Humanitext Reader

ウェルギリウス · アエネイス §4.240-4.317

メルクリウスの警告とディードーの糾弾

33 / 127 箇所 · ラテン語

要旨

メルクリウスがアエネーアースのもとに降臨し、カルタゴ建設を非難してただちにイタリアへ旅立つよう神々の命令を伝える。神意を知ったアエネーアースは出発の準備をひそかに始めるが、それを察知したディードーは激しい裏切りの怒りと嘆きをもって彼を激しく糾弾する。

§4.240aurea, quae sublimem alis sive aequora supra §4.241seu terram rapido pariter cum flamine portant;
金のサンダルを。 それは、彼を空高く翼に乗せて、海の上であれ、陸の上であれ、激しい風とともに等しく運ぶ。
§4.242tum virgam capit: hac animas ille evocat Orco §4.243pallentis, alias sub Tartara tristia mittit, §4.244dat somnos adimitque, et lumina morte resignat.
それから彼は杖を取る。 これによって彼は、青ざめた影たちを冥府から呼び戻し、他の影たちを悲しいタルタロスへと送り、眠りを与え、また奪い、死において閉じられた目を開く。
§4.245Illa fretus agit ventos, et turbida tranat §4.246nubila;
これに頼って、彼は風を駆り、荒れ狂う雲を飛び越える。
iamque volans apicem et latera ardua cernit
そして今や飛びながら、不屈のアトラスの頂と険しい山腹を目にする。
§4.247Atlantis duri, caelum qui vertice fulcit,
アトラスは、その頂で天を支えている。
§4.248Atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris §4.249piniferum caput et vento pulsatur et imbri;
そのアトラスは、松の茂る頭を絶えず黒い雲に囲まれ、風と雨に打たれている。
§4.250nix umeros infusa tegit; tum flumina mento §4.251praecipitant senis, et glacie riget horrida barba.
降り積もる雪がその肩を覆い、老人の顎からは川が流れ落ち、ものすごい髭は氷で凍りついている。
§4.252Hic primum paribus nitens Cyllenius alis §4.253constitit;
ここでまず、キュレーネーの神は左右等しい翼で踏みとどまり、立ち止まった。
hinc toto praeceps se corpore ad undas
ここから彼は、体全体を波へと真っ逆さまに投げ出した。
§4.254misit, avi similis, quae circum litora, circum §4.255piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta.
それは、海岸の周りや、魚の豊かな岩礁の周りを、水面の近くで低く飛ぶ鳥に似ていた。
§4.256Haud aliter terras inter caelumque volabat, §4.257litus harenosum Libyae ventosque secabat §4.258materno veniens ab avo Cyllenia proles.
それと全く同じように、地と天の間を彼は飛び、リビュアの砂深い海岸と風を切り裂きながら、母方の祖父のもとから、キュレーネーの血を引く子が進んでいった。
§4.259Ut primum alatis tetigit magalia plantis, §4.260Aenean fundantem arces ac tecta novantem §4.261conspicit;
彼が羽ばたく足で、初めて仮小屋の群れに触れたとき、アエネーアースが城壁を築き、住居を新しくしているのを目にする。
atque illi stellatus iaspide fulva §4.262ensis erat, Tyrioque ardebat murice laena
彼のそばには、黄色い碧玉をちりばめた剣があり、肩から垂れ下がった外套はテュロスの紫に燃えていた。
§4.263demissa ex umeris, dives quae munera Dido §4.264fecerat, et tenui telas discreverat auro.
それは富めるディードーが贈り物として作ったものであり、細い金糸で織り目を分けて仕上げたものであった。
§4.265Continuo invadit: Tu nunc Karthaginis altae §4.266fundamenta locas, pulchramque uxorius urbem §4.267exstruis, heu regni rerumque oblite tuarum?
ただちに彼は激しく問い詰める。 「お前は今、高いカルタゴの土台を据え、妻にへつらって美しい都市を築き上げているのか、ああ、おのれの王国と引き受けるべき使命を忘れた者よ。
§4.268Ipse deum tibi me claro demittit Olympo §4.269regnator, caelum ac terras qui numine torquet;
その神々の支配者みずからが、輝かしいオリンポスからお前のもとへ私を送り出したのだ、その神威によって天と地を回転させるお方が。
§4.270ipse haec ferre iubet celeris mandata per auras:
そのお方がみずから、これらの命令を速い風に乗せて運ぶように命じられた。
§4.271quid struis, aut qua spe Libycis teris otia terris?
お前は何を企んでいるのか、あるいはどのような希望を抱いてリビュアの地で退屈な余暇を潰しているのか。
§4.272Si te nulla movet tantarum gloria rerum, §4.274Ascanium surgentem et spes heredis Iuli
もしこれほど偉大な事柄の栄光がお前を少しも動かさず、成長しつつあるアスカニオスと、後継者たるイウールスの希望に目を向けよ。
§4.275respice, cui regnum Italiae Romanaque tellus §4.276debentur.
彼にはイタリアの王国とローマの土地が約束されているのだ。
Tali Cyllenius ore locutus §4.277mortalis visus medio sermone reliquit, §4.278et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.
」キュレーネーの神は、このように語ると、話の途中で人間の視界を去り、遥か彼方の薄い風の中へと、目から消え去った。
§4.279At vero Aeneas aspectu obmutuit amens, §4.280arrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit.
しかし、アエネーアースは本当にその光景に驚き、正気を失って言葉を失い、恐怖で髪は逆立ち、声は喉に張り付いた。
§4.281Ardet abire fuga dulcisque relinquere terras,
彼は逃れて去り、この甘美な土地を後にしたいと激しく焦がれる。
§4.282attonitus tanto monitu imperioque deorum.
神々のこれほど大いなる警告と命令に驚愕したのだ。
§4.283Heu quid agat? Quo nunc reginam ambire furentem §4.284audeat adfatu? Quae prima exordia sumat?
ああ、彼はどうすべきか? 今、狂乱する女王に、どのような言葉で近づき説得しようというのか? どのような最初の手がかりを掴むべきか?
§4.285Atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc, §4.286in partisque rapit varias perque omnia versat.
そして彼は、素早い心をあるときはあちらへ、あるときはそちらへと分け、様々な方向へと引き裂き、あらゆる手段を巡らせる。
§4.287Haec alternanti potior sententia visa est:
迷う彼にとって、次の考えがより良いものと思われた。
§4.288Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum, §4.289classem aptent taciti sociosque ad litora cogant, §4.290arma parent, et quae rebus sit causa novandis §4.291dissimulent;
彼はムネステウス、セルゲストゥス、そして勇敢なセレストゥスを呼び、彼らに静かに船団を整え、仲間たちを海岸に集めさせ、武具を用意し、このような国事の刷新の理由が何であるかを隠させようとする。
sese interea, quando optuma Dido §4.292nesciat et tantos rumpi non speret amores, §4.293temptaturum aditus, et quae mollissima fandi §4.294tempora, quis rebus dexter modus.
一方、自分自身は、最も優れたディードーが何も知らず、これほど大いなる愛が引き裂かれるとは予想もしていないのだから、アプローチの機会を探り、語りかけるのに最も穏やかな瞬間はいつか、この事態において何が好都合な方法であるかを探る。
Ocius omnes §4.295imperio laeti parent ac iussa facessunt.
皆は極めて速やかに、その命令に喜んで従い、指示されたことを実行する。
§4.296At regina dolos—quis fallere possit amantem? §4.297praesensit, motusque excepit prima futuros,
しかし女王は、その策略を――誰が恋する者を欺けようか―― あらかじめ察知し、これから起こる動きを誰よりも早くつかんでいた。
§4.298omnia tuta timens.
彼女は、すべてが安全なときでさえ恐れていたのだ。
Eadem impia Fama furenti §4.299detulit armari classem cursumque parari.
あの不吉な「噂」が、狂乱する彼女に、船団が武装され、航海の準備が整えられていることを伝えた。
§4.300Saevit inops animi, totamque incensa per urbem
彼女は正気を失って荒れ狂い、怒りに燃えて街全体を狂ったように走り回る。
§4.301bacchatur, qualis commotis excita sacris §4.302Thyias, ubi audito stimulant trieterica Baccho §4.303orgia, nocturnusque vocat clamore Cithaeron.
それは、神聖な器が動かされて興奮したテュイアスのようであった。 バッカスの名が聞こえ、3年ごとの祝祭が彼女を刺激し、夜のキタイローン山が叫び声で彼女を呼ぶときのようであった。
§4.304Tandem his Aenean compellat vocibus ultro:
ついに彼女は、自ら進んでアエネーアースにこのような言葉で問いかける。
§4.305Dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum §4.306posse nefas, tacitusque mea decedere terra?
「不実な男よ、これほど大きな悪行を隠し通せるなどと本気で望んでいたのか、そして私の土地から黙って立ち去ろうというのか。
§4.307Nec te noster amor, nec te data dextera quondam, §4.308nec moritura tenet crudeli funere Dido?
私たちの愛も、かつて与えられた右手も、残酷な死によって死にゆくディードーも、お前を引き留めはしないのか。
§4.309Quin etiam hiberno moliris sidere classem, §4.310et mediis properas aquilonibus ire per altum, §4.311crudelis? Quid, si non arva aliena domosque §4.312ignotas peteres, sed Troia antiqua maneret, §4.313Troia per undosum peteretur classibus aequor
それどころか、冬の星座の下で船団を急ぎ整え、北風が激しい真っ只中に、深き海へと出発しようと急ぐのか、冷酷な者よ。 もしお前が、他国の畑や見知らぬ家々を求めているのではなく、昔のトロイアがまだ残っていたとしても、トロイアへ向けて、波立つ海を船団で求めていくというのか。
§4.314Mene fugis? Per ego has lacrimas dextramque tuam te §4.315(quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui)
私から逃げるのか。 私は、これらの涙と、お前の右手にかけて、お前に懇願する。
§4.316per conubia nostra, per inceptos hymenaeos, §4.317si bene quid de te merui, fuit aut tibi quicquam
(今や惨めな私自身には、他にはもう何も残されてはいないのだから)私たちの婚姻にかけて、始まりかけた婚礼にかけて、もし私が何かお前に良くしたことがあるなら、あるいは私に関してお前にとって何か

語釈・文法注

  1. 4.244lumina morte resignat — 動詞 resignare は通常「封印を解く」「開く」の意であるが、ここでは「死に際して(または死の眠りから)目を開かせる」という解釈(メルクリウスがカドゥケウスの杖で魂を冥府へ導くために目を覚まさせる機能に合致する)と、比喩的に「死によって目を閉ざす(封印する)」とする解釈で分かれる。ここでは、先行する眠りとの対比、および死者の魂を呼び出す・送るという文脈から、死者を次の領域へ導くために「目を解き放つ・開く」という解釈を採用している。
  2. 4.266uxorius — 主格形容詞 uxorius が、主語(Aeneas)に対する副詞的な述語補語として機能している。単に「妻を持つ」という意味ではなく、「妻(あるいは女性)に惑わされた者として」「妻にへつらって」というアエネーアースの現在のふがいない精神状態を強調して非難する言葉として機能している。
  3. 4.283quid agat — 独立文における躊躇の接続法(deliberative subjunctive)。話者または主人公(アエネーアース)の激しい動揺、葛藤、そして自問を表現している(「ああ、彼はどうすべきか」)。後続の audeat や sumat も同様の接続法である。
  4. 4.314Per ego has lacrimas dextramque tuam te — 前置詞 per(〜によって)の支配する対格句(has lacrimas...)の中に、主格代名詞 ego と、誓願の対象である対格代名詞 te が挟み込まれる、古典詩特有の高度に錯綜した語順(hyperbaton)。「私はこれらの涙とあなたの右手によってあなたに[懇願する]」という、ディードーの極限の熱情と必死の嘆きを強調するために、語順が崩されている。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, アエネイス §4.240-4.317. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi003.humanitext-lat2:4.240-4.317

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。