§3.404Nec tibi cura canum fuerit postrema, sed una §3.405velocis Spartae catulos acremque Molossum §3.406pasce sero pingui.
또한 그대에게 개를 돌보는 일이 마지막이 되어서는 안 되니, 동시에 날랜 스파르타의 강아지들과 사나운 몰로소스 사냥개를 영양 많은 유청으로 먹여라.
Numquam custodibus illis §3.407nocturnum stabulis furem incursusque luporum §3.408aut impacatos a tergo horrebis Hiberos.
그 파수꾼들이 있는 한 그대는 결코 외양간을 노리는 밤도둑이나 늑대들의 습격, 혹은 등 뒤의 미지의 이베리아인들을 두려워하지 않을 것이다.
자주 그대는 달려서 겁 많은 야생 당나귀들을 쫓을 것이며, 사냥개들로 토끼를, 사냥개들로 사슴을 사냥할 것이다.
§3.411saepe volutabris pulsos silvestribus apros §3.412latratu turbabis agens montisque per altos §3.413ingentem clamore premes ad retia cervum.
자주 그대는 숲속 진흙 구덩이에서 쫓겨난 멧돼지들을 짖는 소리로 몰아가며 흩뜨릴 것이고, 높은 산들을 넘어 우렁찬 외침과 함께 거대한 사슴을 그물로 몰아붙일 것이다.
§3.414Disce et odoratam stabulis accendere cedrum §3.415galbaneoque agitare gravis nidore chelydros.
또한 외양간에 향기로운 삼나무를 태우고, 갈바눔 연기 냄새로 해로운 물뱀들을 쫓아내는 법을 배우라.
§3.416saepe sub immotis praesepibus aut mala tactu §3.417vipera delituit caelumque exterrita fugit, §3.418aut tecto adsuetus coluber succedere et umbrae, §3.419pestis acerba boum, pecorique aspergere virus, §3.420fovit humum.
자주 치우지 않은 여물통 밑에 만지면 위험한 독사가 숨어 있다가 빛을 두려워해 달아나거나, 혹은 지붕 밑과 그늘 속에 기어드는 데 익숙한 뱀(소들에게는 가혹한 재앙이며 가축에게 독을 뿜어대는 놈)이 흙 속에 또아리를 틀고 있다.
목자여, 손에 돌을 쥐고, 몽둥이를 쥐어라, 그리고 위협하며 대가리를 쳐들고 쉭쉭거리는 목을 부풀리는 놈을 내리쳐라.
Iamque fuga timidum caput abdidit alte, §3.423cum medii nexus extremaeque agmina caudae §3.424solvuntur, tardosque trahit sinus ultimus orbis.
이제 놈은 도망치며 겁먹은 머리를 깊숙이 감추었고, 몸통 중간의 마디들과 꼬리 끝자락의 행렬은 풀려 가며, 마지막 고리가 느릿한 원을 그리며 끌려간다.
§3.425Est etiam ille malus Calabris in saltibus anguis, §3.426squamea convolvens sublato pectore terga §3.427atque notis longam maculosus grandibus alvum
또한 칼라브리아의 숲에는 저 악한 뱀이 있으니, 가슴을 치켜든 채 비늘 덮인 등을 요동치며 긴 배에는 커다란 얼룩무늬가 가득하다.
§3.428qui, dum amnes ulli rumpuntur fontibus et dum §3.429vere madent udo terrae ac pluvialibus austris §3.430stagna colit, ripisque habitans hic piscibus atram §3.431improbus ingluviem ranisque loquacibus explet; §3.432postquam exusta palus, terraeque ardore dehiscunt, §3.433exsilit in siccum et flammantia lumina torquens §3.434saevit agris asperque siti atque exterritus aestu.
이 뱀은, 강물이 수원지에서 솟구치고 봄날에 축축한 땅이 비 내리는 남풍으로 젖어 있는 동안에는 연목에 살면서, 둑가에 둥지를 틀고 여기서 물고기와 시끄러운 개구리들로 자신의 검고 탐욕스러운 위장을 채운다; 하지만 늪지가 마르고 땅이 열기로 갈라지면, 놈은 마른 땅 위로 뛰어올라 타오르는 눈을 부릅뜬 채, 갈증으로 사나워지고 열기에 미쳐 들판을 날뛴다.
§3.435Ne mihi tum mollis sub divo carpere somnos §3.436neu dorso nemoris libeat iacuisse per herbas, §3.437cum positis novus exuviis nitidusque iuventa §3.438volvitur, aut catulos tectis aut ova relinquens §3.439arduus ad solem et linguis micat ore trisulcis.
그때 내가 노천에서 달콤한 잠에 취하거나, 숲 등성이의 풀밭 위에 눕고 싶어 하는 일이 없기를, 놈이 허물을 벗고 새로워져 젊음으로 빛나며 기어 다니고, 둥지에 새끼나 알을 남겨둔 채, 태양을 향해 높이 솟구쳐 입에서 세 갈래 혀를 날름거리기 때문이다.
§3.440Morborum quoque te causas et signa docebo.
또한 내 그대에게 질병의 원인과 징후를 가르쳐 주리라.
§3.441Turpis ovis temptat scabies, ubi frigidus imber §3.442altius ad vivum persedit et horrida cano §3.443bruma gelu, vel cum tonsis inlotus adhaesit §3.444sudor et hirsuti secuerunt corpora vepres.
흉한 옴이 양들을 괴롭히는 것은, 찬 비가 살 속 깊이 스며들고 하얀 서리 내린 혹독한 겨울 추위가, 혹은 털을 깎은 후 씻지 않은 땀이 달라붙고 가시 돋친 덤불이 몸에 상처를 내었을 때이다.
§3.445Dulcibus idcirco fluviis pecus omne magistri §3.446perfundunt, udisque aries in gurgite villis §3.447mersatur missusque secundo defluit amni; §3.448aut tonsum tristi contingunt corpus amurca §3.449et spumas miscent argenti et sulfura viva §3.450Idaeasque pices et pinguis unguine ceras §3.451scillamque elleborosque gravis nigrumque bitumen.
그렇기 때문에 목자들은 가축 온 떼를 달콤한 강물로 씻기며, 숫양은 젖은 털을 가진 채 소용돌이치는 물에 잠겼다가 풀려나 강류를 따라 떠내려간다; 혹은 털을 깎은 몸에 씁쓸한 올리브 찌꺼기를 바르고, 은 거품과 천연 유황, 이다 산의 송진, 기름진 왁스, 해초, 독한 헬레보루스, 검은 역청을 섞어 바른다.
§3.452Non tamen ulla magis praesens fortuna laborum est, §3.453quam si quis ferro potuit rescindere summum §3.454ulceris os: alitur vitium vivitque tegendo, §3.455dum medicas adhibere manus ad volnera pastor §3.456abnegat et meliora deos sedet omnia poscens.
그러나 쇠붙이로 궤양의 윗부분을 째는 것만큼 이 고통에 직접적인 처방은 없으니, 상처를 덮어둠으로써 병이 자라나고 살아남기 때문이며, 목자가 상처에 치료의 손길을 대기를 거부하고 주저앉아 신들에게 더 나은 결과만을 간구하고 있는 동안에는 그러하다.
§3.457Quin etiam, ima dolor balantum lapsus ad ossa §3.458cum furit atque artus depascitur arida febris, §3.459profuit incensos aestus avertere et inter §3.460ima ferire pedis salientem sanguine venam, §3.461Bisaltae quo more solent acerque Gelonus; §3.462cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum §3.463et lac concretum cum sanguine potat equino.
심지어, 울부짖는 가축들의 뼈 속 깊은 곳까지 통증이 침투하여 날뛰고 메마른 열병이 사지를 갉아먹을 때, 그 불타는 열기를 몰아내고 발 끝부분 사이에서 피가 솟구치는 혈관을 찌르는 것이 유익했다, 비살타이인들과 용맹한 겔로노이인들이 흔히 행하던 풍습대로; 그들이 로도페 산과 게타이인들의 황무지로 달아나, 말의 피와 섞여 굳은 우유를 마실 때처럼.
§3.464Quam procul aut molli succedere saepius umbrae §3.465videris aut summas carpentem ignavius herbas §3.466extremamque sequi aut medio procumbere campo §3.467pascentem et serae solam decedere nocti: §3.468continuo culpam ferro compesce, prius quam §3.469dira per incautum serpant contagia volgus.
어떤 양이 멀리서 달콤한 그늘 속으로 너무 자주 들어가거나, 풀 끝을 기운 없이 뜯거나, 대열의 맨 뒤를 따르거나, 들판 한가운데에 쓰러져 누워 풀을 뜯고 늦은 밤에야 홀로 돌아가는 것을 보게 되거든: 무서운 전염병이 부주의한 가축 떼 사이로 번지기 전에 즉시 칼로 그 화근을 베어 버려라.
폭풍을 몰고 바다에서 휘몰아치는 회오리바람도 가축의 허다한 역병만큼 자주 불지는 않는다.
Nec singula morbi §3.472corpora corripiunt, sed tota aestiva repente, §3.473spemque gregemque simul cunctamque ab origine gentem.
질병은 단지 개별적인 몸만을 앗아가는 것이 아니라, 여름 축사 전체를 갑자기 덮쳐 희망과 가축 떼를 동시에, 그리고 뿌리로부터 그 종족 전체를 앗아간다.
§3.474Tum sciat, aerias Alpis et Norica si quis §3.475castella in tumulis et Iapydis arva Timavi §3.476nunc quoque post tanto videat desertaque regna §3.477pastorum et longe saltus lateque vacantis.
만약 누군가 이토록 오랜 시간이 흐른 지금에라도, 우뚝 솟은 알프스 산맥과 언덕 위의 노리쿰 성채들, 그리고 이아피디아의 티마부스 들판을 바라보고, 버려진 목자들의 왕국과 저 멀리 넓디넓게 비어 있는 숲을 보게 된다면, 그는 참으로 알게 되으리라.
§3.478Hic quondam morbo caeli miseranda coorta est §3.479tempestas totoque autumni incanduit aestu §3.480et genus omne neci pecudum dedit, omne ferarum, §3.481corrupitque lacus, infecit pabula tabo.
여기서 옛날에 하늘의 병으로 인해 가여운 역병이 일어나 가을의 모든 열기와 함께 불타올랐고, 가축의 온 종류와 야생동물의 온 종류를 죽음으로 몰아넣었으며, 연못을 오염시키고 목초를 부패한 독액으로 감염시켰다.