Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §4.406-4.485

プロテウスの捕縛とオルペウスの悲劇の神託

27 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

アリスタイオスはプロテウスを拘束し、その様々な変身を乗り越えて彼から神託を引き出す。プロテウスはアリスタイオスに対し、亡きエウリュディケを巡るオルペウスの深い悲しみと怒り、そして彼が冥界に下った顛末を語り始める。

§4.406tum variae eludent species atque ora ferarum
そのとき、様々な外見や野生動物の顔があなたを惑わすだろう。
§4.407Fiet enim subito sus horridus atraque tigris §4.408squamosusque draco et fulva cervice leaena,
というのも、彼は突然、剛毛の猪や恐ろしい虎、鱗のある竜、あるいは黄金の首を持つ雌ライオンに変わるからだ。
§4.409aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis §4.410excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.
あるいは、激しい火の音を立てて、そのようにして鎖からすり抜けるか、あるいは静かな水となって流れ去るだろう。
§4.411Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, §4.412tanto, nate, magis contende tenacia vincla,
だが、彼がますますあらゆる姿に自分を変えようとするほどに、わが子よ、それだけますます固く鎖を締めなさい。
§4.413donec talis erit mutato corpore, qualem §4.414videris, incepto tegeret cum lumina somno.
彼の体が変わり、眠りが始まったときに彼の目を覆っていたような、元の姿に彼が戻るまで。
§4.415Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem,
彼女はこう語り、澄んだアンブロシアの香りを注いだ。
§4.416quo totum nati corpus perduxit;
それを息子の体全体に塗りつけた。
at illi §4.417dulcis compositis spiravit crinibus aura §4.418atque habilis membris venit vigor.
すると彼には整えられた髪から甘い風が薫り、手足にはしなやかな力がみなぎった。
Est specus ingens
巨大な洞窟がある、侵食された山の側面に。
§4.419exesi latere in montis, quo plurima vento §4.420cogitur inque sinus scindit sese unda reductos,
そこには風によって多くの波が集まり、奥まった湾の中へと分かれて入り込む。
§4.421deprensis olim statio tutissima nautis;
かつて、不意に襲われた船乗りたちにとって最も安全な避難所であった。
§4.422intus se vasti Proteus tegit obice saxi.
その内部で、プロテウスは巨大な岩の障壁の背後に身を隠す。
§4.423Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha §4.424collocat;
ここに、ニンフは若者を、光の届かない隠れ家に配置する。
ipsa procul nebulis obscura resistit.
彼女自身は遠く離れ、霧に隠れて控える。
§4.425Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos §4.426ardebat, caelo et medium sol igneus orbem §4.427hauserat;
すでに、渇いたインド人を照らす猛烈なシリウスが燃えており、天では火のように赤い太陽が半球を呑み込んでいた。
arebant herbae et cava flumina siccis §4.428faucibus ad limum radii tepefacta coquebant:
草は枯れ、干上がった川底の深い川を、暖められた光線が泥に至るまで干し焼きにしていた。
§4.429cum Proteus consueta petens e fluctibus antra §4.430ibat;
そのとき、プロテウスは波からいつもの洞窟を求めて歩んでいた。
eum vasti circum gens umida ponti §4.431exsultans rorem late dispergit amarum.
彼の周りでは、広大な海の湿った一族が跳ね回りながら、塩辛いしぶきを遠くまで撒き散らしていた。
§4.432Sternunt se somno diversae in litore phocae.
アザラシたちはあちこちの海岸に身を横たえて眠る。
§4.433Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, §4.434vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, §4.435auditisque lupos acuunt balatibus agni, §4.436considit scopulo medius numerumque recenset.
彼自身は、かつて山々における牛舎 of 番人のように、夕暮れが牧草地から子牛たちを牛舎へと連れ戻し、子羊たちの鳴き声を聞いて狼たちが牙を研ぐとき、岩の真ん中に腰を下ろし、その数を数える。
§4.437Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, §4.438vix defessa senem passus componere membra §4.439cum clamore ruit magno manicisque iacentem §4.440occupat.
この機会がアリスタイオスに提供されるやいなや、彼は、老人が疲れた手足を横たえるのをほとんど待たずに、大声を上げて突進し、横たわっている彼を鎖で捕らえた。
Ille suae contra non immemor artis §4.441omnia transformat sese in miracula rerum, §4.442ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.
一方、彼は自分の術を忘れておらず、あらゆる驚くべき姿に、自分を変身させる、火や、恐ろしい獣や、流れる川へと。
§4.443Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus §4.444in sese redit atque hominis tandem ore locutus:
だが、どんな欺きも逃げ道を見出せないとわかると、屈服し、元の姿に戻り、ついに人間の声で語った。
§4.445“Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras
「一体誰が、最も不敵な若者よ、お前に私たちの住処に来るよう命じたのか?
§4.446iussit adire domos? Quidve hinc petis?” inquit.
あるいはお前はここから何を求めているのか?
At ille:
」と彼は言った。
§4.447“Scis, Proteu, scis ipse;
すると彼は:「プロテウスよ、あなたは知っている、あなた自身が知っている。
neque est te fallere quicquam
あなたを欺くことなど誰にもできない。
§4.448sed tu desine velle.
だから、そうしようとするのをやめなさい。
Deum praecepta secuti §4.449venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus.
神々の命令に従って、私たちは、没落した状況のために神託を求めて、ここに来たのだ。
§4.450Tantum effatus.
」彼はこれだけを語った。
Ad haec vates vi denique multa §4.451ardentes oculos intorsit lumine glauco §4.452et graviter frendens sic fatis ora resolvit.
これに対して、予言者はついに大きな力で、青緑色の光を放つ、燃えるような目を向け、激しく歯ぎしりしながら、運命の言葉を語り始めた。
§4.453“Non te nullius exercent numinis irae;
「いかなる神の怒りもお前を苦しめていないわけではない。
§4.454magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus
お前は大いなる罪の報いを受けている。
§4.455haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, §4.456suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit.
お前のために、哀れなオルペウスが、決して受けるに値しない罰を、運命が拒まない限り、引き起こし、奪われた妻のために激しく怒っているのだ。
§4.457Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, §4.458immanem ante pedes hydrum moritura puella §4.459servantem ripas alta non vidit in herba.
彼女は、川に沿ってお前からまっしぐらに逃げているとき、死ぬ運命にあった乙女よ、足元にいる巨大な水蛇を、岸辺を守るその蛇を、深い草むらの中で見なかった。
§4.460At chorus aequalis Dryadum clamore supremos §4.461implerunt montes;
だが、同年代のドリュアスたちの合唱は、その叫びで山々の頂を満たした。
flerunt Rhodopeiae arces §4.462altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus §4.463atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.
ロドペの峰々が涙し、高いパンガイアの山、レソスの好戦的な地、そしてゲタイ、ヘブルス川、アッティカのオリテュイアも涙した。
§4.464Ipse cava solans aegrum testudine amorem §4.465te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, §4.466te veniente die, te decedente canebat.
彼自身は、うつろな竪琴で病める愛を慰めながら、愛しい妻よ、あなたを、無人の浜辺で自分一人で、あなたを、日が昇るときも、日が沈むときも、歌っていた。
§4.467Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, §4.468et caligantem nigra formidine lucum §4.469ingressus manesque adiit regemque tremendum §4.470nesciaque humanis precibus mansuescere corda.
タイナロスの入り口、ディスの深い門、そして黒い恐怖で薄暗い森に入り、死者の影と、恐るべき王、そして人間の祈りに和らぐことを知らない心へと近づいた。
§4.471At cantu commotae Erebi de sedibus imis §4.472umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, §4.473quam multa in foliis avium se milia condunt §4.474vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,
だが、その歌に動かされて、エレボスの深い住処から、頼りない影や、光を失った者たちの幻影が進み出た、木の葉の中に、数千もの鳥が身を隠すほどに多く、夕暮れや、冬の嵐が彼らを山から駆り立てるとき。
§4.475matres atque viri defunctaque corpora vita §4.476magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, §4.477impositique rogis iuvenes ante ora parentum, §4.478quos circum limus niger et deformis harundo §4.479Cocyti tardaque palus inamabilis unda §4.480alligat et noviens Styx interfusa coercet.
母親たち、夫たち、そして命を終えた気高い英雄たちの身体、少年たち、未婚の少女たち、そして親の目の前で火葬の薪に載せられた若者たち、彼らの周りを、黒い泥と醜い葦が、コキュトス川の、そして不快な波を持つ、流れの滞った沼地が縛り付け、九重に流れるステュクス川が閉じ込めている。
§4.481Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti §4.482tartara caeruleosque implexae crinibus angues §4.483Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora §4.484atque Ixionii vento rota constitit orbis.
それどころか、死の住処そのものや、タルタロスの最奥部、そして髪に青緑色の蛇を編み込んだ復讐の女神たちも驚嘆し、ケルベロスは三つの口を開けたまま立ち尽くし、イクシオンの車輪の回転も、風が止んで静止した。
§4.485Iamque pedem referens casus evaserat omnes;
そして今や、彼は足を引き返して、あらゆる危難を逃れていた。

語釈・文法注

  1. §4.413donec talis erit mutato corpore, qualem / videris, incepto tegeret cum lumina somno. — 接続法 tegeret は cum 節(時を示す)にあり、主節の完了(前未来)の donec talis erit と呼応する。「眠りに入ったときに目を覆っていた(のと同じ)姿」という、特定の過去の状態をありありと思い起こさせる機能を持っている。
  2. §4.427arebant herbae et cava flumina siccis / faucibus ad limum radii tepefacta coquebant — hyperbaton(語順倒置)の顕著な例。cava flumina(主格または対格)と radii(主格)の係り受けにおいて、radii が主語(「(太陽の)光線が」)、cava flumina が直接目的語(「深い川を」)、siccis faucibus が状況・手段の奪格(「乾いた川床によって」)となる。
  3. §4.453Non te nullius exercent numinis irae — 二重否定(Non... nullius)による強い肯定。「決していかなる神の怒りも無いわけではない」、すなわち「非常に強力な神の怒りがあなたを苦しめている」を意味する。この numinis とは、文脈上オルペウス、あるいは彼を庇護する神々を指す。
  4. §4.455haudquaquam ob meritum — 誰の「値すること(meritum)」かについて解釈が分かれうるが、ここでは「(アリスタイオスの罪に比べて、彼が受けている罰は)決して値しない(=軽すぎる)」、あるいは「(オルペウスの受けた悲劇に比べて彼の怒りは)決して不当ではない」という意味で、全体としてアリスタイオスの不義を強調する。
  5. §4.473quam multa in foliis avium se milia condunt — 比較級や関係詞を伴う「quam multa... tam multa...」の構造の一部で、エレボスの死者たちの影の多さを「木の葉の間に隠れる無数の鳥の群れ」に例えている。後続の matres atque viri...(475行以下)は milia に同格として係っている。
  6. §4.482caeruleosque implexae crinibus angues — implexae は受動態完了分詞であるが、ギリシア風対格(ギリシア的対格/尊敬の対格)の angues を目的語のように伴う中間態(自己再帰的)の意味を持つ。「髪に青い蛇を編み込んだ」と解釈される。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §4.406-4.485. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:4.406-4.485

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。