Humanitext Reader

维吉尔 · 农耕诗 §3.485-3.566

诺里库姆瘟疫的肆虐与所有生灵的覆灭

第 21 段,共 28 段 · 拉丁语

内容简介

该段落描绘了席卷诺里库姆的惨烈瘟疫,它不仅夺去了牲畜、爱犬、病猪、名驹和耕牛的生命,还波及了野兽、海洋生物与飞鸟,并展现了医疗手段如何反致狂躁的悲剧。随后,瘟疫在提西福涅的肆虐下进一步扩大,最终通过受污染的羊毛制成的衣物给人类带来致命的皮肤炎症,展现了恐怖的结局。

§3.485ossa minutatim morbo collapsa trahebat.
将因疾病而渐次崩溃的骨骼拖曳着吞没于自身之中。
§3.486Saepe in honore deum medio stans hostia ad aram §3.487lanea dum nivea circumdatur infula vitta, §3.488inter cunctantis cecidit moribunda ministros.
常常在对神明的祭祀中,正立于祭坛前的牺牲兽,在其被缚上带有雪白缎带的羊毛额带之时,便在犹疑的侍祭者之间,奄奄一息地倒地身亡。
§3.489Aut si quam ferro mactaverat ante sacerdos §3.490inde neque impositis ardent altaria fibris §3.491nec responsa potest consultus reddere vates, §3.492ac vix suppositi tinguntur sanguine cultri §3.493summaque ieiuna sanie infuscatur harena.
又或者,即便祭司在此之前已用钢刃将其宰杀,祭坛亦无法因供奉其上的内脏而燃烧起来,受询问的预言者亦无法给出任何神示,且下方承接的祭刀几乎未被鲜血染红,仅有表层的沙土被稀薄的脓血染成暗色。
§3.494Hinc laetis vituli volgo moriuntur in herbis §3.495et dulcis animas plena ad praesepia reddunt; §3.496hinc canibus blandis rabies venit et quatit aegros §3.497tussis anhela sues ac faucibus angit obesis.
因此,牛犊们纷纷在丰美的草地上死去,在装满饲料的食槽旁交出它们温甜的生命;因此,温顺的犬只染上了狂犬病,而气喘吁吁的咳嗽折磨着病痛的猪群,并在它们肿胀的喉咙里使其窒息。
§3.498Labitur infelix studiorum atque immemor herbae §3.499victor equus fontisque avertitur et pede terram §3.500crebra ferit; demissae aures, incertus ibidem §3.501sudor et ille quidem morituris frigidus, aret §3.502pellis et ad tactum tractanti dura resistit.
曾经夺冠的名驹颓然倒下,它无心于往日的荣耀,也忘却了牧草,它避开泉水,用蹄子不断地敲打地面;它的双耳下垂,同样的部位渗出零星的汗水,那汗水对于将死之躯而言确是冰凉;它的皮革干燥,令抚摸诊治者的手感到坚硬而毫无弹性。
§3.503Haec ante exitium primis dant signa diebus; §3.504sin in processu coepit crudescere morbus, §3.505tum vero ardentes oculi atque attractus ab alto §3.506spiritus, interdum gemitu gravis, imaque longo §3.507ilia singultu tendunt, it naribus ater §3.508sanguis et obsessas fauces premit aspera lingua.
在死期临头前的最初几天,它们会显露出这些征兆;但若病势随着时间的推移开始恶化,那时便会出现充血的双眼,以及自胸腔深处抽出的喘息(时而因呻吟而显得沉重),长长的呃逆使它们最深的胁腹剧烈起伏;黑色的血液自鼻孔中流出,粗糙的舌头压迫着被堵塞的喉咙。
§3.509Profuit inserto latices infundere cornu §3.510Lenaeos; ea visa salus morientibus una; §3.511mox erat hoc ipsum exitio, furiisque refecti §3.512ardebant ipsique suos iam morte sub aegra, §3.513di meliora piis erroremque hostibus illum,
将酒角插入兽口中灌入莱纳乌斯的汁液曾是有益的,这曾被视为濒死动物的唯一救星;但不久这本身便成了死因,它们在狂躁中恢复了气力,炽烈地燃烧着,甚至在痛苦的死期将至之时,它们自身—— 愿神明将更好的命运赐予虔敬者,而将那般疯狂留给敌人!
§3.514discissos nudis laniabant dentibus artus.
—— 用裸露的牙齿撕咬着自己被扯裂的肢体。
§3.515Ecce autem duro fumans sub vomere taurus §3.516concidit et mixtum spumis vomit ore cruorem §3.517extremosque ciet gemitus.
然而看啊,在坚硬的犁铧下吐着热气的公牛轰然倒地,口中吐出混着泡沫的鲜血,发出最后的呻吟。
It tristis arator §3.518maerentem abiungens fraterna morte iuvencum, §3.519atque opere in medio defixa relinquit aratra.
悲伤的耕夫走开了,解开那因同伴之死而哀悼的年轻公牛,并将犁插在劳作了一半的泥土里弃置不顾。
§3.520Non umbrae altorum nemorum, non mollia possunt §3.521prata movere animum, non qui per saxa volutus §3.522purior electro campum petit amnis; at ima §3.523solvuntur latera atque oculos stupor urguet inertis §3.524ad terramque fluit devexo pondere cervix.
繁茂林地的阴影,或是温柔的草场,都无法再打动它的心,那穿过岩石奔流、比琥珀还要澄澈并流向平原的溪流也无能为力;它最深的胁腹松弛无力,麻木重重压迫着它迟钝的双眼,它的颈项在低垂的重负下垂向地面。
§3.525Quid labor aut benefacta iuvant? Quid vomere terras §3.526invertisse gravis? Atqui non Massica Bacchi §3.527munera, non illis epulae nocuere repostae: §3.528frondibus et victu pascuntur simplicis herbae, §3.529pocula sunt fontes liquidi atque exercita cursu §3.530flumina, nec somnos abrumpit cura salubris.
它的劳作或它曾带来的好处又有什么用呢? 用犁翻耕沉重的大地又有什么用呢? 然而,并非巴克科斯那马西卡的馈赠,亦非那一次次备下的丰盛宴席伤害了它们:它们只以树叶和纯净的草料为食,它们的饮品是清澈的泉水与在奔流中得到磨砺的河川,没有任何忧虑会打破它们健康的睡眠。
§3.531Tempore non alio dicunt regionibus illis §3.532quaesitas ad sacra boves Iunonis et uris §3.533imparibus ductos alta ad donaria currus.
传闻正是在那个时候,在那些地区,人们首次为了朱诺的祭典四处寻找白色的母牛,而高大神庙前的车驾,竟是由大小不一的野牛拉去。
§3.534Ergo aegre rastris terram rimantur et ipsis §3.535unguibus infodiunt fruges montisque per altos §3.536contenta cervice trahunt stridentia plaustra.
因此,人们只能艰难地用铁耙翻动土地,用自己的手指甲将种子埋入土中,并在崇山峻岭间用拉紧的颈项拖曳着吱呀作响的货车。
§3.537Non lupus insidias explorat ovilia circum §3.538nec gregibus nocturnus obambulat; acrior illum §3.539cura domat; timidi dammae cervique fugaces §3.540nunc interque canes et circum tecta vagantur.
野狼不再于羊圈周围窥伺设防,亦不复在夜间绕群而行;更残酷的痛苦已将它制服;胆怯的牝鹿与易惊的雄鹿如今既游荡在猎犬之中,又徘徊在农舍周围。
§3.541Iam maris immensi prolem et genus omne natantum §3.542litore in extremo, ceu naufraga corpora, fluctus §3.543proluit; insolitae fugiunt in flumina phocae.
如今,浩瀚大海的子嗣以及所有游泳的族类,如同海难后的尸体一般,被波涛冲刷到海岸的边缘;鲜少露面的海豹纷纷逃往河川。
§3.544Interit et curvis frustra defensa latebris §3.545vipera et attoniti squamis adstantibus hydri.
蝮蛇亦在徒然提供保护的曲折巢穴中死去,那些因惊愕而鳞片倒竖的水蛇也无法幸免。
§3.546Ipsis est aer avibus non aequus et illae §3.547praecipites alta vitam sub nube relinquunt.
甚至对飞鸟而言,天空亦不再仁慈,它们在高悬的云层下绝气,坠落而亡。
§3.548Praeterea iam nec mutari pabula refert §3.549artes nocent quaesitaeque; cessere magistri §3.550Phillyrides Chiron Amythaoniusque Melampus.
此外,如今即便是更换牧草也无济于事,苦心寻求的医术反倒有害;连名医们也已退却,无论是菲吕拉之子喀戎,还是阿米萨翁之子梅兰普斯。
§3.551Saevit et in lucem Stygiis emissa tenebris §3.552pallida Tisiphone Morbos agit ante Metumque, §3.553inque dies avidum surgens caput altius effert: §3.554Balatu pecorum et crebris mugitibus amnes §3.555arentesque sonant ripae collesque supini: §3.556Iamque catervatim dat stragem atque aggerat ipsis §3.557in stabulis turpi dilapsa cadavera tabo §3.558donec humo tegere ac foveis abscondere discunt.
被释放到光天化日之下、自斯提克斯的黑暗中走出来的苍白的提西福涅在大地上肆虐,将“疾病”与“恐惧”驱赶在自己身前,它日复一日地挺起身躯,将贪婪的头颅抬得更高:伴随着牲畜的哀鸣与频频的哞叫,河川、干涸的河岸与倾斜的山丘处处作响:如今它成群地制造杀戮,并在畜圈本身之中堆积起流淌着肮脏毒液的腐烂尸体,直到人们终于学会了用泥土覆盖、用深坑掩埋它们。
§3.559Nam neque erat coriis usus nec viscera quisquam §3.560aut undis abolere potest aut vincere flamma; §3.561ne tondere quidem morbo inluvieque peresa §3.562vellera nec telas possunt attingere putris; §3.563verum etiam invisos si quis temptarat amictus, §3.564ardentes papulae atque immundus olentia sudor §3.565membra sequebatur nec longo deinde moranti §3.566tempore contactos artus sacer ignis edebat.
因为兽皮毫无用处,而其内脏(肉),任何人都既无法用水清洗干净,亦无法用烈火将其焚尽;他们甚至无法剪下那些被疾病与污垢侵蚀的羊毛,亦无法触碰那腐朽的织物;更有甚者,若有人胆敢尝试穿上那令人憎恶的衣物,灼热的丘疹与肮脏的汗液便会蔓延在他散发恶臭的肢体上,随后,对于没能等待多久的人来说,圣火便会吞噬其被传染的手足。

词汇与语法注释

  1. 3.485trahebat — 主语为前文的 `fluidus liquor`(流动的体液)。它描绘了因病液化的体内组织甚至将因病崩溃的骨骼(`ossa`)也熔解并拖入其中的惨烈过程。动词 `traho`(拖曳、吸引)生动地表现了体液将一切吸入并融化于自身之中的物理过程。
  2. 3.498studiorum — 名词 `studium`(热情、训练、竞跑)的属格。修饰形容词 `infelix`,表示关心的领域或对象,意为“关于……是不幸的”、“不顾……的”,这是古典诗歌中特有的格的用法(关系属格或宾格性属格)。它表现了曾经夺冠的名马如今对其曾倾注热情的竞赛和训练漠不关心的状态。
  3. 3.513di meliora piis — 并列式的祈愿句。省略了动词(如虚拟现在时 `dent`)。整句意为“愿神明赐予(`dent`)虔敬之人更好的命运,而将那疯狂留给敌人”,这是作者感情激昂时所使用的传统插入句(顿呼)。
  4. 3.531Tempore non alio — 带有强烈否定的强调时间表达(夺格表示时间),意为“非在其他时间(即唯有在此时,或此时首见)”。它表明,正是由于这场瘟疫导致役牛全灭,人们才不得不处于非常事态之中,让大小不一的野牛(urus)来拉朱诺的神圣战车,这在平时是绝对不可想象的。
  5. 3.565moranti — 现在分词 `moror`(停留、迟延、等待)的与格。此处指“穿上那件衣服、试图苟延残喘(或穿着衣服滞留)的人”。作为关系与格或间接宾语与格,与夺格短语 `nec longo tempore`(此后不久)结合,表示“(那个人)没能拖延多久,很快”就会走向死亡,即圣火立即吞噬其肢体。

引用这一段

维吉尔, 农耕诗 §3.485-3.566. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:3.485-3.566

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。