§4.243stellio et lucifugis congesta cubilia blattis §4.244immunisque sedens aliena ad pabula fucus §4.245aut asper crabro imparibus se immiscuit armis, §4.246aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae §4.247laxos in foribus suspendit aranea casses.
ヤモリや、光を避けるゴキブリに満ちた寝床、また、他人の餌に居座って何も貢献しない雄蜂や、あるいは荒々しいスズメバチが不均等な武器で混じり込み、あるいは恐ろしい蛾の類、あるいはミネルウァに憎まれた蜘蛛が、戸口に緩い網をかけるからである。
§4.248Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes §4.249incumbent generis lapsi sarcire ruinas §4.250complebuntque foros et floribus horrea texent.
彼らが消耗すればするほど、それだけ熱心に、皆で没落した一族の崩壊を修復しようと努め、通路を満たし、花々で貯蔵庫を織り上げるだろう。
§4.251Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros §4.252vita tulit, tristi languebunt corpora morbo— §4.253quod iam non dubiis poteris cognoscere signis:
しかし、人生が我々の不運を蜜蜂にももたらしたので、もし彼らの体が悲しい病で衰えるなら―― これはもはや疑い得ない兆候によって知ることができるだろう。
§4.254continuo est aegris alius color, horrida vultum §4.255deformat macies, tum corpora luce carentum §4.256exportant tectis et tristia funera ducunt;
直ちに病んでいる者たちの色は変わり、恐ろしい痩せ細りが顔の容貌を損ない、そのとき光を欠いた者たちの体を住処から運び出し、悲しい葬列を率いる。
§4.257aut illae pedibus conexae ad limina pendent, §4.258aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes §4.259ignavaeque fame et contracto frigore pigrae.
あるいは彼女たちは足を絡ませ合って戸口にぶら下がり、あるいは閉ざされた家の中に留まり、皆、飢えで無気力になり、身を縮めさせる寒さで怠惰になっている。
§4.260Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant,
そのとき、より重い音が聞こえ、長く引きずるように囁く。
§4.261frigidus ut quondam silvis immurmurat Auster, §4.262ut mare sollicitum stridit refluentibus undis, §4.263aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis:
あたかも冷たい南風が時に森でざわめくように、あるいは波が引き返すときに騒がしい海が鳴り響くように、あるいは閉じられた炉の中で激しい火が激しく燃え滾るように。
§4.264hic iam galbaneos suadebo incendere odores §4.265mellaque harundineis inferre canalibus, ultro
ここで私は、ガルバヌムの香りを燻らせ、葦の管で蜜を差し入れることを勧めるだろう。
§4.266hortantem et fessas ad pabula nota vocantem.
自ら励まし、疲れ果てた者たちを馴染みの餌へと誘いながら。
§4.267Proderit et tunsum gallae admiscere saporem §4.268Arentesque rosas aut igni pinguia multo §4.269defruta vel psithia passos de vite racemos §4.270Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea.
また、つぶした五倍子の風味を混ぜ合わせること、乾燥した薔薇、あるいは強い火で濃縮した甘いぶどう汁、あるいはプシティアの葡萄の木から取った干しぶどう、アテナイの百里香、そして強い匂いのするケンタウレアを混ぜ合わせることも有益である。
§4.271Est etiam flos in pratis, cui nomen amello
また、草地には一つの花があり、農夫たちはこれにアメッルスという名を与えた。
§4.272fecere agricolae, facilis quaerentibus herba;
探す者にとって容易に見つかる草である。
§4.273namque uno ingentem tollit de caespite silvam, §4.274aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum §4.275funduntur, violae sublucet purpura nigrae;
なぜなら、一つの根株から巨大な茎の茂みを立ち上げ、花自体は金色であるが、周囲に数多く広がる葉の中には、濃い紫のスミレの紫色がほのかに輝いているからである。
§4.277asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum §4.278pastores et curva legunt prope flumina Mellae.
口にすると渋い味があり、刈り取られた谷間で牧人たちは、またうねるメッラ川の近くで、これを摘み取る。
この根を、香りのよいワインで煮込み、入り口のところに、いっぱいに満ちた籠で餌として置きなさい。
§4.281Sed siquem proles subito defecerit omnis, §4.282nec genus unde novae stirpis revocetur habebit, §4.283tempus et Arcadii memoranda inventa magistri §4.284pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis §4.285insincerus apes tulerit cruor.
しかし、もし誰かからすべての群れが突然絶え、新しい系統を呼び戻すための血統を持たなくなってしまったなら、アルカディアの師の記憶されるべき発明を明らかにすること、そして、いかにしてしばしば屠られた若牛から、腐敗した血が蜜蜂を生み出したかを示す時である。
Altius omnem §4.286expediam prima repetens ab origine famam.
私は、最初の起源から遡って、そのすべての伝承をより深く説き明かそう。
§4.287Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi §4.288accolit effuso stagnantem flumine Nilum §4.289et circum pictis vehitur sua rura phaselis, §4.290quaque pharetratae vicinia Persidis urget, §4.294omnis in hac certam regio iacit arte salutem.
なぜなら、ペラの王に支配されたカノポスの幸運な民が、氾濫した川によってせき止められたナイル川の傍らに住み、彩られた小舟に乗って自らの耕地を巡り、また、箙を背負ったペルシアの隣国が迫り、この地域全体が、この技術に確実な救いを求めているからである。
まず、極めて小さく、まさにその目的のために狭められた場所が選ばれる。
hunc angustique imbrice tecti §4.297parietibusque premunt artis et quattuor addunt, §4.298quattuor a ventis obliqua luce fenestras.
人々はここを、狭い瓦の屋根と窮屈な壁で囲い込み、四つの風の方向から、斜めの光が入る四つの窓を取り付ける。
huic geminae nares et spiritus oris §4.301multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto §4.302tunsa per integram solvuntur viscera pellem.
大いに抵抗するこの牛の、両方の鼻孔と口の呼吸が塞がれ、打撃によって殺された後、内臓は叩かれて、傷のない皮の下で砕かれる。
§4.303Sic positum in clauso linquunt et ramea costis §4.304subiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes.
彼らは、このように置かれた牛を閉ざされた場所に残し、脇腹の下に木の枝の破片や、百里香、新鮮なカシアを敷く。
§4.305Hoc geritur Zephyris primum impellentibus undas, §4.306ante novis rubeant quam prata coloribus, ante §4.307garrula quam tignis nidum suspendat hirundo.
これは、西風が最初に波を押し出すときに、草原が新しい色で赤らむ前に、おしゃべりなツバメが梁に巣を吊るす前に行われる。
§4.308Interea teneris tepefactus in ossibus umor §4.309aestuat et visenda modis animalia miris, §4.310trunca pedum primo, mox et stridentia pennis, §4.311miscentur tenuemque magis magis aera carpunt, §4.312donec, ut aestivis effusus nubibus imber, §4.313erupere aut ut nervo pulsante sagittae,
その間に、柔らかい骨の中で温められた体液が沸き立ち、驚くべき仕方で見られるべき動物たちが、最初は足のない姿で、やがては羽を羽ばたかせて音を立てながら、混じり合い、ますます希薄な空気を捉え、ついに、夏の雲から降り注ぐ豪雨のように、あるいは、弦の弾きから放たれる矢のように飛び出してくる。
§4.314prima leves ineunt si quando proelia Parthi.
軽装のパルティア人が最初の戦闘を開始するときに。
§4.315Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem?
ムーサたちよ、どの神がこの技術を我々のために鍛え上げたのか。
§4.316Unde nova ingressus hominum experientia cepit?
人間の新たな経験の試みは、どこから端緒を得たのか。
§4.317Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe, §4.318amissis, ut fama, apibus morboque fameque, §4.319tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis §4.320multa querens atque hac adfatus voce parentem:
牧人アリスタイオスは、ペネイオス川の流れるテンペの谷を逃れ、噂によれば病と飢えで蜜蜂を失い、悲しみに暮れて、大河の最果ての神聖な源流の傍らに立ち、多くを嘆き、このような言葉で母に語りかけた。
§4.321“Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius §4.322ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum, §4.323si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo,
「母よ、母キュレネよ、この深淵の底を支配するお方よ、なぜ私を、神々の栄えある血統から、 ――もし本当に、あなたの言う通り、テュンブラのアポロンが父であるなら―― 運命に憎まれる者として産んだのですか。
§4.324invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri
あるいは、私へのあなたの