Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §3.163-3.242

仔牛と若馬の調教法と雄牛の恋の決闘

17 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

仔牛と馬のそれぞれの成長段階に応じた調教方法と飼育上の注意が説明され、続いて動物たちの力を奪う恋の情熱と、牝牛をめぐる雄牛同士の激しい決闘の様子が描かれる。

§3.163Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem, §3.164iam vitulos hortare viamque insiste domandi, §3.165dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas.
お前が農事の熱心な活動と用途のために育てるつもりの仔牛たちは、早くも励まし、調教の道に就かせよ、彼らの若い心が従順であり、年齢が柔軟であるうちに。
§3.166Ac primum laxos tenui de vimine circlos §3.167cervici subnecte;
そしてまず、細い柳の枝で作った緩い輪を首の下に結びつけよ。
dehinc, ubi libera colla §3.168servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos §3.169iunge pares et coge gradum conferre iuvencos;
その後、自由だった首が隷属に慣れたなら、その首輪自体から繋がれた同等のつがいの仔牛をペアにし、歩調を合わせるよう強制せよ。
§3.170atque illis iam saepe rotae ducantur inanes §3.171per terram et summo vestigia pulvere signent;
そして彼らには、早くも空の車輪を何度も地の上で引かせ、塵の表面に足跡を刻ませよ。
§3.172post valido nitens sub pondere faginus axis §3.173instrepat et iunctos temo trahat aereus orbes.
その後、重い荷重の下で力を受けてブナ材の車軸が軋み、青銅を張った長柄が繋がれた車輪を引くようにせよ。
§3.174Interea pubi indomitae non gramina tantum §3.175nec vescas salicum frondes ulvamque palustrem, §3.176sed frumenta manu carpes sata;
その間、まだ飼い慣らされていない若牛には、草だけでなく、ヤナギの貧弱な葉や沼の葦だけでなく、手で摘み取った作物の穂を与えるがよい。
nec tibi fetae §3.177more patrum nivea implebunt mulctraria vaccae, §3.178sed tota in dulcis consument ubera natos.
また、お前のもとで出産した牝牛たちが、祖先の習慣のように、雪白い乳桶を満たすことがあってはならず、その乳房のすべてを愛しい子供たちのために消費せねばならぬ。
§3.179Sin ad bella magis studium turmasque ferocis, §3.180aut Alphea rotis praelabi flumina Pisae §3.181et Iovis in luco currus agitare volantis: §3.182primus equi labor est, animos atque arma videre §3.183bellantum lituosque pati tractuque gementem §3.184ferre rotam et stabulo frenos audire sonantis;
だが、もし戦争や獰猛な騎兵隊へと、より関心が向くならば、あるいはピーサのアルペイオス川を車輪で滑るように走り抜け、ユーピテルの森の中で飛ぶような戦車を駆ることに(関心があるならば)、馬の最初の仕事は、戦う者たちの気概や武器を目にし、ラッパの音に耐え、引かれて軋む車輪を我慢し、厩で鳴り響くハミの音を聞くことである。
§3.185tum magis atque magis blandis gaudere magistri §3.186laudibus et plausae sonitum cervicis amare.
それから、調教師の優しい誉め言葉をますます喜び、叩かれる首の音を愛することである。
§3.187Atque haec iam primo depulsus ab ubere matris §3.188audeat, inque vicem det mollibus ora capistris §3.189invalidus etiamque tremens, etiam inscius aevi.
そしてこれらのことを、母親の乳房から離されたばかりの時からあえて行わせ、代わりに柔らかい頭絡に口を預けさせよ、まだ弱く、震えており、自らの年齢を知らぬうちに。
§3.190At tribus exactis ubi quarta accesserit aestas, §3.191carpere mox gyrum incipiat gradibusque sonare §3.192compositis sinuetque alterna volumina crurum §3.193sitque laboranti similis;
しかし、3年が過ぎて4年目の夏が近づいたなら、すぐに円運動を始め、整った歩調で音を立て、左右交互に脚の屈伸を波打たせ、努力している者のように見せるがよい。
tum cursibus auras, §3.194tum vocet, ac per aperta volans ceu liber habenis §3.195aequora vix summa vestigia ponat harena;
そのとき、走ることによって風に、風に挑戦し、手綱から自由であるかのように開けた平原を飛び、砂の表面にほとんど足跡を残さないように走らせよ。
§3.196qualis Hyperboreis Aquilo cum densus ab oris §3.197incubuit, Scythiaeque hiemes atque arida differt
ちょうど、勢いのある北風がヒュペルボレオスの岸辺から襲いかかり、スキティアの冬と乾いた雲を散らす時のように。
§3.198nubila: tum segetes altae campique natantes §3.199lenibus horrescunt flabris summaeque sonorem §3.200dant silvae longique urgent ad litora fluctus;
そのとき背の高い作物や、波打つ畑が穏やかな微風にそよぎ、木々の梢が音を立て、長い波が海岸へと押し寄せる。
§3.201ille volat simul arva fuga, simul aequora verrens
北風は飛び、その疾走で畑を、同時に海を払い清めながら飛ぶ。
§3.202Hinc vel ad Elei metas et maxuma campi §3.203sudabit spatia et spumas aget ore cruentas, §3.204Belgica vel molli melius feret esseda collo.
ここから、彼はエーリスの標識塔や平原の最も長いコースに向かって汗を流し、口から血の混じった泡を吹くか、あるいは、ベルギカの馬車をその柔らかな首でよりよく引くようになるだろう。
§3.205Tum demum crassa magnum farragine corpus §3.206crescere iam domitis sinito: namque ante domandum
その時になって初めて、飼い慣らされた彼らの体に濃い混ぜ餌を与えて大きな体を成長させよ。
§3.207ingentis tollent animos prensique negabunt §3.208verbera lenta pati et duris parere lupatis.
なぜなら、調教する前であれば、彼らは大いなる気概を高め、捕らえられても、しなやかな鞭に耐えることや、硬いハミに従うことを拒むだろうからである。
§3.209Sed non ulla magis viris industria firmat, §3.210quam Venerem et caeci stimulos avertere amoris, §3.211sive boum sive est cui gratior usus equorum.
しかし、牛であれ馬であれ、それを好む者にとって、愛欲と盲目的な恋の刺激を遠ざけることほど、体力を強めるいかなる配慮もない。
§3.212Atque ideo tauros procul atque in sola relegant §3.213pascua post montem oppositum et trans flumina lata, §3.214aut intus clausos satura ad praesepia servant.
それゆえ人々は、雄牛たちを遠くの孤独な牧草地、立ちはだかる山の向こうや広い川を越えた先へと追放するか、あるいは牛舎の中に閉じ込めて、肥えた飼い葉桶の傍らで飼育する。
§3.215Carpit enim viris paulatim uritque videndo §3.216femina nec nemorum patitur meminisse nec herbae §3.217dulcibus illa quidem inlecebris, et saepe superbos
なぜなら、牝牛は(視界に入ることで)彼らの力を少しずつ削ぎ、見ることで燃え上がらせ、その甘い誘惑によって、彼らが森や草のことを思い出すのを許さないからである。
§3.218cornibus inter se subigit decernere amantis.
そしてしばしば、誇り高い愛する者たちを、角をもって互いに決闘するように仕向けるのである。
§3.219Pascitur in magna Sila formosa iuvenca:
美しい若い牝牛が、広大なシラで草を食んでいる。
§3.220illi alternantes multa vi proelia miscent
雄牛たちは、激しい力で交互に襲いかかり、度重なる傷を伴う戦いを交える。
§3.221volneribus crebris, lavit ater corpora sanguis, §3.222versaque in obnixos urguentur cornua vasto
黒い血が彼らの体を洗い、立ち向かう相手へと向けられた角が、巨大なうめき声とともに押し付けられる。
§3.223cum gemitu, reboant silvaeque et longus Olympus
森も、遠く広がるオリンポスも響き渡る。
§3.224Nec mos bellantis una stabulare, sed alter §3.225victus abit longeque ignotis exulat oris,
戦う者たちを同じ厩に置く習慣はなく、敗れた一方は立ち去り、遠く見知らぬ土地に隠棲する。
§3.226multa gemens ignominiam plagasque superbi §3.227victoris, tum, quos amisit inultus, amores; §3.228et stabula aspectans regnis excessit avitis.
彼は自らの不名誉、誇り高き勝者の打撃、そして復讐もできずに失った最愛の牝を深く嘆き、住み慣れた厩を振り返り見つめながら、先祖伝来の領土を立ち去る。
§3.229Ergo omni cura viris exercet et inter §3.230dura iacet pernix instrato saxa cubili §3.231frondibus hirsutis et carice pastus acuta, §3.232et temptat sese atque irasci in cornua discit §3.233arboris obnixus trunco ventosque lacessit §3.234ictibus et sparsa ad pugnam proludit harena.
それゆえ、彼はあらゆる努力で力を鍛え、荒々しい岩の間に寝床も敷かずに横たわり、トゲのある葉や尖ったスゲを食らい、自らを試し、木の幹に立ち向かって角に怒りを込めることを学び、打撃によって風に挑み、砂を散らしながら、戦いの前哨戦を行う。
§3.235Post ubi collectum robur viresque refectae §3.236signa movet praecepsque oblitum fertur in hostem:
その後、体力が蓄えられ、力が回復すると、彼は進軍し、油断している敵へと真っ逆さまに突進する。
§3.237fluctus uti medio coepit cum albescere ponto §3.238longius ex altoque sinum trahit, utque volutus §3.239ad terras immane sonat per saxa neque ipso §3.240monte minor procumbit, at ima exaestuat unda §3.241verticibus nigramque alte subiectat harenam.
それはまるで、海の真ん中で波が白くなり始め、遥か深海からうねりを引き寄せ、陸地へと転がりながら、岩の間で凄まじい音を立てて崩れ落ち、山そのものに劣らぬ高さで倒れ込み、底の波は渦を巻いて沸き立ち、黒い砂を高く噴き上げるかのようである。
§3.242Omne adeo genus in terris hominumque ferarumque,
このように、地上のあらゆる人間や野獣の種は、

語釈・文法注

  1. 3.163quos ad studium atque usum formabis agrestem — `quos`は次の行の`vitulos`を先行詞とする関係代名詞(対格・複数・男性)。`formabis`の直接目的語であり、全体として「お前が農事の活動と用途のために育てるつもりの仔牛たち」という先取り的な形容詞節を形成している。
  2. 3.179Sin ad bella magis studium — 非人称の存在・所有を表す動詞(`est [tibi]`など)が省略されている条件文の帰結節の導入部分。`studium`が主語で、「もし(お前の)関心が~に向けられているならば」と解釈される。
  3. 3.187primo depulsus ab ubere matris — `depulsus`は完了受動分詞で、ここでは「乳離れした」という専門的な意味で用いられている。主語(若い馬)の修飾語として、`audeat`(接続法現在・3人称単数、命令的・当為的ニュアンス)の主語を補う。
  4. 3.215uritque videndo — `videndo`は奪格の動名詞。ここでは能動「(牡が牝を)見ることで」とも、受動的ニュアンス「(牝が)見られることで」とも解釈されうるが、いずれにせよ牝の存在が牡の視覚を刺激して情熱を燃え立たせることを示す。
  5. 3.232irasci in cornua discit — 直訳すると「角に向かって怒ることを学ぶ」となるが、ギリシア語の表現(εἰς κέρας θυμοῦσθαι)に由来し、怒りや攻撃性を自身の角に集中させ、闘志をたぎらせる様子を表す詩的表現。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §3.163-3.242. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:3.163-3.242

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。