Tum, si qua sonum procul arma dedere §3.84stare loco nescit, micat auribus et tremit artus §3.85collectumque premens volvit sub naribus ignem.
此外,如果远处有什么兵刃发出声响,它便无法伫立在原地;它竖起双耳,四肢颤抖,压抑着积聚的烈火,在鼻孔下回旋。
§3.86Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo; §3.87at duplex agitur per lumbos spina, cavatque §3.88tellurem et solido graviter sonat ungula cornu.
鬃毛浓密,甩动时落在右肩上;而双重脊椎贯穿腰部,蹄子以坚硬的角质重重地踏响,掏空大地。
§3.89Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis §3.90Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae, §3.91Martis equi biiuges et magni currus Achilli.
这样的正是曾被阿米克莱的波鲁克斯用缰绳驯服的塞拉罗斯,以及希腊诗人所铭记的、战神的双马战车之马和伟大阿喀琉斯的战车之马。
§3.92Talis et ipse iubam cervice effundit equina §3.93coniugis adventu pernix Saturnus et altum §3.94Pelion hinnitu fugiens implevit acuto.
这样的正是当妻子到来时,迅捷的萨图尔努斯本人在马颈上披散下鬃毛,在逃跑时,用尖锐的嘶鸣填满了高耸的佩利翁山。
§3.95Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis §3.96deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae.
这匹马,当它因疾病而沉重或因年迈而迟缓而衰竭时,也要将它藏在家里,不要宽容它那可悲的晚年。
§3.97frigidus in Venerem senior, frustraque laborem §3.98ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est, §3.99ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis, §3.100incassum furit.
老马对爱欲十分冷淡,徒劳地拖延着毫无回报的劳苦,而且,一旦进入战斗,就如同曾经在麦茬中没有力量而燃起的烈火一样,空自狂暴。
Ergo animos aevumque notabis §3.101praecipue; hinc alias artis prolemque parentum §3.102et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae.
因此,你应特别注意它们的精力和年龄;继而注意其他品质和父母的血统,以及战败时各自有何痛苦,战胜时有何荣耀。
§3.103Nonne vides, cum praecipiti certamine campum
你难道看不见吗?
§3.104corripuere ruuntque effusi carcere currus, §3.105cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit §3.106corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto
当在猛烈的竞赛中,战车占领了平原,从起点倾泻而出、奔驰而去时,当年轻人的希望高涨,剧烈跳动的心脏被搏动的恐惧所吞噬?
§3.107et proni dant lora, volat vi fervidus axis; §3.108iamque humiles, iamque elati sublime videntur §3.109aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras; §3.110nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae §3.111tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum: §3.112tantus amor laudum, tantae est victoria curae.
他们用拧紧的鞭子催赶,前倾着放松缰绳,滚烫的轮轴猛烈飞驰;时而低俯,时而高耸,他们仿佛被载入虚空之中,升腾入气流;没有耽搁,没有歇息;黄沙的迷雾腾空而起,他们被后随者的泡沫和喘息所沾湿:对赞誉的渴望如此强烈,胜利的牵挂如此深沉。
§3.113Primus Erichthonius currus et quattuor ausus §3.114iungere equos rapidusque rotis insistere victor
埃里克托尼乌斯是第一个敢于将四匹马驾在战车上,并作为胜利者站在飞驰的轮子上的人。
§3.115Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere §3.116impositi dorso atque equitem docuere sub armis §3.117insultare solo et gressus glomerare superbos.
而培雷特罗尼乌斯的拉皮泰人骑在马背上,发明了缰绳和马步(圆圈跑),并教会武装的骑手在地上腾跃、迈出高傲的步履。
§3.118Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri §3.119exquirunt calidumque animis et cursibus acrem, §3.120quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis §3.121et patriam Epirum referat fortisque Mycenas §3.122Neptunique ipsa deducat origine gentem.
两种劳苦不相上下;驯马师们同样寻找年轻、性烈且奔跑迅捷的马,即便它曾屡次追击溃逃的敌人,并以伊庇鲁斯或强壮的迈锡尼为故乡,甚至将宗族直接上溯至涅普顿本人的起源。
§3.123His animadversis instant sub tempus et omnis §3.124impendunt curas denso distendere pingui, §3.125quem legere ducem et pecori dixere maritum; §3.126florentisque secant herbas fluviosque ministrant §3.127farraque, ne blando nequeat superesse labori §3.128invalidique patrum referant ieiunia nati.
注意到这些之后,随着交配时节的临近,他们便加紧努力,倾注全部心血,用浓密的脂肪喂肥那匹被选为领袖、定为群兽丈夫的公马;他们收割鲜花盛开的牧草,供给溪水与谷物,免得他无法承受那甜蜜的劳苦,也免得虚弱的幼子呈现出父亲们的饥馁。
§3.129Ipsa autem macie tenuant armenta volentes, §3.130atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas §3.131sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent.
至于牝兽本身,他们却故意通过饥饿使它们消瘦,而当那早已熟知的快感促使第一次交配时,他们便不给它们树叶,不让它们靠近泉水。
§3.132Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant, §3.133cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum §3.134surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes.
他们还常常让它们在奔跑中受颠簸、在烈日下疲惫,此时正是脱穀场因重击的谷物而发出沉重叹息、无用的糠皮迎着升起的西风飞扬的时候。
§3.135Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus §3.136sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis, §3.137sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat.
他们这样做,是为了防止过度的丰腴迟钝了生育之田的功能、淤塞了那惰性的沟壑,而是为了让它干渴地夺取爱意,并将其深藏于内。
Exactis gravidae cum mensibus errant, §3.140non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris, §3.141non saltu superare viam sit passus et acri §3.142carpere prata fuga fluviosque innare rapacis.
当月满胎圆、怀孕的母兽游走时,谁也不许让它们在沉重的车子下拖拉轭具,不许它们跳跃着越过道路,也不许它们以剧烈的奔跑掠过草场、游渡急流。
§3.143Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum §3.144flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa, §3.145speluncaeque tegant et saxea procubet umbra.
它们在清静的林间牧场和充盈的河畔吃草,那里有苔藓、有草色最青翠的河岸,还有洞窟可以遮蔽,岩石的阴影在大地上延展。
§3.146Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem §3.147plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo §3.148Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes, §3.149asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis §3.150diffugiunt armenta; furit mugitibus aether §3.151concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri.
在西拉鲁斯河的林区周围和因冬青而常青的阿尔布尔努斯山附近,有大量的飞虫,其罗马名称为“阿西鲁斯”,希腊人称之为“奥伊斯特罗斯”并予以转译;它极其凶恶,发出刺耳的声音,全群牲畜因之惊恐地逃离森林;天空中回荡着狂乱的鸣叫,森林和干涸的塔纳格罗斯河岸都在震颤。
昔日朱诺正是利用这种怪物施展她可怕的愤怒,为伊那科斯的女儿策划了灾祸。
§3.154Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat, §3.155arcebis gravido pecori, armentaque pasces §3.156sole recens orto aut noctem ducentibus astris.
这种虫子——因为在正午的酷热中它进逼得更加凶猛—— 你也要让它远离怀孕的畜群,而在太阳刚刚升起或群星引来黑夜之时放牧你的牲畜。
§3.157Post partum cura in vitulos traducitur omnis,
产仔之后,所有的照料便转移到牛犊身上。
§3.158continuoque notas et nomina gentis inurunt §3.159et quos aut pecori malint submittere habendo §3.160aut aris servare sacros aut scindere terram §3.161et campum horrentem fractis invertere glaebis.
他们立即烙上印记,写下族类的名字,并区分出哪些是他们乐意留作繁衍畜群之用,哪些要作为圣物保留给祭坛,哪些要用来开垦土地、用破碎的土块翻转荒凉的田野。
§3.162Cetera pascuntur viridis armenta per herbas:
其余的畜群则在绿草中放牧: