Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §4.325-4.405

キュレネの歓待とプロテウス捕縛の助言

26 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

アリスタイオスの嘆きを聞いた母キュレネは彼を水底の宮殿へと迎え入れ、盛大にもてなす。そして、蜜蜂を失った原因と解決策を知るために、海色の予言者プロテウスを捕らえるよう息子に助言する。

§4.325pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas?
私へのあなたの愛は消え去ったのですか。 なぜ私に、天を望むようにとお命じになったのですか。
§4.326En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem, §4.327quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers §4.328omnia temptanti extuderat, te matre relinquo.
見よ、死すべき生がもたらすこの誉れさえも、私があらゆる手を尽くし、穀物と家畜を怠りなく見守ることによって辛うじて作り上げたというのに、あなたを母と持ちながら、私はこれをあきらめるのだ。
§4.329Quin age et ipsa manu felices erue silvas, §4.330fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes,
さあ、あなた自身の親の手で、実り豊かな私の森を根こそぎにし、家畜小屋に敵意に満ちた火を放ち、収穫を台無しにしなさい。
§4.331ure sata et validam in vites molire bipennem,
蒔いたものを焼き、ブドウの木に力強く両刃の斧を振るいなさい。
§4.332tanta meae si te ceperunt taedia laudis. ”
もし私の名声に対するこれほど大きな嫌悪があなたを捉えたというのなら。
§4.333At mater sonitum thalamo sub fluminis alti §4.334sensit.
」しかし母は、深い川の底の部屋でその響きを聞いた。
Eam circum Milesia vellera Nymphae §4.335carpebant hyali saturo fucata colore,
彼女の周りで、ニンフたちがミレトスの羊毛をガラスの深い緑色に染められたものを、紡いでいた。
§4.336drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque, §4.337caesariem effusae nitidam per candida colla, §4.338Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque, §4.339Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo, §4.340altera tum primos Lucinae experta labores, §4.341Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae, §4.342ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae, §4.343atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea §4.344et tandem positis velox Arethusa sagittis.
ドリュモ、クサント、リゲア、ピュロドケ、白い首に輝く髪を豊かになびかせた彼女たち、ネサエエ、スピオ、タリア、キュモドケ、キュディッペ、そして金髪のリュコリアス、一方は処女、他方はそのときルキナの最初の陣痛を経験したばかり、クリオと、その姉妹ベロエ、ともにオケアノスの娘たち、ともに金で、ともに彩られた皮で飾られて、エピュレ、オピス、アシアのデイオペーア、そしてついに弓矢を置いて、足の速いアレトゥサ。
§4.345Inter quas curam Clymene narrabat inanem §4.346Vulcani Martisque dolos et dulcia furta, §4.347aque Chao densos divum numerabat amores
彼女たちの間で、クリュメネはウルカヌスの無駄な心配、マルスの企みと甘い密通を語り、カオス(混沌)の時代から始まる、神々の数多の愛を数え上げていた。
§4.348carmine quo captae dum fusis mollia pensa §4.349devolvunt, iterum maternas impulit aures
彼女たちがその歌に魅了され、紡ぎ車から柔らかい糸の束を巻き下ろしているとき、再びアリスタイオスの悲しみの叫びが母の耳に届いた。
§4.350luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes §4.351obstipuere;
ガラスの椅子の上で彼女たちは皆驚愕した。
sed ante alias Arethusa sorores §4.352prospiciens summa flavum caput extulit unda
しかし、他の姉妹たちに先駆けて、アレトゥサが前方を見渡し、波の表面からその金色の頭をもたげた。
§4.353et procul: “O gemitu non frustra exterrita tanto, §4.354Cyrene soror, ipse tibi, tua maxima cura,
そして遠くから言った。 「おお、これほど大きな嘆きに驚いたのも無理はない、姉妹キュレネよ。
§4.355tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam §4.356stat lacrimans et te crudelem nomine dicit. ”
あなたの最大の気がかりであるアリスタイオス本人が、悲しみに暮れ、父たるペネイオス川の波のそばで涙を流して立ち、あなたの名を呼んで非情な母と言っています。
§4.357Huic percussa nova mentem formidine mater, §4.358“duc, age, duc ad nos;
」これを聞いて、新たな恐怖に心を打たれた母は、「連れてきなさい、さあ、私たちのところへ連れてきなさい。
fas illi limina divum §4.359tangere,” ait.
彼が神々の敷居に触れることは許されているのです」と言った。
Simul alta iubet discedere late §4.360flumina, qua iuvenis gressus inferret.
同時に、深い川に広く退くよう命じた、若者が歩みを進められるように。
At illum §4.361curvata in montis faciem circumstetit unda §4.362accepitque sinu vasto misitque sub amnem.
すると、彼を山のように盛り上がった波が取り囲み、その巨大な懐に彼を受け入れ、川の底へと送り込んだ。
§4.363Iamque domum mirans genetricis et umida regna §4.364speluncisque lacus clausos lucosque sonantes §4.365ibat et ingenti motu stupefactus aquarum §4.366omnia sub magna labentia flumina terra
そして今や、母の住処と湿った王国、洞窟に閉じ込められた湖、ざわめく森に驚嘆しながら彼は歩みを進め、水の巨大な動きに圧倒され、大地の下を流れるすべての川を、場所ごとに異なった姿で眺めていた。
§4.367spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque §4.368et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus §4.369unde pater Tiberinus et unde Aniena fluenta §4.370saxosusque sonans Hypanis Mysusque Caicus, §4.371et gemina auratus taurino cornua vultu
ファシス、リュコス、そして深いエニペウス川が初めて湧き出る源泉、父なるティベリス川、アニオ川の流れ、岩がちで音を立てるヒュパニス川、ミュシアのカイコス川、そして、雄牛の顔に二本の角を金で飾ったエリダヌス川。
§4.372Eridanus, quo non alius per pinguia culta §4.373in mare purpureum violentior effluit amnis.
この川ほど、豊かな耕作地を通り抜けて、薄暗い海へと激しく流れ込む川は他にない。
§4.374Postquam est in thalami pendentia pumice tecta §4.375perventum et nati fletus cognovit inanes §4.376Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes §4.377germanae tonsisque ferunt mantelia villis;
軽石の垂れ下がる部屋の屋根に到着し、キュレネが息子の嘆きが今や無駄ではないと理解したとき、姉妹たちは順序よく、手に澄んだ水を注ぎ、毛足の刈り込まれたタオルを運んでくる。
§4.378pars epulis onerant mensas et plena reponunt §4.379pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae;
ある者たちは食卓に料理をうずたかく盛り、満たされた杯を繰り返し置き、祭壇はパンカイアの火で燃え上がる。
§4.380et mater, “Cape Maeonii carchesia Bacchi:
そして母は言った。 「マイオニアのワインの杯を取りなさい。
§4.381Oceano libemus,” ait.
オケアノスに神酒を捧げましょう。
Simul ipsa precatur §4.382Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores §4.383centum quae silvas, centum quae flumina servant.
」同時に、彼女自身が万物の父であるオケアノスと、百の森、百の川を守る姉妹のニンフたちに祈りを捧げる。
§4.384Ter liquido ardentem perfundit nectare Vestam, §4.385ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit.
彼女は三度、燃え盛るウェスタに澄んだネクタルを注ぎ、三度、炎は屋根のてっぺんまで吹き上がって輝いた。
§4.386Omine quo firmans animum sic incipit ipsa:
この前兆によって心を強くした彼女は、自らこのように話し始めた。
§4.387“Est in Carphatio Neptuni gurgite vates §4.388caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor
「カルパトスのネプトゥヌスの深淵に、予言者がいる、青緑色のプロテウスが。
§4.389et iuncto bipedum curru metitur equorum.
彼は魚たちを従え、二本足の馬の繋がれた戦車に乗って広大な海を渡る。
§4.390Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit §4.391Pallenen, hunc et Nymphae veneramur et ipse §4.392grandaevus Nereus;
彼は今、エマティアの港と故郷パレネを再訪している。 彼を私たちニンフも、そして高齢のネレウス自身も崇めている。
novit namque omnia vates, §4.393quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur;
というのも、この予言者はすべてを知っている、現在あるもの、過去にあったもの、やがて来るべき未来へと引き寄せられているもの、そのすべてを。
§4.394quippe ita Neptuno visum est, immania cuius §4.395armenta et turpes pascit sub gurgite phocas.
なぜなら、ネプトゥヌスがそうすることを望まれたからであり、プロテウスは彼の巨大な群れと醜いアザラシたちを深淵の下で放牧しているのだ。
§4.396Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem
わが子よ、まずこの者を鎖で捕らえなければならない。
§4.397expediat morbi causam eventusque secundet.
そうすれば彼が、病気の原因をすべて明らかにし、行く末を好転させてくれるだろう。
§4.398Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum §4.399orando flectes;
というのも、力ずくでなければ彼は何の指示も与えないし、祈っても彼の心を動かすことはできないからだ。
vim duram et vincula capto §4.400tende;
彼を捕らえたなら、厳しい力と鎖を押し当てなさい。
doli circum haec demum frangentur inanes.
そうして初めて、彼の無駄な欺きは打ち砕かれるだろう。
§4.401Ipsa ego, te, medios cum sol accenderit aestus, §4.402cum sitiunt herbae et pecori iam gratior umbra est,
私自身が、太陽が日中の暑さを燃え立たせ、草が渇き、家畜にとって日陰がより心地よくなるときに、あなたをその老人の隠れ家へと導こう。
§4.403in secreta senis ducam, quo fessus ab undis §4.404se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem.
そこは彼が波から逃れて疲れを癒す場所であり、彼が横たわって眠っているところを容易に襲うことができる。
§4.405Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis,
だが、あなたが彼をこの手と鎖で捕らえたときには……

語釈・文法注

  1. 4.328te matre — 主動詞 `relinquo` に対する奪格独立構文。名詞の `mater` と代名詞の `te` が並置されており、コピュラ(分詞)が省略されている。ここでは「あなたを母と持ちながら」という譲歩、あるいは「あなたが母であるというのに」という対比的ニュアンスを持つ。
  2. 4.337caesariem effusae nitidam — `effusae` は完了受動分詞の女性複数主格だが、中動態的に用いられており、「自身の(輝く髪を)なびかせて」という意味で、ギリシア的対格(尊敬の対格)の `caesariem` を直接目的語として従えている。
  3. 4.371gemina auratus taurino cornua vultu — 語順の倒置(hyperbaton)が見られる。`gemina` は `cornua`(中性複数対格)を修飾し、`auratus`(男性単数主格、Eridanusに一致)は `taurino vultu`(男性単数奪格)と結びつく。`cornua` は「尊敬の対格」で、「雄牛の顔において、二本の角を金で飾られた」となる。
  4. 4.393quae mox ventura trahantur — 先行する `quae sint, quae fuerint` と並列された間接疑問節。主動詞 `novit`(§4.392)に支配されているため、接続法現在受動態 `trahantur` が用いられている。`trahantur`(引き寄せられる)は、未来の出来事が運命の糸によって必然的に現在へと手繰り寄せられるというニュアンスを表現している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §4.325-4.405. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:4.325-4.405

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。