Humanitext Reader

维吉尔 · 农耕诗 §4.406-4.485

擒获普罗透斯与关于奥尔菲斯之悲剧的神谕

第 27 段,共 28 段 · 拉丁语

内容简介

阿里斯泰乌斯成功拘捕了普罗透斯,克服其重重变形并迫使其吐露神谕。普罗透斯揭示了阿里斯泰乌斯因欧律狄刻之死而遭受奥尔菲斯之怒的惩罚,并开始讲述奥尔菲斯下凡冥界的经历。

§4.406tum variae eludent species atque ora ferarum
届时,各种变幻的形态和野兽的面容都会戏弄你。
§4.407Fiet enim subito sus horridus atraque tigris §4.408squamosusque draco et fulva cervice leaena, §4.409aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis §4.410excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.
因为他会突然变成一头刚毛的野猪、一头可怕的猛虎、一条有鳞的巨龙,或是一只金颈的雌狮,或者他会发出烈火般炽烈的声响,以此逃脱锁链,或者化作轻薄的水流消散而去。
§4.411Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes, §4.412tanto, nate, magis contende tenacia vincla, §4.413donec talis erit mutato corpore, qualem §4.414videris, incepto tegeret cum lumina somno.
但是,他越是把自己变幻成各种形态,我儿,你就越是要收紧那坚固的锁链,直到他改变形体,恢复到你曾见过的、当睡眠开始时他遮住双眼那时的模样。
§4.415Haec ait et liquidum ambrosiae defundit odorem, §4.416quo totum nati corpus perduxit; at illi §4.417dulcis compositis spiravit crinibus aura §4.418atque habilis membris venit vigor.
” 她说罢,洒下澄澈的安布罗西亚香气,以此涂抹了儿子的全身;于是在他打理整齐的发丝间散发出甘甜的微风,他的四肢涌起了灵活的力量。
Est specus ingens §4.419exesi latere in montis, quo plurima vento §4.420cogitur inque sinus scindit sese unda reductos, §4.421deprensis olim statio tutissima nautis; §4.422intus se vasti Proteus tegit obice saxi.
有一座巨大的洞窟位于被侵蚀的山体侧面,风将无数的波涛聚集于此,并分流涌入那深邃的湾澳,这曾是被风暴困住的船只最安全的避风港;在里面,普罗透斯借由巨石的屏障隐匿自身。
§4.423Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha §4.424collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit.
在这里,宁芙将青年安置在避光的隐秘处;她自己则立于远处,隐没在迷雾之中。
§4.425Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos §4.426ardebat, caelo et medium sol igneus orbem §4.427hauserat; arebant herbae et cava flumina siccis §4.428faucibus ad limum radii tepefacta coquebant: §4.429cum Proteus consueta petens e fluctibus antra §4.430ibat; eum vasti circum gens umida ponti §4.431exsultans rorem late dispergit amarum.
此刻,那灼烤着干渴印度人的炽热天狼星正熊熊燃烧,空中火红的太阳已吞噬了半个轨道;草木枯萎,温暖的光线正将干涸河道里深邃的河流烤干,一直烤到泥底:此时,普罗透斯正自波涛中走向他那习惯驻留的洞穴;在他周围,辽阔海洋的湿润族类欢腾着,向四面八方散播着咸涩的飞沫。
§4.432Sternunt se somno diversae in litore phocae.
海豹们纷纷躺在海岸上安睡。
§4.433Ipse, velut stabuli custos in montibus olim, §4.434vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit, §4.435auditisque lupos acuunt balatibus agni, §4.436considit scopulo medius numerumque recenset.
他自己,宛如昔日山中牧群的看守者,当黄昏将小牛从牧场带回棚舍,子羊们的鸣叫让群狼磨牙待哺时,他坐在岩石中央,清点着它们的数量。
§4.437Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas, §4.438vix defessa senem passus componere membra §4.439cum clamore ruit magno manicisque iacentem §4.440occupat.
这一机会刚向阿里斯泰乌斯呈现,他几乎等不及让老人安放疲惫的四肢,便伴着大声的呼喊猛冲上去,用锁链将躺着的他牢牢锁住。
Ille suae contra non immemor artis §4.441omnia transformat sese in miracula rerum, §4.442ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.
而后者,并未忘记自己的法术,将自己变幻成世间一切奇特之物,烈火、可怕的野兽、以及流动的河水。
§4.443Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus §4.444in sese redit atque hominis tandem ore locutus: §4.445“Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras
然而,当发现没有任何诡计能找到逃路时,他被制服了,恢复了自身的形貌,终于用人类的声音说道: “究竟是谁,最胆大妄为的青年,命令你来到我们的居所?
§4.446iussit adire domos? Quidve hinc petis?” inquit.
你又想从这里寻求什么?
At ille:
”他问道。
§4.447“Scis, Proteu, scis ipse; neque est te fallere quicquam §4.448sed tu desine velle.
而他回答: “普罗透斯,你知道,你自己知道;没有什么能瞒得过你,所以请你放弃这种意图。
Deum praecepta secuti §4.449venimus hinc lapsis quaesitum oracula rebus.
我们是遵照神明的旨意,为了衰败的境遇而来到这里寻求神谕的。
§4.450Tantum effatus.
” 他只说了这些。
Ad haec vates vi denique multa §4.451ardentes oculos intorsit lumine glauco §4.452et graviter frendens sic fatis ora resolvit. §4.453“Non te nullius exercent numinis irae; §4.454magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus §4.455haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant, §4.456suscitat et rapta graviter pro coniuge saevit.
对此,先知最终以极大的力量转动他那闪烁着青绿色光芒的炽热双眼,并重重地咬着牙,如此开启了阐释运命的口: “折磨你的并非毫无神明之怒;你正在为犯下的重罪偿还:为了你的缘故,可怜的奥尔菲斯激起这些惩罚——(对你而言)这绝非应得之轻,除非运命阻拦—— 并为了他被夺走的妻子而狂怒不已。
§4.457Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps, §4.458immanem ante pedes hydrum moritura puella §4.459servantem ripas alta non vidit in herba.
而她,在沿着河流仓皇逃避你的时候,这个注定要死去的姑娘,没有看见脚下那条在深草中守候着河岸的巨大水蛇。
§4.460At chorus aequalis Dryadum clamore supremos §4.461implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces §4.462altaque Pangaea et Rhesi mavortia tellus §4.463atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.
但同龄的德里亚斯仙女合唱队用哀嚎声将群山之巅填满;罗多佩的峰峦为此哭泣,还有那高耸的潘盖翁山、雷索斯武勇的土地、以及盖塔人、赫布鲁斯河和雅典的奥里堤亚。
§4.464Ipse cava solans aegrum testudine amorem §4.465te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, §4.466te veniente die, te decedente canebat.
他自己,用空空的龟甲琴抚慰着病态的爱恋,唱着你,甜蜜的妻子,在荒凉的海岸上独自一人唱着你,在白日升起时唱着你,在白日消逝时唱着你。
§4.467Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, §4.468et caligantem nigra formidine lucum §4.469ingressus manesque adiit regemque tremendum §4.470nesciaque humanis precibus mansuescere corda.
他甚至走入泰纳鲁斯的峡口、迪斯深邃的门户、以及那被黑色恐怖笼罩的幽暗树林,走近了亡魂、那令人战栗的君王、以及那不知如何因人类祈求而软化的心。
§4.471At cantu commotae Erebi de sedibus imis §4.472umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, §4.473quam multa in foliis avium se milia condunt §4.474vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, §4.475matres atque viri defunctaque corpora vita §4.476magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, §4.477impositique rogis iuvenes ante ora parentum, §4.478quos circum limus niger et deformis harundo §4.479Cocyti tardaque palus inamabilis unda §4.480alligat et noviens Styx interfusa coercet.
而在歌声的感召下,从埃雷布斯最深处的居所中,飘出了稀薄的幽灵和失去了光明的魂魄,其数量之多,犹如成千上万的鸟儿在叶丛中栖息,当黄昏或冬日的风雨将它们从山中驱赶:母亲们、丈夫们、以及失去了生命的高尚英雄们的躯体、男孩与未婚的少女、还有在父母眼前被置于火葬柴堆上的青年;在他们周围,科赛特斯河黑色的淤泥与丑陋的芦苇,以及那水流迟滞、令人厌恶的沼泽将他们禁锢,而九重交错的斯堤克斯河则将他们围困。
§4.481Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti §4.482tartara caeruleosque implexae crinibus angues §4.483Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora §4.484atque Ixionii vento rota constitit orbis.
甚至连亡魂的居所和塔耳塔洛斯的最深处都为之惊呆,连发丝间编织着青蛇的复仇女神们也是如此,刻耳柏洛斯张着三个大口呆立,伊克西翁车轮的转动也因风止而停息。
§4.485Iamque pedem referens casus evaserat omnes;
而此刻,他正往回迈步,避开了所有的危难;

词汇与语法注释

  1. §4.413donec talis erit mutato corpore, qualem / videris, incepto tegeret cum lumina somno. — 虚拟语气 tegeret 用于表示时间的 cum 从句中,与主句中的 donec talis erit(将来时/将来完成时)相呼应,生动地唤起普罗透斯在入睡时遮住双眼的特定过去状态。
  2. §4.427arebant herbae et cava flumina siccis / faucibus ad limum radii tepefacta coquebant — 夸张的词序倒装(hyperbaton)的显著例子。在 cava flumina 和 radii 的关系中,radii 是主语(“光线”),cava flumina 是直接宾语(“深邃的河流”),而 siccis faucibus 是夺格,用作手段或伴随状况(“以干涸的河床”)。
  3. §4.453Non te nullius exercent numinis irae — 通过双重否定(Non... nullius)达到的强烈肯定,意为“折磨你的绝非毫无神明之怒”,即“某一极其强大的神明之怒正在纠缠着你”。在语境中,这指代奥尔菲斯或庇护他的神明。
  4. §4.455haudquaquam ob meritum — 关于是谁的“应得/功过”(meritum)可以有不同解释。此处意指“绝非应得[对你而言,相比罪行这惩罚太轻了]”或“绝非[奥尔菲斯]应得[的悲剧]”,总之是在强调阿里斯泰乌斯所作所为的非正义性。
  5. §4.473quam multa in foliis avium se milia condunt — 伴随关系代词的比较结构“quam multa... [tam multa...]”的一部分,将埃雷布斯亡魂数量之多,比作“在叶丛中躲藏的成千上万只鸟儿”。第475行开始的 matres atque viri... 等词与 milia 呈同格关系。
  6. §4.482caeruleosque implexae crinibus angues — 虽然 implexae 是被动完成分词,但它在此处具有中动(自反)意义,并支配希腊式宾格(或称关系宾格)的 angues,意为“在头发里编织了青色蛇群的”。

引用这一段

维吉尔, 农耕诗 §4.406-4.485. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:4.406-4.485

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。