Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §4.486-4.566

オルペウスの死と蜂の再生および詩人の結語

28 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

オルペウスは禁忌を破ってエウリュディケを振り返り、彼女を永遠に失って自身も非業の死を遂げる。キュレネの教えに従って犠牲を捧げたアリスタイオスはミツバチの奇跡的な復活を目撃し、詩人は皇帝アウグストゥスを称えつつ作品を締めくくる。

§4.486redditaque Eurydice superas veniebat ad auras,
そして取り戻されたエウリュディケは、上の空へと向かっていた、後ろから従いながら。
§4.487pone sequens, namque hanc dederat Proserpina legem,
というのも、プロセルピナがこの条件を与えていたからだ。
§4.488cum subita incautum dementia cepit amantem,
そのとき、突然の狂気が、警戒を怠った恋人を捕らえた。
§4.489ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes.
許されるべきものではあった、もし死者の霊たちが許すことを知っていたならば。
§4.490Restitit Eurydicenque suam iam luce sub ipsa §4.491immemor heu! victusque animi respexit.
彼は立ち止まり、彼自身のエウリュディケを、すでに光そのもののすぐ下で、我を忘れて、ああ! 心に打ち勝たれて、振り返り見た。
Ibi omnis §4.492effusus labor atque immitis rupta tyranni §4.493foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis.
そこで、すべての労苦は無に帰し、容赦ない支配者との合意は破られ、アウェルヌスの沼地からは三度、轟音が聞こえた。
§4.494Illa, “Quis et me,” inquit, “miseram et te perdidit, Orpheu,
彼女は言った。 「オルペウスよ、誰が哀れな私をも、そしてあなたをも滅ぼしたのですか。
§4.495quis tantus furor? En iterum crudelia retro §4.496Fata vocant, conditque natantia lumina somnus.
この何という大きな狂気でしょう。 見なさい、再び、残酷な運命が私を後ろへと呼び戻し、眠りがかすむ目を覆います。
§4.497Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte §4.498invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas!”
そして今や、さようなら。 私は巨大な夜に包まれて連れ去られます、もはやあなたのものではない、力ない両手をあなたに伸ばしながら、ああ!
§4.499dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras §4.500commixtus tenues, fugit diversa, neque illum,
」彼女はこう語り、突然目の前から、まるで空中に混じり合う煙のように希薄な空気へと、反対の方向へ逃げ去った。
§4.501prensantem nequiquam umbras et multa volentem §4.502dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci §4.503amplius obiectam passus transire paludem.
そして、彼が虚しく影を掴もうとし、多くのことを語ろうと望んでいるのを、二度と見ることはなかった。 冥界の渡し守も立ち塞がる沼を、彼がこれ以上渡ることを許さなかった。
§4.504Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret?
彼はどうすべきだったのか? 妻を二度も奪われて、どこへ身を向けるべきだったのか?
§4.505Quo fletu Manis, quae numina voce moveret?
どのような涙で死者の霊を、どのような言葉で神々を動かすことができたろうか?
§4.506Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba.
彼女自身は、すでに冷たくなってステュクスの舟で漂っていた。
§4.507Septem illum totos perhibent ex ordine menses §4.508rupe sub aeria deserti ad Strymonis undam §4.509flesse sibi et gelidis haec evolvisse sub antris §4.510mulcentem tigres et agentem carmine quercus;
人々は、彼が丸七ヶ月の間、続けて、そびえ立つ岩の下、荒涼としたストリュモン川の水辺で自分のために泣き、冷たい洞窟の下でこれらの出来事を紡ぎ出し、虎たちを和らげ、歌によって樫の木々を従わせていたと伝える。
§4.511qualis populea maerens philomela sub umbra §4.512amissos queritur fetus, quos durus arator §4.513observans nido implumes detraxit;
あたかも、ポプラの陰で嘆くサヨナキドリが、失われた雛たちを嘆くように、それを冷酷な農夫が巣の中で見つけ、羽も生えそろわぬうちに引きずり下ろしたのだ。
at illa §4.514flet noctem ramoque sedens miserabile carmen §4.515integrat et maestis late loca questibus implet.
しかし、鳥は夜通し泣き、枝に止まって哀れな歌を繰り返し、悲しい嘆きで周囲の場所を満たす。
§4.516Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei.
いかなる愛も、いかなる婚礼の歌も彼の心を和らげなかった。
§4.517Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem §4.518arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis §4.519lustrabat raptam Eurydicen atque inrita Ditis §4.520dona querens;
彼は一人で、極北の氷や、雪に覆われたタナイス川、リパイオスの霜が決して絶えることのない野原を巡り歩き、奪われたエウリュディケと、無効になったディスの贈り物を嘆いていた。
spretae Ciconum quo munere matres §4.521inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi §4.522discerptum latos iuvenem sparsere per agros.
この献身を侮られたキコネス人の母親たちは、神々の儀式や夜のバッコスの密儀の最中に、その若者を八つ裂きにして、広い野原に撒き散らした。
§4.523Tum quoque marmorea caput a cervice revulsum §4.524gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus §4.525volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua §4.526“ah miseram Eurydicen!” anima fugiente vocabat:
そのときさえも、大理石のような首から引きちぎられた頭部を、オイアグロスのヘブルス川がその流れの真ん中に乗せて押し流していたとき、声そのものと冷たくなった舌が、去りゆく魂とともに「ああ、哀れなエウリュディケ! 」と呼んでいた。
§4.527“Eurydicen” toto referebant flumine ripae. ”
「エウリュディケ」と、川全体に沿って両岸が響き返していた。
§4.528Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum,
プロテウスはこう語り、跳躍して深い海へと身を投じた。
§4.529quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit.
そして投げ入れたところで、渦の下で泡立つ波を回転させた。
§4.530At non Cyrene;
だが、キュレネはそうしなかった。
namque ultro adfata timentem:
というのも、彼女は自ら恐れる息子に話しかけたからだ。
§4.531“Nate, licet tristes animo deponere curas.
「わが子よ、悲しい心配を心から取り除くがよい。
§4.532Haec omnis morbi causa;
これが病のすべての原因なのだ。
hinc miserabile Nymphae, §4.533cum quibus illa choros lucis agitabat in altis, §4.534exitium misere apibus.
このためにニンフたちは、彼女とともに深い森の中で舞踏を行っていたのだが、ミツバチたちに破滅をもたらしたのだ。
Tu munera supplex §4.535tende petens pacem et faciles venerare Napaeas;
お前は哀願者として贈り物を差し出し、平和を求め、好意的なナパイアたちを崇めなさい。
§4.536namque dabunt veniam votis irasque remittent.
というのも、彼女たちはお前の祈りに許しを与え、怒りを和らげてくれるだろうから。
§4.537Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam.
だが、祈りの方法がどのようなものであるか、まず順序を追って話そう。
§4.538Quattuor eximios praestanti corpore tauros, §4.539qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei,
際立って優れた体を持つ四頭の牡牛を、今お前のために緑豊かなリュカイオス山の頂で草を食んでいるものだが、選びなさい。
§4.540delige et intacta totidem cervice iuvencas.
そして軛をかけられていない首を持つ同じ数の未経産牛も。
§4.541Quattuor his aras alta ad delubra dearum §4.542constitue et sacrum iugulis demitte cruorem,
これらに、女神たちの高き神殿の傍らに四つの祭壇を築き、その喉から聖なる血を滴らせなさい。
§4.543corporaque ipsa boum frondoso desere luco.
そして牛たちの体そのものは、葉の生い茂る森に置いておきなさい。
§4.544Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus, §4.545inferias Orphei Lethaea papavera mittes §4.546et nigram mactabis ovem lucumque revises:
その後、九番目のアウロラがその日の出を示すとき、オルペウスへの死者への供物としてレテのケシを送りなさい、空間に黒い羊を屠り、森を再び訪れなさい。
§4.547placatam Eurydicen vitula venerabere caesa. ”
宥められたエウリュディケを、屠られた未経産牛によって崇めなさい。
§4.548Haud mora;
」遅れることはなかった。
continuo matris praecepta facessit;
直ちに彼は母親の命令を実行する。
§4.549ad delubra venit, monstratas excitat aras, §4.550quattuor eximios praestanti corpore tauros §4.551ducit et intacta totidem cervice iuvencas.
神殿に行き、示された祭壇を築き、際立って優れた体を持つ四頭の牡牛を連れて行き、軛をかけられていない首を持つ同じ数の未経産牛も。
§4.552Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus, §4.553inferias Orphei mittit lucumque revisit.
その後、九番目のアウロラがその日の出を導き入れたとき、オルペウスへの死者への供物を送り、森を再び訪れる。
§4.554Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum
ここで、実に突然の、そして語るに不思議な奇跡を彼らは目にする。
§4.555adspiciunt, liquefacta boum per viscera toto §4.556stridere apes utero et ruptis effervere costis, §4.557immensasque trahi nubes, iamque arbore summa §4.558confluere et lentis uvam demittere ramis.
牛たちの溶けた内臓を通じて、腹部全体でミツバチたちがブーンと音を立て、破れた肋骨から沸き立っているのを、そして巨大な雲が引かれ、すでに木の頂に集まり、しなやかな枝から葡萄の房のように垂れ下がっているのを。
§4.559Haec super arvorum cultu pecorumque canebam §4.560et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum §4.561fulminat Euphraten bello victorque volentes §4.562per populos dat iura viamque adfectat Olympo.
私はこれらを、耕作地と家畜の世話について歌っていた、そして樹木についても。 その間、偉大なるカエサルは深いユーフラテス川に向けて戦争で雷鳴を轟かせ、勝者として、服従を望む人々を通じて法を与え、オリュンポスへの道を開いていた。
§4.563Illo Vergilium me tempore dulcis alebat §4.564Parthenope studiis florentem ignobilis oti, §4.565carmina qui lusi pastorum audaxque iuventa, §4.566Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi.
その当時、私ウェルギリウスを、甘美なパルテノペが、無名の閑暇の営みで栄えている私を育んでいた、かつて牧人たちの歌を戯れに作り、若さに駆られて大胆にも、ティテュロスよ、あなたを、広がるブナの木陰の下で歌った私が。

語釈・文法注

  1. 4.489scirent si ignoscere manes — 接続法未完了過去 `scirent` を用いた、過去の事実に反する条件節(反実仮想)。主節には `ignoscenda [erat]` のように、本来なら許されるべきであったという直説法未完了過去(または完了)の叙述が省略されて補われる。
  2. 4.491victusque animi — `animi` は「心において」という処格(locative)の残存、または「心に関して」という限定・関係の属格(genitive of respect / specification)。
  3. 4.504Quid faceret? Quo se rapta bis coniuge ferret? — 過去の事態に対する当惑や躊躇を表す、接続法未完了過去(過去の躊躇接続法)。「彼はどうすべきであったか」「どこへ行くべきであったか」という不可能な選択に対する嘆きを示す。
  4. 4.520quo munere — 関係形容詞 `quo` が導く「この贈り物(献身)」とは、オルペウスが亡き妻エウリュディケに対する貞節を守り、他の女性たちを一切拒絶した態度を指す。この態度を侮辱(`spretae`)と受け取ったキコネス人の女性たち(`matres`)が、彼の八つ裂きの原因となった。
  5. 4.545inferias Orphei — `Orphei` はギリシア語名 `Orpheus` の与格形。名詞 `inferias`(死者への供物)と同格的、またはその目的語的な関係にあり、「オルペウスのための死者供物として」という意味を表す。
  6. 4.555liquefacta boum per viscera — 動詞 `adspiciunt`(554行)に導かれる対格不定詞構文(Aci)。主語対格は `apes`(556行)、不定詞は `stridere`(556行)および `effervere`(556行)であり、「牛の溶けた内臓を通じてミツバチがブーンと音を立て、沸き立っているのを目にする」という一連の目撃内容を構成している。
  7. 4.565carmina qui lusi pastorum — 関係代名詞 `qui` の先行詞は、2行前の文脈にある代名詞 `me`(563行)および固有名詞 `Vergilium`(563行)であり、主節の主語と離れて関係節が挿入されている倒置(hyperbaton)の構造。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §4.486-4.566. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:4.486-4.566

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。