Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §3.404-3.484

牧犬の飼育と毒蛇の駆除および家畜の疫病

20 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

牧犬の選定や給餌について述べた後、牛舎や家畜を脅かす各種の毒蛇の危険とその対処法を説明する。さらに、羊の疥癬や熱病といった疾病の治療法、重病の個体の早期淘汰の必要性、そしてかつてアルプス地方を襲った恐るべき疫病の惨状を語り始める。

§3.404Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una
また、お前にとって犬の世話が最後のものであってはならない。
§3.405velocis Spartae catulos acremque Molossum §3.406pasce sero pingui.
むしろ同時に、俊敏なスパルタの仔犬たちと獰猛なモロッソスの犬に、栄養豊かな乳清を与えて飼育せよ。
Numquam custodibus illis §3.407nocturnum stabulis furem incursusque luporum §3.408aut impacatos a tergo horrebis Hiberos.
それらの番人がいるならば、お前は決して夜に牛舎を襲う盗人や、狼の襲撃、あるいは背後から不意を突く好戦的なイベリア人を恐れることはないだろう。
§3.409Saepe etiam cursu timidos agitabis onagros §3.410et canibus leporem, canibus venabere dammas,
しばしばお前は、走ることで臆病な野生のロバを追い、猟犬たちとともに野兎を、猟犬たちとともに鹿を狩るだろう。
§3.411saepe volutabris pulsos silvestribus apros §3.412latratu turbabis agens montisque per altos §3.413ingentem clamore premes ad retia cervum.
しばしばお前は、吠え声によって森の泥沼から追い出された野猪を追い立てて追い散らし、高い山々を越えて、大いなる叫び声とともに巨大な牡鹿を網へと追い詰めるだろう。
§3.414Disce et odoratam stabulis accendere cedrum §3.415galbaneoque agitare gravis nidore chelydros.
また、小屋のなかに香りの良い杉の木を燃やし、ガルバヌムの煙の匂いで、厄介な水蛇を追い払うことを学べ。
§3.416saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu §3.417vipera delituit caelumque exterrita fugit, §3.418aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae, §3.419pestis acerba boum, pecorique aspergere virus, §3.420fovit humum.
しばしば、動かされない飼い葉桶の下に、触れると危険なマムシが潜み、光を恐れて逃げ去るか、あるいは屋根の下や日陰に入ることに慣れた滑らかな蛇(牛にとって過酷な害獣であり、家畜に毒を吹きかけるもの)が、地面に身を潜めている。
Cape saxa manu, cape robora, pastor, §3.421tollentemque minas et sibila colla tumentem §3.422deice.
牧人よ、手に石を取れ、棍棒を取れ、そして、威嚇して頭を持ち上げ、喉を膨らませて音を立てているその蛇を打ち倒せ。
Iamque fuga timidum caput abdidit alte, §3.423cum medii nexus extremaeque agmina caudae §3.424solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis.
今やその蛇は、恐怖のうちに逃亡して頭を深く潜め、一方で胴体中程の結び目や尾の端の連なりは解きほぐされ、最後尾のうねりが遅い輪を描いて引きずられていく。
§3.425Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis,
また、カラブリアの森には、あの悪しき蛇がいる。
§3.426squamea convolvens sublato pectore terga §3.427atque notis longam maculosus grandibus alvum
それは胸を持ち上げて鱗のある背をうねらせ、長い腹には大きな斑点模様を散りばめている。
§3.428qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum §3.429vere madent udo terrae ac pluvialibus austris §3.430stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram §3.431improbus ingluviem ranisque loquacibus explet;
この蛇は、川が水源から湧き出ている間、また春に湿った大地が雨の南風で潤っている間は、池に棲まい、堤防に住処を構えて、ここで魚や騒がしい蛙どもで、その貪欲で黒い腹を満たしている。
§3.432postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt, §3.433exsilit in siccum et flammantia lumina torquens §3.434saevit agris asperque siti atque exterritus aestu.
しかし、沼地が干上がり、大地が熱で裂けるようになると、渇いた陸地へと飛び出し、燃えるような目をギラつかせながら、渇きに荒れ狂い、熱さに怯えて野原で猛威を振るう。
§3.435Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos §3.436neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas,
そのとき、私が野外で心地よい眠りをむさぼることや、森の尾根の草の上に横たわることがあってはならない。
§3.437cum positis novus exuviis nitidusque iuventa §3.438volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens §3.439arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis.
というのも、その蛇は古い皮を脱ぎ捨てて新しくなり、若さで輝きながらうねり、巣に幼い子らや卵を残し、太陽に向かって真っすぐに鎌首をもたげ、その口から三叉の舌をきらめかせているからだ。
§3.440Morborum quoque te causas et signa docebo.
また、私はお前に病気の原因と兆候を教えよう。
§3.441Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber §3.442altius ad vivum persedit et horrida cano §3.443bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit §3.444sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres.
不快な疥癬が羊たちを襲うのは、冷たい雨が生き身の奥深くへと浸透し、白霜を伴う恐ろしい冬の寒さが、あるいは毛を刈られた羊たちに洗われていない汗がこびりつき、棘だらけの藪がその体を傷つけたときである。
§3.445Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri §3.446perfundunt, udisque aries in gurgite villis §3.447mersatur missusque secundo defluit amni;
それゆえ、羊飼いたちはすべての家畜を甘い川の水で洗い、牡羊は濡れた毛をまとったまま淵に沈められ、放たれて川の流れに従って泳ぎ下る。
§3.448aut tonsum tristi contingunt corpus amurca §3.449et spumas miscent argenti et sulfura viva §3.450Idaeasque pices et pinguis unguine ceras §3.451scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen.
あるいは、毛を刈った体に渋いオリーブ油の搾り滓を塗り、リサージ(一酸化鉛)の泡、天然硫黄、イーダ山の松脂、脂ぎった蝋、海葱、刺激の強いヘレボルス、黒いアスファルトを混ぜ合わせたものを塗る。
§3.452Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est, §3.453quam si quis ferro potuit rescindere summum §3.454ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo,
しかし、鉄器で潰瘍の頭を切り開くこと以上に、この苦しみに直接効く手段はない。 災いは覆い隠すことによって養われ、生き続ける。
§3.455dum medicas adhibere manus ad volnera pastor §3.456abnegat et meliora deos sedet omnia poscens.
牧人が傷口に治療の手を施すことを拒み、ただ座って神々により良い結果を求めるばかりである間は。
§3.457Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa §3.458cum furit atque artus depascitur arida febris, §3.459profuit incensos aestus avertere et inter §3.460ima ferire pedis salientem sanguine venam,
それどころか、苦痛がメーメー鳴く羊たちの骨の髄まで達して荒れ狂い、乾いた熱病がその手足を蝕むときには、燃え上がる熱を追い払い、足の爪先の間にあって血を噴き出す脈を打つことが効果的である。
§3.461Bisaltae quo more solent acerque Gelonus;
これは、好戦的なゲロノイ人やビサルタェ人が行う習慣と同じである。
§3.462cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum §3.463et lac concretum cum sanguine potat equino.
彼らがロドペ山やゲタェ人の荒野へと逃れ、馬の血と混ぜて凝固させた乳を飲むときのように。
§3.464Quam procul aut molli succedere saepius umbrae §3.465videris aut summas carpentem ignavius herbas §3.466extremamque sequi aut medio procumbere campo §3.467pascentem et serae solam decedere nocti: §3.468continuo culpam ferro compesce, prius quam §3.469dira per incautum serpant contagia volgus.
(羊が)遠くから、心地よい日陰に入り浸っているのを見たり、あるいは草の葉先を無気力に食んでいるのを、最後尾をついて歩き、あるいは平原の真ん中で横たわり、草を食みながら、遅い夜になってようやく一匹で去っていくのを見たならば、恐ろしい伝染病が油断している群れ全体に広がる前に、すぐに刃物でその病を断ち切れ。
§3.470Non tam creber agens hiemem ruit aequore turbo, §3.471quam multae pecudum pestes.
風暴を運ぶ旋風が海へと押し寄せる頻度も、家畜を襲う疫病の多さには及ばない。
Nec singula morbi §3.472corpora corripiunt, sed tota aestiva repente, §3.473spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem.
また、病気は個々の個体だけを襲うのではなく、夏の牧場全体を突如として奪い去り、同時に希望と群れを、そして系統の根源から一族全体を奪うのだ。
§3.474Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis §3.475castella in tumulis et Iapydis arva Timavi §3.476nunc quoque post tanto videat desertaque regna §3.477pastorum et longe saltus lateque vacantis.
もし誰かが、そびえ立つアルプスや、丘の上のノーリクムの砦、イアピュデスのティマヴスの野を、今でもこのように長い年月の後に眺め、荒廃した牧人たちの王国や、遥か広く空っぽになった森を見るならば、そのことを知るだろう。
§3.478Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est §3.479tempestas totoque autumni incanduit aestu §3.480et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, §3.481corrupitque lacus, infecit pabula tabo.
ここでかつて、大気の病によって哀れむべき疫病が沸き起こり、秋のすべての熱気とともに燃え上がり、家畜のあらゆる種類、野生動物のあらゆる種類を死へと追いやり、湖を汚染し、牧草を死毒で感染させた。
§3.482Nec via mortis erat simplex, sed ubi ignea venis
死への道は単純ではなかった。
§3.483omnibus acta sitis miseros adduxerat artus, §3.484rursus abundabat fluidus liquor omniaque in se
火のような渇きがすべての静脈に押し寄せ、憐れむべき手足を縮めさせたかと思えば、今度は流動的な液汁が溢れ出し、すべてを自らの内へと...

語釈・文法注

  1. 3.404fuerit — 完了接続法であり、二人称単数に対する穏やかな禁止(「〜するなかれ」)を表している。
  2. 3.423tardosque trahit sinus ultimus orbis — 形容詞 tardos が orbis(対格複数で trahit の直接目的語)にかかり、名詞 sinus(主語)が orbis を目的語として取る構造(「最後尾のうねりが遅い輪を引きずる」)である。
  3. 3.435Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos ... libeat — libeat は非人称動詞 libet の現在接続法で、否定の ne とともに願望や勧告を表す(「私にとって〜することが好ましくありませんように」)。不定詞の carpere と iacuisse がその意味上の主語(主格名詞句)として機能している。
  4. 3.464Quam procul — Quam は文頭の関係代名詞(接続の関係詞)で、前文の ovis(女性名詞単数)を指し、後続の不定詞句(succedere)や分詞句(carpentem)の意味上の主語となっている。videris は接続法または未来完了直説法で条件を提示する。
  5. 3.474Tum sciat — sciat は独立の現在接続法(判断・蓋然性「知るであろう」)。si quis... videat はその判断の前提となる条件節(「もし誰かが〜を見るならば」)である。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §3.404-3.484. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:3.404-3.484

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。