§4.1Protinus aerii mellis caelestia dona
次に私は、天上の贈り物である、空中からもたらされる蜜について語ろう。
§4.2exsequar: hanc etiam, Maecenas, adspice partem.
マエケナスよ、この部分にもまた目を留めてほしい。
§4.3Admiranda tibi levium spectacula rerum §4.4magnanimosque duces totiusque ordine gentis §4.5mores et studia et populos et proelia dicam.
小さき事物の驚くべきスペクタクルを、そして気高き指導者たち、一族全体の秩序、習俗、情熱、人々、そして戦いについて私は語ろう。
§4.6In tenui labor;
労力は取るに足りないものだが、その栄光は小さくない。
at tenuis non gloria, si quem §4.7numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo.
もし不吉な神々がそれを許し、呼びかけられたアポローンが耳を傾けるならば。
§4.8Principio sedes apibus statioque petenda,
まず最初に、蜂たちのための住処と、落ち着くべき場所が求められねばならない。
§4.9quo neque sit ventis aditus—nam pabula venti
そこは、風の侵入する道がない場所でなければならない。 というのも、風は彼らが巣に食物を運ぶのを妨げるからだ。
§4.10ferre domum prohibent—neque oves haedique petulci §4.11floribus insultent aut errans bucula campo §4.12decutiat rorem et surgentes atterat herbas.
また、羊や好戦的な子ヤギが花を踏みにじったり、平原を彷徨う若い雌牛が露を振り落とし、伸びゆく草を踏み荒らしたりしない場所でなければならない。
§4.13Absint et picti squalentia terga lacerti §4.14pinguibus a stabulis meropesque aliaeque volucres §4.15et manibus Procne pectus signata cruentis;
背中にまだら模様のある、ざらざらしたトカゲたちも、豊かな巣から遠ざけられるべきであり、ハチクイやその他の鳥たち、そして血塗られた手で胸を跡づけられたプロクネーも同様である。
なぜなら、彼らはあらゆる場所を広く荒らし、飛んでいる蜂たち自身を口で咥えて運び、無慈悲な巣の中の雛たちの甘い餌とするからである。
§4.18At liquidi fontes et stagna virentia musco §4.19adsint et tenuis fugiens per gramina rivus, §4.20palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret,
しかし、澄んだ泉や、苔で青々と茂った池が近くにあり、草の間をかすかに流れる小川があるべきであり、棕櫚や巨大な野生のオリーブがその入り口に日陰を作るべきである。
§4.21ut, cum prima novi ducent examina reges §4.22vere suo ludetque favis emissa iuventus, §4.23vicina invitet decedere ripa calori, §4.24obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos.
それは、新しい王たちが最初の群れを率いて、彼らにとっての春に、巣から放たれた若い蜂たちが戯れるとき、近くの土手が、暑さを避けて身を引くよう彼らを誘い、行く手にある木が、葉の生い茂るもてなしで彼らを引き留めるためである。
§4.25In medium, seu stabit iners seu profluet umor, §4.26transversas salices et grandia conice saxa,
その中央に、水がよどんで静止していようと、流れ出ていようと、柳の枝を横に渡し、大きな石を投げ入れなさい。
§4.27pontibus ut crebris possint consistere et alas §4.28pandere ad aestivum solem, si forte morantes
それは、彼らが数多くの橋の上で立ち止まり、夏の太陽に向かって翅を広げることができるためである。
§4.29sparserit aut praeceps Neptuno immerserit Eurus.
もし、とどまっている彼らを、激しい東風が散り散りにし、あるいはネプトゥーヌスの水の中に真っ逆さまに沈めたとしても。
§4.30Haec circum casiae virides et olentia late §4.31serpylla et graviter spirantis copia thymbrae §4.32floreat inriguumque bibant violaria fontem.
これらを取り囲んで、青々としたカシアや、広く香るイブキジャコウソウ、そして重々しく香るサボリーが豊かに咲き誇り、スミレの床が、水を注ぐ泉から水分を吸い上げるべきである。
§4.33Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis, §4.34seu lento fuerint alvaria vimine texta, §4.35angustos habeant aditus: nam frigore mella
しかし、巣そのものは、くり抜かれた樹皮で縫い合わされたものであれ、あるいはしなやかな柳の枝で編まれたものであれ、狭い入り口を持つべきである。
§4.36cogit hiems, eademque calor liquefacta remittit.
なぜなら、冬の寒さは蜜を凍らせて凝固させ、また夏の暑さはそれを溶かして緩めるからである。
§4.37Utraque vis apibus pariter metuenda;
どちらの力も、蜂たちにとっては同様に恐るべきものである。
neque illae §4.38nequiquam in tectis certatim tenuia cera §4.39spiramenta linunt fucoque et floribus oras §4.40explent collectumque haec ipsa ad munera gluten
だからこそ彼女らも巣の中で、競い合って隙間を蝋で塞ぎ、花粉や花でその縁を満たし、この役割のために集められた糊を蓄えているのだ。
§4.41et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae.
それは鳥もちよりも、またフリュギアのイダ山の松脂よりも粘り気がある。
§4.42Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris §4.43sub terra fovere larem, penitusque repertae §4.44pumicibusque cavis exesaeque arboris antro.
しばしば彼らはまた、噂が本当なら、地中に掘られた隠れ家に巣を温めて営み、深く掘り下げられた場所や、多孔質の軽石の中、あるいは朽ち果てた樹木の洞の中に発見される。
それでも君は、隙間だらけの巣の周りに、柔らかい泥を手で塗って温め、その上にまばらに葉を被せなさい。
巣の近くにイチイの木を置くことを許してはならず、赤いカニを炉で焼いてはならず、深い沼を信用してはならない。
§4.49aut ubi odor caeni gravis aut ubi concava pulsu §4.50saxa sonant vocisque offensa resultat imago.
あるいは泥の悪臭が立ち込める場所や、衝撃によって凹んだ岩が響き渡り、遮られた声の反響が跳ね返る場所を。
§4.51Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit §4.52sub terras caelumque aestiva luce reclusit, §4.53illae continuo saltus silvasque peragrant §4.54purpureosque metunt flores et flumina libant §4.55summa leves.
さらに、黄金の太陽が、征服された冬を地中へと追いやり、夏の光で天空を開き放つとき、蜂たちは直ちに谷間や森を飛び回り、色鮮やかな花々を刈り取り、川の水面を軽やかにすする。
Hinc nescio qua dulcedine laetae §4.56progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes §4.57excudunt ceras et mella tenacia fingunt.
ここから彼らは、何とも言えぬ甘き喜びによって満ち足り、子孫や巣を温め、ここから巧みな技術で新しい蝋を作り出し、粘り気のある蜜を形成する。
§4.58Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli §4.59nare per aestatem liquidam suspexeris agmen §4.60obscuramque trahi vento mirabere nubem,
ここから、巣から放たれて天の星々へと向かって、澄んだ夏の空を漂いゆく群れを、君が見上げるとき、そして風によって引きずられる暗い雲に驚嘆するとき、注目しなさい。
Huc tu iussos adsperge sapores,
ここに君は、求められた芳香を振り撒きなさい。
§4.63trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen,
すり潰したレモンバームや、メリンテのありふれた草を。
§4.64tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum.
そして金属音を鳴らし、周りで母なる女神のシンバルを打ち鳴らしなさい。
彼ら自身が、薬草の施された場所に落ち着き、彼ら自身が、その習わしに従って、巣の最も奥深くへと身を隠すであろう。
§4.67Sin autem ad pugnam exierint, nam saepe duobus §4.68regibus incessit magno discordia motu, §4.69continuoque animos vulgi et trepidantia bello §4.70corda licet longe praesciscere;
しかし、もし彼らが戦いに出るならば――というのも、しばしば二人の王の間に、大きな動揺を伴う不和が生じるからだ―― 直ちに、大衆の気構えと、戦争に動揺する心を、遥か遠くから予知することができる。
namque morantes §4.71Martius ille aeris rauci canor increpat et vox §4.72auditur fractos sonitus imitata tubarum;
なぜなら、ためらう者たちを、あの軍神の、かすれた真鍮の響きが叱咤し、途切れ途切れのラッパの音を模した声が聞こえるからである。
§4.73tum trepidae inter se coeunt pennisque coruscant §4.74spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos §4.75et circa regem atque ipsa ad praetoria densae §4.76miscentur magnisque vocant clamoribus hostem.
そのとき彼らは、興奮して互いに集まり、翅を震わせ、口吻で針を研ぎ、腕を整え、王の周りや、本営そのものの近くに密集して混じり合い、大声で敵を挑発する。
それゆえ、彼らが穏やかな春と開けた平原を得るや否や、門から飛び出してくる。
concurritur, aethere in alto §4.79fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem §4.80praecipitesque cadunt;
衝突が起こり、高い天空に音が響き渡り、混じり合った蜂たちが大きな球体を形成し、真っ逆さまに落下する。
non densior aere grando, §4.81nec de concussa tantum pluit ilice glandis.
大気から降る雹もこれほど濃密ではなく、揺さぶられた常緑オークからこれほど多くのドングリが降ることもない。
§4.82ipsi per medias acies insignibus alis
王たちは自ら、戦闘列の間を、際立った翅で……