, §4.183tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit aures.
足は速く、翼は敏捷で、恐るべき、巨大な怪物であり、その体にある羽毛の数だけ、その下には、驚くべきことに、それと同数の眠らぬ目があり、それと同数の舌、同じ数の口が音を立て、それと同数の耳をそばだてている。
§4.184Nocte volat caeli medio terraeque per umbram, §4.185stridens, nec dulci declinat lumina somno;
夜には、天と地の中間を、暗闇を抜けて、羽音を立てて飛び、心地よい眠りに目を閉じることはない。
§4.186luce sedet custos aut summi culmine tecti, §4.187turribus aut altis, et magnas territat urbes;
昼には、高い屋根のてっぺんや、高き塔の上に見張りとして座り、大都市を怯えさせる。
§4.188tam ficti pravique tenax, quam nuntia veri.
彼女は真実を伝える者であると同時に、偽りと悪を固守する者でもある。
§4.189Haec tum multiplici populos sermone replebat §4.190gaudens, et pariter facta atque infecta canebat:
この者が当時、喜びながら人々の間に様々な噂を吹き込み、事実も、事実でないことも同様に触れ回っていた。
§4.191venisse Aenean, Troiano sanguine cretum, §4.192cui se pulchra viro dignetur iungere Dido; §4.193nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere §4.194regnorum immemores turpique cupidine captos.
トロイアの血を引いて生まれたアエネーアースがやって来たこと、美しいディードーが、彼を夫として結ばれるにふさわしいと考えていること、今や彼らは、冬の間ずっと、奢侈のなかで互いを温め合い、王国を忘れ、恥ずべき情欲に囚われているということを。
§4.195Haec passim dea foeda virum diffundit in ora.
この醜悪な女神は、これらのことを至る所で人々の口へと撒き散らす。
§4.196Protinus ad regem cursus detorquet Iarban, §4.197incenditque animum dictis atque aggerat iras.
彼女はただちに歩みを王イアルバースへと向け、言葉によって彼の心を煽り立て、怒りを募らせる。
§4.198Hic Hammone satus, rapta Garamantide Nympha, §4.199templa Iovi centum latis immania regnis, §4.200centum aras posuit, vigilemque sacraverat ignem, §4.201excubias divom aeternas, pecudumque cruore §4.202pingue solum et variis florentia limina sertis.
彼は、さらわれたガラマース人のニュンペーとハンモーンとの間に生まれ、広大な王国に、ユーピテルのための百の巨大な神殿と、百の祭壇を設け、不眠の火を捧げていた、それは神々の永遠の見張り番であり、犠牲獣の血によって肥えた土壌、そして様々な花輪で飾られた敷居であった。
§4.203Isque amens animi et rumore accensus amaro §4.204dicitur ante aras media inter numina divom §4.205multa Iovem manibus supplex orasse supinis:
彼は正気を失い、辛辣な噂に煽り立てられ、祭壇の前で、神々の神威のただ中で、両手を天に向けて、ユーピテルにへりくだって多くを懇願したという。
§4.206Iuppiter omnipotens, cui nunc Maurusia pictis §4.207gens epulata toris Lenaeum libat honorem, §4.208aspicis haec, an te, genitor, cum fulmina torques, §4.209nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes §4.210terrificant animos et inania murmura miscent?
「全能のユーピテルよ、今やマウルシアの民が、彩色された寝台で宴を催しつつ、レナイオスの捧げ物を注いでいるお方よ、あなたはこのことを見ておられるのですか、それとも父よ、あなたが雷電を投げるとき、私たちは無駄に恐れているのですか、そして雲の中の目に見えぬ火が私たちの心を怯えさせ、虚しい雷鳴をかき混ぜているだけなのですか。
§4.211Femina, quae nostris errans in finibus urbem §4.212exiguam pretio posuit, cui litus arandum §4.213cuique loci leges dedimus, conubia nostra §4.214reppulit, ac dominum Aenean in regna recepit.
私たちの領内を彷徨いながら、代価を払って小さな都市を建て、耕すべき海岸と、その地の法律を私たちが与えたというのに、あの女は私たちの求婚を拒絶し、アエネーアースを主としてその王国に受け入れました。
§4.215Et nunc ille Paris cum semiviro comitatu, §4.216Maeonia mentum mitra crinemque madentem §4.217subnexus, rapto potitur: nos munera templis
そして今、あのパリスは、半男半女の徒党を従え、マエオニアの帽子を顎と油で濡れた髪の下に結び、奪ったものを我が物にしています。
§4.218quippe tuis ferimus, famamque fovemus inanem.
私たちはあなたの神殿に捧げ物を運び、空虚な噂を信じて崇めているというのに。
§4.219Talibus orantem dictis arasque tenentem §4.220audiit omnipotens, oculosque ad moenia torsit §4.221regia et oblitos famae melioris amantes.
」このような言葉で祈り、祭壇を掴んでいる彼を全能者は聞き、王宮の城壁と、より良き名声を忘れた恋人たちへと目を向けた。
§4.222Tum sic Mercurium adloquitur ac talia mandat:
それから彼はメルクリウスにこのように語りかけ、このような命令を下す。
§4.223Vade age, nate, voca Zephyros et labere pennis,
「さあ行け、我が息子よ、西風を呼び、翼で滑空せよ。
§4.224Dardaniumque ducem, Tyria Karthagine qui nunc §4.225exspectat, fatisque datas non respicit urbes, §4.226adloquere, et celeris defer mea dicta per auras.
そして、テュロス人のカルタゴで今、留まっており、運命によって与えられた都市を顧みないダルダノスの指導者に語りかけ、私の言葉を速い風に乗せて届けよ。
§4.227Non illum nobis genetrix pulcherrima talem §4.228promisit, Graiumque ideo bis vindicat armis;
最も美しい彼の母親は、彼をこのような人物として私たちに約束したわけではないし、そのために彼をギリシア人の武器から二度救い出したのではない。
§4.229sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem §4.230Italiam regeret, genus alto a sanguine Teucri §4.231proderet, ac totum sub leges mitteret orbem.
そうではなく、彼が、帝国を孕み、戦争に沸き立つイタリアを支配し、高貴なるテウクロスの血統を伝え、全世界を法律の下に置くことになるはずだと。
§4.232Si nulla accendit tantarum gloria rerum, §4.233nec super ipse sua molitur laude laborem, §4.234Ascanione pater Romanas invidet arces?
もしこれほど偉大な事柄の栄光が彼を突き動かさず、自分自身の名声のために自ら労苦を背負おうとしないのなら、父親はアスカニオスにローマの城壁を拒むというのか。
§4.235Quid struit, aut qua spe inimica in gente moratur, §4.236nec prolem Ausoniam et Lavinia respicit arva?
彼は何を企んでいるのか、あるいはどのような希望を抱いて敵対的な民のなかに留まり、アウソニアの末裔とラウィーニウムの地を顧みないのか。
§4.237Naviget: haec summa est;
出航せよ。 これが要点である。
hic nostri nuntius esto.
これが彼に対する我らの伝言であれ。
§4.238Dixerat.
」彼は語り終えた。
Ille patris magni parere parabat §4.239imperio; et primum pedibus talaria nectit
彼は偉大なる父の命令に従う準備をし、まず足に金の翼のサンダルを結ぶ。

語釈・文法注

  1. §4.193fovere — fovere は、189行目の replebat および190行目の canebat によって導かれる間接話法(対格不定詞構文)の不定詞。意味上の主語(Aeneas と Dido)は文脈から明白なため省略されている。また、挿入句的な関係節 quam longa は、修飾対象である hiemem と共に「その冬がどれほど長くとも(冬の続く限り)」という譲歩・制限的な意味を形成している。
  2. §4.216subnexus — subnexus(subnectere の過去分詞)は、ここでは中間態(あるいは再帰的)の意味を持ち、ギリシア風対格(関係の対格/尊敬の対格)である mentum と crinem を伴っている。直訳すれば「自分の顎を(帽子で)下に結び、濡れた髪を(帽子で)結んで」となる。
  3. §4.229fore — fore(futurum esse)は未来不定詞であり、227行目の promisit に導かれる間接話法中の対格不定詞構文を形成している。主語である Aeneas は文脈上省略されている。続く関係節 qui... regeret の接続法は、先行詞である人物の「性質・描写」を表している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, アエネイス §4.162-4.239. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:4.162-4.239

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。