Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §4.163-4.242

蜜蜂の共同生活と神性と蜜の収穫

24 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

蜜蜂たちの社会生活と高度な秩序、役割分担、キュクロプスとの比較、繁殖における特徴(交配をしないこと)、王への絶対的な忠誠心、そして宇宙の神性と結びついたその知性について語り、最後に蜜の収穫方法と害虫対策を説明する。

§4.163educunt fetus, aliae purissima mella §4.164stipant et liquido distendunt nectare cellas.
子らを外へ連れ出し、他の者たちはきわめて純粋な蜜を詰め込み、澄んだ甘露で巣房を膨らませる。
§4.165Sunt quibus ad portas cecidit custodia sorti,
門のところでの番兵が、くじによって割り当てられた者たちもいる。
§4.166inque vicem speculantur aquas et nubila caeli §4.167aut onera accipiunt venientum aut agmine facto §4.168ignavum fucos pecus a praesepibus arcent.
彼らは交代で、雨や空の雲を監視し、あるいは帰ってくる者たちの荷を受け取り、あるいは隊列を組んで怠惰な群れである雄蜂どもを、巣から追い払う。
§4.169Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.
作業は活気に満ち、芳しい蜜は百里香の香りを放つ。
§4.170ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis §4.171cum properant, alii taurinis follibus auras §4.172accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt §4.173aera lacu; gemit impositis incudibus Aetna; §4.174illi inter sese magna vi bracchia tollunt §4.175in numerum versantque tenaci forcipe ferrum:
あたかも、キュクロプスたちが、粘り気のある塊から雷電を急いで作り出すとき、ある者たちは牛革の鞴で空気を吸い込んでは吐き出し、別の者たちは音を立てる青銅を水槽に浸し、置かれた金敷によってエトナ山は轟き、彼らは互いに大いなる力で腕を持ち上げ、リズムを合わせて、頑丈なやっとこで鉄をひっくり返す。
§4.176non aliter, si parva licet componere magnis, §4.177Cecropias innatus apes amor urget habendi, §4.178munere quamque suo.
まさにこのように、もし小さなものを大きなものと比較することが許されるなら、アテナイの蜜蜂たちには、生まれつき備わった獲得への熱意が、各々にその任務を果たさせている。
Grandaevis oppida curae §4.179et munire favos et daedala fingere tecta.
年老いた者たちには、町が配慮の対象であり、巣を補強し、精巧な住処を作り上げることである。
§4.180At fessae multa referunt se nocte minores,
しかし、若い者たちは、夜遅くに疲れ果てて戻ってくる。
§4.181crura thymo plenae;
その足は百里香で満ちている。
pascuntur et arbuta passim §4.182et glaucas salices casiamque crocumque rubentem §4.183et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos.
彼らはあちこちで、ヤマモモや、青白い柳、シナモン、赤く輝くサフラン、蜜の豊かな菩提樹、そして濃い紫色のヒヤシンスを食する。
§4.184Omnibus una quies operum, labor omnibus unus:
すべての者にとって仕事の休息は一つであり、すべての者にとって労働も一つである。
§4.185mane ruunt portis; nusquam mora;
朝には門から飛び出してゆき、いささかも遅れることはない。
rursus easdem §4.186vesper ubi e pastu tandem decedere campis §4.187admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant;
再びそれらの者が、夕暮れが、ついに野原での採餌から退くよう促すとき、そのとき彼らは住処を目指し、そのとき体を休める。
§4.188fit sonitus, mussantque oras et limina circum.
羽音が沸き起こり、彼らは入り口や敷居の周りで羽音を立てる。
§4.189Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur §4.190in noctem fessosque sopor suus occupat artus.
その後、すでに寝室で身を落ち着かせたとき、静寂が夜まで続き、心地よい眠りが彼らの疲れ果てた四肢を包み込む。
§4.191Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt §4.192longius aut credunt caelo adventantibus Euris,
また、雨が差し迫っているときには、彼らは住処から遠くへは離れず、東風が近づいているときには空を信頼しない。
§4.193sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, §4.194excursusque breves temptant et saepe lapillos, §4.195ut cumbae instabiles fluctu iactante saburram, §4.196tollunt, his sese per inania nubila librant.
むしろ、安全な都市の壁のそばで水を汲み、短い偵察飛行を試み、しばしば小石を、あたかも、波に揺れる不安定な小舟がバラストを積むように、持ち上げて、これによって空虚な雲の中を自らの均衡を保って飛ぶ。
§4.197Illum adeo placuisse apibus mirabere morem,
君は、蜜蜂たちにとってまさに次の習慣が好まれていることに驚くだろう。
§4.198quod neque concubitu indulgent nec corpora segnes §4.199in Venerem solvunt aut fetus nixibus edunt:
すなわち、彼らは交尾にふけることもなく、怠惰に体を愛欲の中に弛ませることもなく、また陣痛によって子を産むこともない。
§4.200verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis §4.201ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites §4.202sufficiunt aulasque et cerea regna refigunt.
むしろ彼ら自身が、葉の上や芳しい草から、子らを口で拾い集め、彼ら自身が王と小さな市民たちを補充し、宮殿と蝋の王国を新しく作り直す。
§4.203saepe etiam duris errando in cotibus alas §4.204attrivere ultroque animam sub fasce dedere:
しばしば、彼らは固い岩の間を飛び回るうちに、翅をすり減らし、荷の下で自ら命を捧げる。
§4.205tantus amor florum et generandi gloria mellis.
それほどまでに、花々への愛と、蜜を作り出す栄光は大きいのである。
§4.206Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi §4.207excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas, §4.208at genus immortale manet multosque per annos §4.209stat fortuna domus et avi numerantur avorum.
それゆえ、たとえ彼女たち自身には、狭い寿命の限界が待ち受けているとしても(実に、七回目の夏を超えて生きることはないのだから)、それでも、その血統は不滅であり続け、多くの年にわたって家の運命は確立し、祖先の祖先までが数えられる。
§4.210Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens §4.211Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes §4.212observant.
その上、王に対して、エジプトも、広大なリュディアも、パルティアの民も、メディアのヒュダスペス川の民も、これほど敬意を払うことはない。
Rege incolumi mens omnibus una est;
王が無事である限り、すべての者の心は一つである。
§4.213amisso rupere fidem constructaque mella §4.214diripuere ipsae et crates solvere favorum.
王を失えば、彼らは誓いを破り、築き上げた蜜を自ら略奪し、巣の構造を破壊してしまう。
§4.215Ille operum custos, illum admiruntur et omnes §4.216circumstant fremitu denso stipantque frequentes
王こそが仕事の守護者であり、彼らは皆、王を敬慕し、密集した羽音を立てて取り囲み、大群で付き従う。
§4.217et saepe attollunt umeris et corpora bello §4.218obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem.
そして、しばしば彼を肩の上に担ぎ上げ、戦いにおいてその体を投げ出して、手負いとなって誇り高き死を追い求める。
§4.219His quidam signis atque haec exempla secuti §4.220esse apibus partem divinae mentis et haustus §4.221aetherios dixere;
ある者たちは、これらの兆候やこれらの実例に従って、蜜蜂たちには神的な知性の一部と、天上の息吹が備わっていると主張した。
deum namque ire per omnes §4.222terrasque tractusque maris caelumque profundum.
実に、神はすべての大地、海の広がり、そして深い天を貫いて進むからである。
§4.223Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum, §4.224quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas;
ここから、家畜も、群れも、人間も、あらゆる野生動物の種も、それぞれが生まれるときに、微細な生命を引き出す。
§4.225scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri
そして当然ながら、解体されたすべてのものは、その後ここへ返され、連れ戻される。
§4.226omnia nec morti esse locum, sed viva volare §4.227sideris in numerum atque alto succedere caelo.
死のための場所はなく、生きたまま飛び立って、星々の列へと加わり、高い天へと昇ってゆき。
§4.228Si quando sedem angustam servataque mella §4.229thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum §4.230ora fove fumosque manu praetende sequaces.
もし君が、いつか彼女たちの狭い住処と、蓄えられた蜜を宝物庫から取り出すなら、あらかじめ水を口に含んで吹きかけ、手には、追ってくる煙をかざしなさい。
§4.231Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis,
彼らは重い収穫を年に二度集める。 収穫の時期は二度ある。
§4.232Taygete simul os terris ostendit honestum §4.233Pleas et Oceani spretos pede reppulit amnes, §4.234aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi §4.235tristior hibernas caelo descendit in undas.
プレイアデスの一人タイゲテが、自らの美しい顔を大地に示し、オケアノスの嫌われた流れをその足で蹴り戻すときと、あるいは、彼女が水に満ちた「魚座」の星を避けて、より悲しげに、天から冬の波へと沈んでゆくときである。
§4.236Illis ira modum supra est, laesaeque venenum §4.237morsibus inspirant et spicula caeca relinquunt §4.238adfixae venis animasque in vulnere ponunt.
彼女たちの怒りは度を越しており、傷つけられると、噛み傷の中に毒を注ぎ込み、目に見えない針を血管に残したまま、傷口の中に自らの命を置く。
§4.239Sin duram metues hiemem parcesque futuro §4.240contunsosque animos et res miserabere fractas, §4.241at suffire thymo cerasque recidere inanes
しかし、もし君が厳しい冬を恐れ、将来のために手加減し、打ちひしがれた彼女たちの心と、挫折した運命を哀れに思うなら、それでも百里香で燻蒸し、無駄な蝋を剪定することを、誰がためらうだろうか。
§4.242quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit
実に、しばしば名もなきトカゲが巣をかじり、

語釈・文法注

  1. §4.178Grandaevis oppida curae — Grandaevis(与格)と curae(与格)による二重与格構文。「年老いた者たちにとって、町が配慮(の対象)である」という意味になる。
  2. §4.181crura thymo plenae — crura は「関係の対格(いわゆるギリシア的対格)」で、形容詞 plenae にかかり、「足を百里香で満たされて」となる。plenae は主格複数女性で、前節の主語 minores(若い蜂たち)を修飾する。
  3. §4.198quod neque concubitu indulgent — 接続詞 quod(〜ということ)に導かれる節は、前行(197行)の illum... morem(その習慣)の内容を具体的に説明する同格節である。
  4. §4.220esse apibus partem divinae mentis — dixere(221行、dixerunt の短縮形)を主動詞とする対格不定詞(AcI)構文の始まり。apibus は所有の与格で、「蜜蜂たちに神的な知性の一部がある」という内容を構成する。
  5. §4.241at suffire thymo cerasque recidere inanes — at は反論や強い転換を示し、続く quis dubitet? は接続法現在形(迷い・可能性)を用いた反語的疑問(「誰がためらうだろうか、いや誰もためらわない」)である。不定詞 suffire と recidere はこの疑念の対象となる行為を表す。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §4.163-4.242. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:4.163-4.242

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。