Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §3.485-3.566

ノリクムの疫病の猛威とあらゆる生き物の死

21 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

ノリクムの地を襲った凄惨な疫病が、家畜のみならず犬や豚、高貴な馬、耕作を支える牡牛、さらには野生動物や海の生物、鳥にまで死をもたらす様子を描き、治療法が狂気を引き起こして逆効果になる悲劇を語る。さらに、疫病はティシポネーの跳梁によって拡大し、死骸の羊毛から作られた衣服を身につけた人間に致命的な皮膚の炎症をもたらすという、人間社会への恐怖の結末を描写する。

§3.485ossa minutatim morbo collapsa trahebat.
病気によって徐々に崩壊した骨を自らの内へと引きずり込んでいった。
§3.486Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram §3.487lanea dum nivea circumdatur infula vitta, §3.488inter cunctantis cecidit moribunda ministros.
しばしば神々の儀式のさなかに、祭壇の前に立っている犠牲の獣が、白い帯を伴う羊毛の鉢巻きが周りに巻かれている間に、ためらう奉仕者たちの間で、死に瀕して倒れた。
§3.489Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos §3.490inde neque impositis ardent altaria fibris §3.491nec responsa potest consultus reddere vates,
あるいは、もし神官が事前に刃物で犠牲獣を屠っていたとしても、そこから、載せられた内臓で祭壇が燃え上がることもなく、問われた預言者が神託を返すこともできない。
§3.492ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri §3.493summaque ieiuna sanie infuscatur harena.
そして、下に差し入れられたナイフは血でほとんど染まることもなく、砂の表面は、乏しい腐汁で黒ずむだけである。
§3.494Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis §3.495et dulcis animas plena ad praesepia reddunt;
このために、豊かな草の上で子牛たちがいたるところで死んでいき、満ち足りた飼い葉桶の傍らで、甘き命を返す。
§3.496hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros §3.497tussis anhela sues ac faucibus angit obesis.
このために、人懐こい犬たちに狂犬病が訪れ、喘ぐような咳が病める豚たちを震わせ、腫れ上がった喉を締め付ける。
§3.498Labitur infelix studiorum atque immemor herbae §3.499victor equus fontisque avertitur et pede terram §3.500crebra ferit;
かつての勝者たる馬は、己の営みをも顧みず、草のことも忘れて崩れ落ち、泉から顔を背け、足でしきりに地面を叩く。
demissae aures, incertus ibidem §3.501sudor et ille quidem morituris frigidus, aret
耳は垂れ下がり、同じ場所に不規則な汗がにじむが、それは死にゆくものにとって実に冷たい。
§3.502pellis et ad tactum tractanti dura resistit.
皮膚は乾燥し、触れて手当てをしようとする者に対して硬く抵抗する。
§3.503Haec ante exitium primis dant signa diebus;
これらが、死に至る前の最初の数日間に彼らが見せる兆候である。
§3.504sin in processu coepit crudescere morbus, §3.505tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto §3.506spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo §3.507ilia singultu tendunt, it naribus ater
しかし、もし病が進むにつれて悪化し始めるならば、そのときには実に、燃えるような目、そして深くから引き込まれる息(それは時折うめき声で重苦しい)、そして下腹部が長いしゃくり上げによって張り詰める。
§3.508sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua.
鼻からは黒い血が流れ、荒れた舌が塞がれた喉を圧迫する。
§3.509Profuit inserto latices infundere cornu §3.510Lenaeos;
角を口に差し込んで、バッカスの液汁を注ぎ込むことが効果的であった。
ea visa salus morientibus una;
それが、死にゆくものたちにとって唯一の救いと思われた。
§3.511mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti §3.512ardebant ipsique suos iam morte sub aegra, §3.513di meliora piis erroremque hostibus illum, §3.514discissos nudis laniabant dentibus artus.
だが間もなく、これ自体が破滅の原因となり、狂気によって力を得て彼らは燃え上がり、すでに苦しい死の間際に、彼ら自身で、 ――神々よ、敬虔な者たちにはより良き運命を、そしてその狂気を敵に与えたまえ―― 引き裂かれた己の手足を、むき出しの歯で引きちぎっていた。
§3.515Ecce autem duro fumans sub vomere taurus §3.516concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem §3.517extremosque ciet gemitus.
見よ、しかし、硬い犁の下で息を荒くする牡牛が倒れ、口から泡の混じった血を吐き出し、最後のうめき声を上げる。
It tristis arator §3.518maerentem abiungens fraterna morte iuvencum, §3.519atque opere in medio defixa relinquit aratra.
悲しみに暮れる耕作人は、兄弟の死を嘆く若い牡牛を軛から解き放ちながら歩み去り、そして仕事の途中で、土に突き刺さったままの犁を残していく。
§3.520Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt §3.521prata movere animum, non qui per saxa volutus §3.522purior electro campum petit amnis;
高い森の木陰も、柔らかな牧草地も、岩を転がり落ちて琥珀よりも澄んだ姿で平原へと流れる川も、彼の心を動かすことはできない。
at ima §3.523solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis §3.524ad terramque fluit devexo pondere cervix.
しかし、脇腹の奥は力なく緩み、鈍くなった目に混濁が迫り、うつむいた重みで首は地面へと崩れ落ちる。
§3.525Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras §3.526invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi §3.527munera, non illis epulae nocuere repostae:
労働や尽くした功績が何の役に立とうか。 重い土地を犁で耕し返したことが何の役に立とうか。 それなのに、バッカスのマッシカの贈り物も、彼らのために重ねられた豪華な宴会も、彼らを害したわけではない。
§3.528frondibus et victu pascuntur simplicis herbae, §3.529pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu §3.530flumina, nec somnos abrumpit cura salubris.
彼らは木の葉とシンプルな草という糧を食み、盃は澄んだ泉と流れによって鍛えられた川であり、心配事が彼らの健康な眠りを破ることはない。
§3.531Tempore non alio dicunt regionibus illis §3.532quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris §3.533imparibus ductos alta ad donaria currus.
この時をおいて他になく、あの地方において、ユーノーの儀式のために雌牛たちが探し求められ、不揃いな野生の牡牛たちによって、高い神殿へと戦車が引かれたと言われている。
§3.534Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis §3.535unguibus infodiunt fruges montisque per altos §3.536contenta cervice trahunt stridentia plaustra.
それゆえ、人々はかろうじて熊手で土を引っ掻き、自分自身の指の爪で穀物を土に埋め、高い山々を越えて、張り詰めた首できしむ荷車を引く。
§3.537Non lupus insidias explorat ovilia circum §3.538nec gregibus nocturnus obambulat;
狼は羊囲いの周りで待ち伏せを企てることもなく、夜間に群れの周りを歩き回ることもない。
acrior illum §3.539cura domat;
より激しい苦痛が彼を屈服させているのだ。
timidi dammae cervique fugaces §3.540nunc interque canes et circum tecta vagantur.
臆病な牝鹿や逃げ足の速い牡鹿が、今や犬たちの間や家々の周りをさまよっている。
§3.541Iam maris immensi prolem et genus omne natantum §3.542litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus §3.543proluit;
今や、果てしない海の落とし子や泳ぐものたちのあらゆる種類を、波がまるで難破した死体のように波打ち際へと洗い流す。
insolitae fugiunt in flumina phocae.
普段は見られないアザラシたちが川へと逃げ込んでくる。
§3.544Interit et curvis frustra defensa latebris §3.545vipera et attoniti squamis adstantibus hydri.
蛇もまた、曲がりくねった隠れ家に無駄に守られながら死んでいき、鱗を逆立てて驚愕する水蛇たちも死んでいく。
§3.546Ipsis est aer avibus non aequus et illae §3.547praecipites alta vitam sub nube relinquunt.
鳥たちにとっても大気は容赦がなく、彼女らは高い雲の下から真っ逆さまに落ちて命を捨てる。
§3.548Praeterea iam nec mutari pabula refert §3.549artes nocent quaesitaeque;
そのうえ、もはや牧草地を変えることも役に立たず、探し求められた技術は害をなす。
cessere magistri §3.550Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus.
名医たちも退いた、フィリュラの子ケイローンも、アミュターオーンの子メラムプースも。
§3.551Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris §3.552pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, §3.553inque dies avidum surgens caput altius effert:
そしてステュクスの闇から現世へと放たれた、青白いティシポネーが荒れ狂い、己の前に「病たち」と「恐怖」を追い立て、日ごと立ち上がりつつ、貪欲な頭をより高く持ち上げる。
§3.554Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes §3.555arentesque sonant ripae collesque supini:
家畜のメーメーという鳴き声と、頻繁なモーモーという鳴き声で、川々や、干上がった堤防、なだらかな丘が響き渡る。
§3.556Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis §3.557in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo
そして今や、彼女は群れをなして殺戮を行い、獣舎そのものの中に、醜い死毒で崩れた死体を積み上げる。
§3.558donec humo tegere ac foveis abscondere discunt.
ついに人々が、それらを土で覆い、穴の中に隠すことを学ぶまで。
§3.559Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam §3.560aut undis abolere potest aut vincere flamma;
というのも、皮の用途はなく、肉を水で洗い清めることも、炎で焼き尽くすことも誰にもできなかったからだ。
§3.561ne tondere quidem morbo inluvieque peresa §3.562vellera nec telas possunt attingere putris;
病気と汚れによって蝕まれた羊毛を刈り取ることすらできず、腐りかけた織物に触れることもできない。
§3.563verum etiam invisos si quis temptarat amictus, §3.564ardentes papulae atque immundus olentia sudor §3.565membra sequebatur nec longo deinde moranti §3.566tempore contactos artus sacer ignis edebat.
それどころか、もし誰かがその忌まわしい衣類を身につけようと試みたならば、燃えるような湿疹と不潔な汗が、悪臭を放つ手足につきまとい、その後間もなく、汚染された手足を、聖なる火が食い尽くすのであった。

語釈・文法注

  1. 3.485trahebat — 主語は直前の `fluidus liquor`。病によって液状化した体内組織が、崩壊した骨の髄(`ossa`)までも溶かして巻き込んでいく凄惨なプロセスを表す。動詞 `traho`(引きずり込む、吸引する)は、体液がすべてを内に吸収・融解していく様子を物理的に表現している。
  2. 3.498studiorum — 名詞 `studium`(熱意、訓練、競走の営み)の属格。形容詞 `infelix` に係り、能力や関心の対象を示す「〜に関して不運な、〜を顧みない」という、古典詩に特徴的な格の用法(記述の属格/客格的属格)。かつての勝者である馬が、これまで情熱を注いできた競技や訓練に無頓着になっている様子を表す。
  3. 3.513di meliora piis — 対句的な祈願文。動詞(`dent` などの接続法現在)が省略されている。`di meliora piis [dent] erroremque hostibus illum`(神々が敬虔な人々に寄り良き運命を[与え]、かの狂気を敵に[与えんことを])という、著者の感情が昂ぶった際の伝統的な挿入句(アポロポペー)。
  4. 3.531Tempore non alio — 「この時をおいて他になく(=この時初めて)」という強い否定を伴う強調表現(奪格による時の表現)。平時にはあり得ない「大きさや種類の異なる野生のウルス(野牛)にユーノーの聖なる戦車を引かせる」という異常事態が、この疫病によって使役牛が全滅したために発生したことを示す。
  5. 3.565moranti — 現在分詞 `moror`(留まる、躊躇する、待つ)の与格。ここでは「その衣類を身につけて、死を免れようと(あるいは衣服を着たまま)躊躇する人」を指す。非人称表現的、あるいは間接目的語的な与格として `nec longo tempore`(その後長く経たないうちに)と組み合わさり、「(その者が)長く引き延ばすことなく、すぐに」死に至ることを表す。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §3.485-3.566. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:3.485-3.566

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。