Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §3.82-3.162

名馬の身体的特徴と繁殖における管理法

16 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

優秀な馬の身体的特徴と、かつての名馬たちの例を挙げ、繁殖のための適切な牡・牝の管理方法や、妊娠中の牝の保護、および生まれた仔牛の選別方法について述べる。

§3.82spadices glaucique, color deterrimus albis §3.83et gilvo.
栗毛と青毛が(好ましく)、最も劣る色は白と黄白色である。
Tum, si qua sonum procul arma dedere §3.84stare loco nescit, micat auribus et tremit artus §3.85collectumque premens volvit sub naribus ignem.
そのとき、もし遥か彼方で武具が音を立てれば、その場に立ち留まることを知らず、耳をピクピクと動かし、四肢を震わせ、集められた火を抑え込みながら、鼻孔の下で渦巻かせる。
§3.86Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo;
たてがみは濃く、振られて右の肩に伏す。
§3.87at duplex agitur per lumbos spina, cavatque §3.88tellurem et solido graviter sonat ungula cornu.
また、二重の背骨が腰を通って走り、蹄は頑丈な角質で大地を穿ち、重々しく響く。
§3.89Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis §3.90Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae, §3.91Martis equi biiuges et magni currus Achilli.
このような姿だった、アミュークライのポルクスの手綱に調教されたキュラールスも、そしてギリシアの詩人たちが記憶する、マールスの二頭立ての馬たちや、偉大なアキレウスの戦車(の馬たち)も。
§3.92Talis et ipse iubam cervice effundit equina §3.93coniugis adventu pernix Saturnus et altum §3.94Pelion hinnitu fugiens implevit acuto.
このような姿で、素早いサトゥルヌス自身も、馬の首にたてがみをなびかせ、妻の到来に際して、そして逃げながら、ペーリオンの高山を鋭い嘶きで満たした。
§3.95Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis §3.96deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae.
この馬をも、病で重くなるか、あるいはすでに歳月によって鈍くなり衰えたときには、家に隠し、恥ずべき老いに容赦するな。
§3.97frigidus in Venerem senior, frustraque laborem §3.98ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est, §3.99ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, §3.100incassum furit.
老いた馬は愛の営みに対して冷めており、無駄に報われない労苦を引きずり、また、もし愛の戦いに至ることがあれば、かつて刈り株の中で、力なく燃え上がった大きな火のように、虚しく猛る。
Ergo animos aevumque notabis §3.101praecipue;
それゆえ、汝はとりわけ彼の気概と年齢に注目せねばならぬ。
hinc alias artis prolemque parentum §3.102et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae.
その上で、他の性質や親たちの血統、そして敗れたときに各々がどれほどの苦痛を感じるか、勝利の栄光にどれほど喜ぶかを。
§3.103Nonne vides, cum praecipiti certamine campum §3.104corripuere ruuntque effusi carcere currus, §3.105cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit §3.106corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto
見よ、猛烈な競争において、戦車が発走台から放たれて平原を突っ走り、駆け抜けるとき、若者たちの希望が高まり、高鳴る心臓を打ち鳴らす恐怖が締め付けるのを。
§3.107et proni dant lora, volat vi fervidus axis;
彼らはよじった鞭で駆り立て、前かがみになって手綱を緩める。 車軸は力任せに熱を帯びて飛ぶように走る。
§3.108iamque humiles, iamque elati sublime videntur §3.109aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras;
ある時は低く、ある時は高く持ち上げられて、彼らは虚空を通って運ばれ、宙へと昇っていくように見える。
§3.110nec mora nec requies;
遅滞もなく休息もない。
at fulvae nimbus harenae §3.111tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum:
黄褐色の砂塵の雲が立ち上り、彼らは追う者たちの泡と息吹で湿る。
§3.112tantus amor laudum, tantae est victoria curae.
それほどまでに称賛への愛は大きく、勝利への気遣いは深い。
§3.113Primus Erichthonius currus et quattuor ausus §3.114iungere equos rapidusque rotis insistere victor
最初にエリクトニオスが、四頭の馬を戦車に繋ぎ、車輪の上に立って勝者として急走することをあえてした。
§3.115Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere §3.116impositi dorso atque equitem docuere sub armis §3.117insultare solo et gressus glomerare superbos.
ペレトロニオスのラピタイ人たちが、馬の背にまたがってハミと円運動を与え、武装した乗り手に大地を蹴って跳ね、誇らしげな歩みをまとめることを教えた。
§3.118Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri §3.119exquirunt calidumque animis et cursibus acrem,
どちらの労苦も等しい。 調教師たちは等しく、気性が熱く、走ることに敏捷な若き馬を求め求める。
§3.120quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis §3.121et patriam Epirum referat fortisque Mycenas §3.122Neptunique ipsa deducat origine gentem.
たとえその馬が、かつて逃げる敵を何度も追い散らし、祖国としてエーペイロスや強健なミュケーナイを誇り、ネプトゥーヌス自身の起源からその血統を引いているとしても。
§3.123His animadversis instant sub tempus et omnis §3.124impendunt curas denso distendere pingui, §3.125quem legere ducem et pecori dixere maritum;
これらに留意して、彼らは交配の時期が近づくと熱心に努め、リーダーとして選び出し群れの夫と決めた雄馬を、密な脂肪で太らせることに、あらゆる配慮を注ぐ。
§3.126florentisque secant herbas fluviosque ministrant §3.127farraque, ne blando nequeat superesse labori §3.128invalidique patrum referant ieiunia nati.
彼らは青々と茂る草を刈り取り、水を供給し、また穀物を与える。 彼が心地よい労苦に耐えられなくなることがないように、また、ひ弱な子供たちが父親たちの飢えを受け継ぐことがないように。
§3.129Ipsa autem macie tenuant armenta volentes,
しかし彼らは、牝の群れに対しては意図的に痩せさせる。
§3.130atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas §3.131sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent.
そして、すでに知られた喜びが最初の交わりへと誘うとき、木の葉を拒み、泉から遠ざける。
§3.132Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant,
しばしば彼らはまた、彼女たちを走らせて揺さぶり、太陽の下で疲れさせる。
§3.133cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum §3.134surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes.
それは、激しく打たれた穀物によって脱穀場がうめき、そよぐ西風に向かって虚しい籾殻が投げ散らされる時に。
§3.135Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus §3.136sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, §3.137sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat.
これを行うのは、過度の肥満によって生殖の畑の働きが鈍り、不活性な溝を泥で塞いでしまうことがないように、むしろ渇望して愛を奪い取り、内奥へとしまい込むようにするためである。
§3.138Rursus cura patrum cadere et succedere matrum §3.139incipit.
今度は、父親たちのケアが衰え始め、母親たちのケアが取って代わる。
Exactis gravidae cum mensibus errant, §3.140non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris, §3.141non saltu superare viam sit passus et acri §3.142carpere prata fuga fluviosque innare rapacis.
月満ちて、妊娠した彼女たちが歩き回るとき、何人たりとも、彼女たちに重い荷車で軛を引かせたり、跳躍して道を超えさせたり、激しい疾走で草原を駆け抜けさせたり、急流を泳ぎ渡らせたりしてはならない。
§3.143Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum §3.144flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, §3.145speluncaeque tegant et saxea procubet umbra.
彼女らを、静かな森の牧草地や、満々とたたえられた川のほとりで放牧せよ。 そこには苔があり、草で最も青々とした岸辺があり、洞窟が彼女らを覆い、岩の影が伸びているような場所で。
§3.146Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem §3.147plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo
シラルス川の森の周りや、トキワガシで青々としたアルブルヌス山の周りには、多くの飛び交う虫(虻)がいる。
§3.148Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes,
これにローマの名ではアシルスという名があり、ギリシア人はそれをオイストロスと呼んで翻訳した。
§3.149asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis §3.150diffugiunt armenta;
それは荒々しく、不快な音を立て、これによって群れ全体が怯えて森から逃げ散る。
furit mugitibus aether §3.151concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri.
その鳴き声によって、揺り動かされた天空と、森と、乾いたタナグロス川の岸辺が激しく鳴り響く。
§3.152Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras §3.153Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae.
かつてこの怪物を用いて、イナコスの娘の牝牛に災厄を企てたユーノーが、恐るべき怒りを実行した。
§3.154Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat, §3.155arcebis gravido pecori, armentaque pasces §3.156sole recens orto aut noctem ducentibus astris.
この虫をも(真昼の暑さの中でより激しく襲いかかるので)、妊娠した群れから遠ざけ、太陽が昇ったばかりの時、あるいは星々が夜を導く時に群れを放牧せよ。
§3.157Post partum cura in vitulos traducitur omnis,
出産の後、すべてのケアは仔牛へと移される。
§3.158continuoque notas et nomina gentis inurunt §3.159et quos aut pecori malint submittere habendo §3.160aut aris servare sacros aut scindere terram §3.161et campum horrentem fractis invertere glaebis.
そして直ちに、彼らは血統を示すための烙印と名前を焼き付け、群れを維持するために残しておきたいもの、あるいは祭壇のために神聖なものとして保存しておきたいもの、あるいは土を切り裂き、崩された土塊によって荒れた平原を反転させたい(耕させたい)ものを選ぶ。
§3.162Cetera pascuntur viridis armenta per herbas:
残りの群れは、緑の草の中で放牧される。

語釈・文法注

  1. 3.84tremit artus — 自動詞 `tremit`(震える)に、影響を受ける部位を示す対格(いわゆる「ギリシア語的対格」または「関係の対格」)の `artus`(四肢)が添えられた形。「四肢において震える」、すなわち「四肢を震わせる」の意。
  2. 3.96nec turpi ignosce senectae — `ignosce`(許す、同情する)は与格(`senectae`)を支配する。`nec ... ignosce`(そして〜に同情するな)は、かつての功績に免じて老いた馬を現役にとどめるような「容赦」を禁じる。`turpi` は `senectae` に係る形容詞で、現役にとどまり続けた結果として「見苦しく(恥ずべきものに)なるであろう老い」を予測的に表す。
  3. 3.120quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis — `quamvis` に導かれる譲歩節。主語の指示代名詞 `ille` は、かつて輝かしい戦績を残したものの、今や老いて繁殖用の種馬の選考から外されるべき「老馬」を指す。
  4. 3.141non ... sit passus — 完了接続法 `sit passus`(`patior` の接続法完了)が三人称単数非定型主語 `quisquam`(誰一人〜ない)とともに用いられ、確定的・禁止的な禁止(〜させてはならない)を表現している。
  5. 3.147cui nomen asilo — 英語の 'whose name is asilus' に相当するラテン語の慣用表現。名詞 `nomen` と与格関係代名詞 `cui` に引きずられて、名前自体も主格 `asilus` ではなく与格 `asilo` に同化(attraction)している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §3.82-3.162. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:3.82-3.162

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。